فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی ایران، فصلنامه‌ای علمی و پژوهشی است که در حوزه مطالعات فرهنگی و جامعه‌شناسی فرهنگی فعالیت می‌‌کند. این فصلنامه با هدف کمک به گسترش شناخت از فرهنگ جامعه ایرانی و تحولات آن توسط مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری انتشار می‌یابد. با توجه به چرخش فرهنگی در حوزه معرفت‌شناسی و علوم اجتماعی، این فصلنامه تلاش می‌کند در حوزه تولید علم در کشور خلاء‌های موجود را برطرف کند.

حق انتشار مقاله براساس قوانین کریتیو کامانز از نویسنده اخذ می شود.

متن کامل در سایت منتشر می‌شود که دسترسی به متن کامل مقالات برای عموم آزاد است. 

برای مشاهده موضوعات مرتبط جهت ارسال مقاله اینجا را کلیک کنید.

 

Open Acess  

 

مقاله علمی پژوهشی آموزش عالی
1. فرهنگ توسعه در میانه فلسفه فرهنگ و انسان‌شناسی توسعه

رضا ماحوزی

دوره 14، شماره 3 ، پاییز 1400، صفحه 1-25

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.2771.3154

چکیده
  توسعه در معنای جدید آن، نیازمند فرهنگ ویژه خود است؛ به‌این‌معنا که از بطن فرهنگ خاصی برمی‌خیزد و همین فرهنگ، حامی و پشتوانۀ آن است. برپایۀ این سخن، هر کشوری که شکلی از شکل‌های توسعه را دنبال کند، به‌ناچار باید زمینۀ فرهنگی آن را نیز فراهم کند و فرهنگ آن را بسازد؛ درغیراین‌صورت، توسعه به ضد خود تبدیل می‌شود. اما تحول فرهنگی معطوف ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی مطالعات فرهنگی
2. تحلیل اجتماعی‌ــ‌فرهنگیِ عکسهای شهری مبتنی بر ادراکِ شنیداری

محمد حسن پور

دوره 14، شماره 3 ، پاییز 1400، صفحه 27-55

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.2513.2945

چکیده
  ادراک شنیداری از مهم‍ترین حواس انسانی‍ است که با احساس حضور او در زندگی زیسته هم‍ آمیخته است. ویژگی‍‌های تحلیلی صدا نه فقط در فیزیک صوت که به انگار‌ه‌های مجازیِ آن نیز گسترش می‌یابد. عکس‌ها به‌عنوان سندتاریخی، این این‍منظر که محل اجماع ادراک دیداری و حواس دیگرِ انسانی هستند، می‌توانند نمایه‌های صوتی و انگاره‌های نمادین ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
3. رنگ به مثابه امر سیاسی: تأملی زیبایی‌شناختی _ زبانشناختی

مجید ازادبخت؛ اصغر فهیمی‌فر؛ محمدرضا تاجیک

دوره 14، شماره 3 ، پاییز 1400، صفحه 57-83

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2022.2497.2930

چکیده
  رنگ، تنها رنگ نیست؛ نماد، زبان، پیام، دلالت، هنر، قدرت، مقاومت، و سیاست است. رنگ، عنصری دیداری، ارتباطی، و ادراکی است که می‌تواند احساسات آدمیان را تحریک یا تسکین بخشد و کنش گفتاری و رفتاری آنان را تغییر و جهت دهد. در آموزه‌های ادیان و نحله‌های فکری و سیاسی، از رنگ به‌عنوان یک نماد یا عامل تمایز از دیگران بهره گرفته شده و بازنمایی‌ها ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی مطالعات فرهنگی
4. فرهنگ مالیه؛ تحلیلی بر برداشت‌های فرهنگی از پول در نسل جوان

