بنیان‏‌های طبیعی صلح و دوستی در آیین نوروز

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار علوم سیاسی، دانشکدهٔ اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری روابط بین‏الملل، دانشکدهٔ علوم حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

آیین نوروز یکی از آیین‌های سنتی ایرانیان است که بر‌اساس نظم و بنیان طبیعی استوار شده است. این بنیان طبیعی هم واجد ویژگی‌های طبیعی است و هم از مشخصهٔ اجتماعی برخوردار است. در‌عین‌حال بنیان‌های طبیعی نوروز زمینه‌ساز صلح و دوستی در رابطهٔ میان انسان و طبیعت و انسان با انسان است. این بنیان‌ها عبارت‌اند از: آغاز، پایان، تنوع و شادی‌بخشی، زندگی، حیات، چرخه(اکوسیستم)، همگونی با طبیعت، ارزش(نه بهای) طبیعت و ریتمیک بودن زمان. بنیان‌های طبیعی به ابعاد اجتماعی زیست بشر یعنی صلح و دوستی کمک می‌کنند. این مقاله بر این‌ باور است که با درک نوروز از منظر طبیعی می‌توان به بسیاری از ابعاد زیست انسان ایرانی در سیر تاریخی آن رسید؛ زیرا آیین نوروز از گذشته تداوم داشته و این تداوم نوعی معنای طبیعی و اجتماعی را با خود به همراه داشته که در طی دوران زیست انسان ایرانی همراه زندگی ایرانیان بوده است. آیین نوروز در‌عین داشتن وجه پیوستاری زیست ایرانی و نوعی همگونی و همبستگی فکری، از بنیان‌های طبیعی برخوردار است که امکان تسرّی و پذیرش در آن، فراوان است و نگاه خاص‌گرایانه ندارد که مانع همزیستی و پذیرش و دوستی میان ایرانیان و غیرایرانیان باشد. این به نوعی راز ماندگاری نوروز نیز محسوب می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ارسطو (1349). سیاست (مترجم: حمید عنایت). تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی. (تاریخ اصل اثر 1956)

اشترواس، لئو (1375). حقوق طبیعی و تاریخ (مترجم: باقر پرهام). تهران: آگه. (تاریخ اصل اثر 1965)

اورنگ، م. (1351) جشن نوروز، جشن آفرینش آدمیان، بی‌جا.

اوزکریملی، اوموت (1383). نظریه‌های ناسیونالیسم (مترجم: محمدعلی قاسمی). تهران: تمدن ایرانی. (تاریخ اصل اثر 1965)

آموزگار، ژاله (1388). تاریخچه نوروز. در علی دهباشی، نوروز، شرکت نشر نقد افکار، تهران، ایران.

برومند، سعیدجواد (1377). نوروز جمشید. تهران: توس.

بل، وندل (1391). مبانی آینده‌پژوهی: تاریخچه، اهداف و دانش (مترجم: مصطفی تقوی، و محسن محقق). تهران: مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی، مرکز آینده‌پژوهی علوم رفتاری دفاعی. (تاریخ اصل اثر 1997) 

بلوکباشی، علی (1380). نوروز، جشن نوزایی آفرینش.تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.

بهار، مهرداد (1388). نوروز، زمان مقدس. در علی دهباشی، نوروز، شرکت نشر نقد افکار، تهران، ایران.

تقی‌زاده، سیدحسین (1388). نوروز. در علی دهباشی، نوروز، شرکت نشر نقد افکار، تهران، ایران.

تیلور، آلفردادوارد (1392). ارسطو (مترجم: حسن فتحی). تهران: حکمت. (تاریخ اصل اثر 1955)

خورشیدیان، اردشیر (1388). آنچه از نوروز بر جای مانده. در علی دهباشی، نوروز، شرکت نشر نقد افکار، تهران، ایران.

خیام، عمربن‌ابراهیم (1375). نوروزنامه (به کوشش علی حصوری). تهران: چشمه.

دوستخواه، جلیل (1388). نوروز جشن نوگردانی جهان و زندگی و آیین نمادین رستاخیز. در علی دهباشی، نوروز، شرکت نشر نقد افکار، تهران، ایران.

دهباشی، علی (1388). نوروز. تهران: شرکت نشر نقد افکار.

رضی، هاشم (1383). جشن‌های آب: نوروز، سوابق تاریخی تا امروز، جشن تیرگان و آب‌پاشان، آبریزگان همراه با گزارش‌هایی درباره آداب و رسوم ملی و دینی زرتشتیان. تهران: بهجت.

شایگان، داریوش (1371). بت‌های ذهنی و خاطره ازلی.تهران: امیرکبیر.

شریعتی، علی (1388). نوروز، آمیختگی سنت ملی و ایمان مذهبی. در علی دهباشی، نوروز، شرکت نشر نقد افکار، تهران، ایران.

شعبانی، رضا (1388). نوروز نماد نگاه مثبت ایرانیان. در علی دهباشی، نوروز، شرکت نشر نقد افکار، تهران، ایران.

علوی‌پور، محسن (1387). دوستی در اندیشه سیاسی و روان‌درمانی. دو فصلنامه تخصصی پژوهش سیاست نظری، 5، 76-47.