نعمت الله فاضلی؛ سعید شریفی؛ مریم طلائی

دوره 14، شماره 3 ، پاییز 1400، صفحه 85-117

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2022.2714.3111

چکیده
  رفتار کنشگران اقتصادی را نمی‌توان بدون درنظر داشتن تأثیر عامل فرهنگ و به‌تنهایی درک کرد. نقش فرهنگ در کنشگری اقتصادی، به‌ویژه در بین جوانان، به‌دلیل اینکه می‌تواند بر ارزش‌گذاری رفتار، هدف، و معیار آن تأثیر بگذارد (با اینکه کمتر به‌ آن توجه شده است)، دارای اهمیت راهبردی است؛ ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی برداشت‌های فرهنگی ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی آموزش عالی
5. جستاری بر تجربه‌های زیستۀ استادان و دانشجویان در کلاس‌های مجازی در دوره کرونا؛ مطالعه موردی دانشگاه کردستان

فرید عزیزی؛ زبیر محمدی بلبان آباد؛ حسین باقری

دوره 14، شماره 3 ، پاییز 1400، صفحه 119-149

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2022.2819.3192

چکیده
  هدف پژوهش حاضر، بررسی تجربه‌های زیستۀ استادان و دانشجویان در کلاس‌های مجازی در دوره گسترش کرونا است. این پژوهش از نوع کیفی است و به شیوۀ پدیدارشناسی انجام شده است. جامعۀ آماری پژوهش، دربردارندۀ همۀ استادان و دانشجویان دانشگاه کردستان بود که یا سابقۀ شرکت در کلاس‌های مجازی را هم‌زمان با شروع بیماری کرونا داشته‌اند، یا اینکه در ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
6. ریشه‌ها و پیامدهای پدیدۀ بی‌تفاوتی اجتماعی: مطالعه موردی شهروندان استان ایلام

علی فیض اللهی؛ خلیل کمربیگی

دوره 14، شماره 3 ، پاییز 1400، صفحه 151-179

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2022.2729.3121

چکیده
  بی‌تفاوتی، کنشی منفعلانه است که در آن، افراد از مشارکت فعال و انجام کنش‌های دگرخواهانه اجتناب کرده و در مورد مسائل جامعه، بی‌اعتنا می‌شوند. هدف از انجام این پژوهش، واکاوی پدید‌ۀ بی‌تفاوتی اجتماعی در استان ایلام و یافتن زمینه‌ها و پیامدهای آن است. این مقاله به روش کیفی، مبتنی‌بر رهیافت نظریۀ زمینه‌ای، و با بهره‌مندی از راهبردهای ...  بیشتر

جامعه شناسی
1. ساخت سیاسی‌- اجتماعی ایل و بازنمایی سازوکارهای مشروعیت‌بخش قدرت: مطالعۀ موردی ایل قشقایی

علی اشرف نظری؛ میلاد یزدان پناه

دوره 12، شماره 2 ، تابستان 1398، ، صفحه 183-210

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2019.1893.2478

چکیده
  نظام ایلی‌ـ‌عشیره‌ای ایل قشقایی دارای تاریخی کهن است که باتوجه‌به شرایط زندگی کوچی و عشایری شکل گرفته است. این نظام دارای سازمان‌های سیاسی‌ـ‌‌اداری خاص خود بوده که متناسب با شرایط زندگی عشایری و به‌صورت سیار تنظیم شده است. دررأس این نظام ایلی، مقامی به ‌نام ایلخان وجود داشت که از ابتدای تشکیل ایل درزمان صفویان در دست یک خاندان ...  بیشتر

مطالعات هنر و زیبایی‌شناسی
2. بازنمود فرهنگ و هویت ملی در هویت بصری شهر؛ مطالعۀ موردی دیوارنگاره‌های مترو تهران

اعظم محمودی؛ محسن حسن پور؛ سوسن خطایی

دوره 12، شماره 2 ، تابستان 1398، ، صفحه 23-66

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2019.1877.2464

چکیده
  دیوارنگاره‌ها نوعی گرافیک محیطی منظرساز هستند که علاوه‌بر زیباسازی و تلطیف محیط، نقش مؤثری در شکل‌دهی هویت بصری شهر دارند و به‌دلیل ویژگی‌های ساختاری به‌طور گسترده در محیط ایستگاه‌های مترو استفاده می‌شوند. محیط مترو یکی از پرترددترین محیط‌ها در زندگی مدرن شهری است که تأثیر به‌سزایی در تغییرات فرهنگی و هویتی جامعه ایفا می‌کند. ...  بیشتر