غرایاق‌زندی، داود (1393). رابطه بین طبیعت، انسان و امر سیاسی: بازاندیشی در مؤلفه‌های نظری جغرافیای سیاسی. در مراد کاویانی‌راد، اکولوژی سیاسی، پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران، ایران.

غرایاق‌زندی، داود (ویراسته) (1393). عدالت و امنیت ملی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

فاضلی، نعمت‌الله (1388). تحولات نوروز. در علی دهباشی، نوروز، شرکت نشر نقد افکار، تهران، ایران.

فنتون، استیو (1394). قومیت: نژادپرستی، طبقه و فرهنگ (مترجم: داود غرایاق‌زندی، و سویل ماکویی). تهران: مخاطب.

فورلی، دیوید (ویراستار) (1390). تاریخ فلسفه راتلج (جلد دوم؛ مترجم: حسن مرتضوی). تهران: نشر چشمه.

قراملکی، احدفرامرز (1390). چالش رازی و مولوی در عشق و دوستی. پژوهشنامه عرفان، 5، 135-116.

قریب، بدرالزمان (1387). نوروز جشن بازگشت به زندگی. در علی دهباشی، نوروز، شرکت نشر نقد افکار، تهران، ایران.

کاپلستون، فردریک (1375). تاریخ فلسفه: یونان و روم(جلد اول؛ مترجم: سیدجلال‌الدین مجتبوی). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی و انتشارات سروش. (تاریخ اصل اثر 1956)

کاسیرر، ارنست (1375). فلسفه روشنگری (مترجم: یدالله موقن). تهران: نیلوفر. (تاریخ اصل اثر 1951)

کلسکو، جورج (1389). تاریخ فلسفه‌ سیاسی دوران کلاسیک(مترجم: خشایار دیهیمی). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 1995)

گرگانی، امیرفریدون (2535). گاهنامه روز یکم فروردین نوروز. تهران: سروش.

ماکویی، سویل؛ دوستی، شهرزاد؛ و محمدیاری، رقیه (1388). آیین‌های نوروزی در مناطق مختلف ایران: از استقبال تا بدرقه. تهران: مرکز تحقیقات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.

معین، محمد (1387). جشن نوروز. در علی دهباشی، نوروز، شرکت نشر نقد افکار، تهران، ایران.

منوچهری، عباس (1384). دوستی در فلسفه سیاسی. دوفصلنامه پژوهش علوم سیاسی، 1، 130-109.

یوسفی، غلامحسین (1387). یادداشتی راجع به نوروز. در علی دهباشی. نوروز، شرکت نشر نقد افکار، تهران، ایران.

Anderson, B. (2006). Imagined communities; Reflections on the origin and spread of nationalism. UK: Verso.

Brown, D. E. (1999). Human nature and history. History and Theory, 38(4), 138-157. doi: 10.1111/0018-2656.00108

Cahn, S.M., & Markie, P. (eds.) (2006). Ethics: History, theory and contemporary issues (3rd ed.). New York & Oxford: Oxford University Press.

Casper, M. J., & Koeig, B. A. (1996). Reconfiguring nature and culture: Intersections of medical anthropology and thechnoscience studies. Medical Anthropology Quarterly, 10(4), 523-536.

Das, V. (1998). Wittgenstein and anthropology. Annual Review of Anthropology, 27, 171-195. doi: 10.1146/annurev.anthro.27.1.171

Gellner, E. (1963). Nature and society in social anthropology. Philosophy of Science, 30(3), 236-251. doi: 10.1086/287938

Kahn, J. S. (2001). Anthropology and modernity. Current Anthropology, 42(5), 651-680. doi: 10.2307/3596568

Lassiter, L. E. (2005). Collaborative ethnography and public anthropology. Current Anthropology, 46(1), 83-106. doi: 10.1086/425658

Lustig, B. A., Brody, B. A., McKenny, Gerald P. (Eds.) (2008). Alerting nature (Vol 1: Concepts of “Nature” and “the Natural” in Biotechnology Debates. UK:  Springer.

Morell, V. (1993). Anthropology: Nature-culture battleground. Science, 261, 1798-1801. doi: 10.1126/science.8378782

Nader, L. (2001). Anthropology: distinguished lecture – 2000. American Anthropology, 103(3), 609-620.

Richmond O.P. (2016). Peace in international relations yheory. In: Richmond O.P., Pogodda S., Ramović J. (Eds). The Palgrave Handbook of Disciplinary and Regional Approaches to Peace. Palgrave Macmillan, London. doi: 10.1007/978-1-137-40761-0_5

Rousseau, J.J. (1987). Discourse on the sciences and the arts. InP. Gay (ed.), Basic Political Writings of J.J. Rousseau, US: Hockett Publishing Company.

Spiro, M. (1999). Anthropology and human nature. Ethos, 27, 1, 7-14. doi: 10.1525/eth.1999.27.1.7

Staum, M. (2004). Nature and nurture in French ethnography and anthropology 1859-1914. Journal of the History of Ideas, 65(3), 475-495.

Wade, P. (1993). Race, nature and culture. Man, New Series, 28(1), 17-34.

Watson, P. J. (1995). Archeaology, anthropology and the culture concept. American Anthropology, 4, 683-694.