جامعه شناسی
3. تحلیل کیفی منابع هویتی مردمان اورامی‌

ابراهیم فیاض؛ ایمیلیا نرسیسیانس؛ احمد نادری؛ نافع باباصفری

دوره 12، شماره 2 ، تابستان 1398، ، صفحه 153-181

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2019.1987.2552

چکیده
  منطقه قومی‌ـ‌فرهنگی اورامان با ترکیب چندگانه و پیچیده‌ای از منابع هویتی روبه‌رو است که شناخت آن به بررسی عمیق و بسترمندی نیاز دارد. این مقاله تلاش می‌کند با رویکرد کیفی به بررسی منابع هویتی مردم اورامی‌زبان بپردازد. داده‌های این پژوهش، از طریق مصاحبه‌های نیمه‌‌ساختاریافته با 33 صاحب‌نظر و افراد آگاه کلیدی اورامی که با حداکثر ...  بیشتر

4. رسانه‌ها، عشق‌ و ازدواج؛ مطالعه رابطهٔ رسانه‌های اجتماعی و جمعی با عشق سیّال و نگرش به ازدواج

محمدتقی عباسی شوازی؛ مریم دلاور

دوره 12، شماره 4 ، زمستان 1398، ، صفحه 51-74

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2019.2191.2702

چکیده
  رسانه­ها نه‌تنها به‌واسطه محتوایشان، بلکه با توجه به ماهیت و ساختارشان می‌توانند عادات فکری، رفتاری و عاطفی مخاطبان را تغییر دهند. با ظهور رسانه‌های اجتماعی و گسترش تعاملات انسان‌ها در فضاهای مجازی، عواطف انسانی همچون عشق نیز در این فضای نوظهور، حیاتی جدید یافته‌اند؛ موضوعی که نظریه‌پردازان به‌نامی همچون باومن و گیدنز به ...  بیشتر

علوم اجتماعی و ارتباطات
5. بنیان‏‌های طبیعی صلح و دوستی در آیین نوروز

داود غرایاق زندی؛ سویل ماکویی

دوره 12، شماره 2 ، تابستان 1398، ، صفحه 1-22

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2019.2055.2606

چکیده
  آیین نوروز یکی از آیین‌های سنتی ایرانیان است که بر‌اساس نظم و بنیان طبیعی استوار شده است. این بنیان طبیعی هم واجد ویژگی‌های طبیعی است و هم از مشخصهٔ اجتماعی برخوردار است. در‌عین‌حال بنیان‌های طبیعی نوروز زمینه‌ساز صلح و دوستی در رابطهٔ میان انسان و طبیعت و انسان با انسان است. این بنیان‌ها عبارت‌اند از: آغاز، پایان، تنوع و شادی‌بخشی، ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی آموزش عالی
1. شناسایی عوامل و چالش های تولید علم در میدان دانشگاهی

فاطمه نصراللهی نیا؛ محمد یمنی دوزی سرخابی؛ مقصود فراستخواه؛ مرتضی رضایی زاده

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 05 بهمن 1400

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2022.2746.3135

چکیده
  امروزه میدان‌های دانشگاهی، به ابزاری قدرتمند برای شکل دادن به جامعه تبدیل‌شده‌اند و نقش مهمی در تولید علم و ایجاد اجتماعات علمی ایفا می‌کنند؛ از طرفی ماهیت علم و تولید آن در محیط‌های دانشگاهی، دچار تغییرات و تحولات شده و با چالش-هایی مواجه است. در این مطالعه، سعی شده است با تکیه بر نظریه جامعه‌شناختی پیر بوردیو، عوامل و چالش‌هایی ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی آموزش عالی
2. تحول در آموزش و پرورش: تحلیل گفتمان کنش های سیاستی دهه نخست بعد از انقلاب اسلامی

مهدی سپهر؛ سیدحسین سراج‌زاده؛ بیژن زارع؛ کرم حبیب‌پور گتابی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1401

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2022.2849.3214

چکیده
  چکیده نشانه تغییر و تحول در آموزش و پرورش همواره نشانه ای شناور در مفصل بندی کنش های سیاستی آموزش و پرورش و محور منازعات معنایی متعدد بوده است. در این مقاله در چارچوبی ترکیبی از نظریه گفتمان لاکلا و موفه و نورمن فرکلاف، به تحلیل گفتمان این منازعات معنایی در متون سیاستی تولیدشده در دهه نخست بعد از پیروزی انقلاب اسلامی پرداخته شده است. ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه‌شناسی موسیقی
3. سنتز رویاروییِ سُنت و تجدّد در موسیقی کلاسیک ایران: مطالعه موردی گروه چاووش

مهدی مختاری؛ محمدرضا آزاده‌فر

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1401

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2022.2892.3246

چکیده
  موسیقی کلاسیک ایران پس از تأسیس شعبۀ موزیک دارالفنون، که مدخلی بود برای حضور موسیقی غربی در ایرانِ معاصر، دستخوش تحولات گوناگونی شده است. شکل‌گیری جریان‌های مختلف در موسیقی ایران ازجمله پیامدهایی بود که ورود مدرنیته در ایران به‌دنبال داشت. دراین‌راستا، جریان‌های تأثیرگذار موسیقایی در ایران، به‌مثابه‌ گفتمان‌هایی در نظر گرفته ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی
4. اتنوموزیکولوژی کاربردی در ایران: چارچوبی برای حل مسائل فرهنگی و اجتماعی از طریق موسیقی

کیوان آقامحسنی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1401

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2022.2935.3284

چکیده
  اتنوموزیکولوژی کاربردی گرایشی در رشته اتنوموزیکولوژی محسوب می‌شود. در نیمه دوم قرن بیستم، اتنوموزیکولوژی کاربردی فعالیت های گوناگونی مانند برگزاری جشنواره ها را به منظور حفظ و اشاعه موسیقی های سنتی شامل می شد. در قرن بیست و یکم دومین جریان عمده در اتنوموزیکولوژی کاربردی ظهور کرد. در این جریان به موسیقی به عنوان ابزاری برای حل مشکلات ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی مطالعات فرهنگی
5. مسیر معنوی رویداد عزاداری محرم در شهرهای ایران، مطالعه موردی مسیر عزاداری اردبیل

سیدیحیی خاتمی؛ سیدعلی صفوی؛ سیدمهدی خاتمی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1401

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2022.2930.3283

چکیده
  عزاداری محرم یکی از رویدادهای خاص و ریشه‌دار اسلامی است که طی قرن‌ها با معنویت گره خورده است. این رویداد غالبا مسیرهای مشخص؛ «مسیرهای عزاداری» که از گذرهای سنتی و مکان‌های مقدس عبور نموده را مقصد و هدف قرار می‌دهد. این مسیرها و فضاهای مرتبط در طی زمان علاوه بر خاطره‌انگیزی و ایجاد ‌هویت، به مکان‌های مقدس و معنوی تبدیل ‌شده‌اند. ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی علوم اجتماعی و ارتباطات
6. سنجش نگرش فاصله اجتماعی ایرانیان با سایر ملیت ها )بررسی فاصله اجتماعی دانشجویان دانشگاه فردوسی با چهار ملیت افغانستانی، عراقی، هلندی و آمریکایی)

مجید فولادیان؛ نیلوفر خاوری خراسانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1401

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2022.2664.3072

چکیده
  بیشتر جوامع امروزی آمیخته از مردمانی با فرهنگ‌ها، ملیت‌ها و قومیت‌های گوناگون هستند. امروزه، مهاجرت و ارتباط میان ملیت‌ها امری عادی و گاهی ضروری تلقی می‌شود؛ ازاین‌رو پذیرش ملیت‌های مختلف از سوی یکدیگر و نبود فاصلۀ اجتماعی بین آن‌ها امری لازم برای جوامع متکثر خواهد بود. ایران سال ها پذیرای تعداد زیادی از مهاجران افغانستانی ...  بیشتر

ابر واژگان