نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد پژوهشگری علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

امروزه زیرساخت توسعهٔ ملی را توسعهٔ روستایی شکل داده و توجه به اقتصاد و پایداری معیشت روستا به‌طور روزافزونی احساس می‌­شود. مطالعات نشان می­‌دهد که مفهوم سنت­‌های فرهنگی بر معیشت پایدار روستایی تأثیر معنی‌­داری دارد. براین‌اساس، هدف این مقاله بررسی نقش سنت­‌های فرهنگی در معیشت پایدار روستایی است. روش استفاده شده توصیفی‌ـ‌تحلیلی بوده و داده‌­ها به‌صورت مطالعهٔ کتابخانه‌­ای و میدانی (پرسشنامه­‌ای) جمع‌آوری گردیده است. جامعهٔ آماری پژوهش روستاییان شهرستان اردبیل با جمعیت 74536 نفر است. برای محاسبهٔ حجم نمونهٔ آماری این جامعه از فرمول کوکران استفاده شد. برای تعیین حجم نمونهٔ روستاها، معیار تعداد خانوار مورد توجه قرار گرفت و حجم نمونه 358 نفر برآورد شد. روایی صوری پرسشنامه نیز توسط اساتید دانشگاه محقق اردبیلی و دانشگاه تبریز مورد تأیید قرار گرفت. با استفاده از آلفای کرونباخ پایایی سؤالات در بخش سنت­‌های فرهنگی 79/0 و در بخش معیشت پایدار 78/0 به‌دست آمد که می‌­توان گفت سؤالات مطرح‌شده از ضریب پایایی قابل قبولی برخوردار هستند. تجزیه‌و‌تحلیل داده‌­های این مقاله با استفاده از نرم‌افزار SPSS21 انجام شد و از آزمون­‌های آماری همبستگی پیرسون و رگرسیون استفاده گردید که نتایج نشان داد همبستگی مثبت و معناداری با ضریب 63/0بین متغیر سنت­‌های فرهنگی و معیشت پایدار در مناطق روستایی وجود دارد. ضریب بتا نیز نشان داد که سنت­های فرهنگی 63/0 از تغییرات مربوط به معیشت پایدار روستاییان را پیش­‌بینی می­کند و در بخش پایانی مقاله با توجه به تحلیل نتایج، پیشنهادات کاربردی ارائه شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اسمعیلی، فضل‌الله؛ خداداد، مهدی؛ و نخعی، مهدیه (1395). بررسی و تحلیل اثرات گردشگری بر معیشت پایدار روستاهای ساحلی: روستای چمخاله شهرستان لنگرود (صص 12-1). مجموعه مقالات سومین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی، گیلان، ایران.

ایمانی‌زاده، امیرحسین (1393). نجات آذربایجان به کمک توریسم با رویکرد معیشت پایدار. روزنامه اعتماد، شماره 3006، ص 4.

توکلی، مرتضی؛ احمدی، شیرکوه، و فاضل‌نیا، غریب (1393). تحلیل عوامل مؤثر بر معیشت روستایی؛ مطالعه موردی شهرستان سردشت. جغرافیا و برنامه‌ریزی، 58، 81-63.

جمعه‌پور، محمود (1384)، برنامه‌ریزی توسعهٔ روستایی: دیدگاه‌ها و روش‌ها (چاپ اول). تهران: انتشارات سمت، تهران، صص 56- 28.

جمعه‌پور، محمود؛ و احمدی، شکوفه (1390). تأثیر گردشگری بر معیشت پایدار روستایی؛ مطالعهٔ موردی روستای برغان شهرستان ساوجبلاغ. پژوهش­های روستایی، 2(1)، 63-33.

جمعه‌پور، محمود؛ و کیومرث، نرجس (1391). بررسی اثرات گردشگری بر دارایی­ها و فعالیت­های معیشتی مردم در چارچوب معیشت پایدار گردشگری؛ مطالعه موردی روستای زیارت. مطالعات مدیریت گردشگری، 17، 119-87.

سجاسی قیداری، حمدالله؛ صادق لو، طاهره؛ و پالوچ، مجتبی (1392). اولویت­بندی راهبردهای توسعه معیشت پایدار روستایی با مدل ترکیبی سوات‌ـ‌تاپسیس‌ـ‌فازی؛ مطالعه موردی شهرستان خدابنده. روستا و توسعه، 16(2)، 110-90.

سجاسی‌قیداری، حمدالله؛ صادق‌لو، طاهره؛ و شکوری‌فرد، اسماعیل (1394). سنجش سطح دارایی­های معیشتی در مناطق روستایی با رویکرد معیشت پایدار؛ مطالعهٔ موردی روستاهای شهرستان تایباد. پژوهش­ها و برنامه‌ریزی روستایی، 5(1)، 197-215.

عبدالله‌زاده، غلامحسین؛ صالحی، خدیجه؛ شریف‌زاده، محمدشریف؛ و خواجه‌شاه‌کوهی، علیرضا (1394). بررسی تأثیر گردشگری بر معیشت پایدار روستایی در استان گلستان. برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، سال پنجم، شماره 15،  صص 165-148.

 عربیون، ابوالقاسم؛ و عبدالله‌زاده، غلامحسین (1391). مقدمه­ای بر توسعهٔ پایدار کشاورزی (جلد اول؛ چاپ اول). تهران: انتشارات قصار.

قدیری معصوم، مجتبی؛ رضوانی، محمدرضا؛ جمعه‌پور، محمود؛ و باغبانی، حمیدرضا (1393). سطح‌‌بندی سرمایه‌های معیشتی در روستاهای گردشگری کوهستانی؛ مطالعه موردی دهستان بالا طالقان در شهرستان طالقان. فصلنامه اقتصاد فضا و توسعهٔ روستایی، 4(2)، 18-1.

کشاورز، مرضیه؛ و کرمی، عزت‌اله (1391). پایدارسازی معیشت روستایی چالش نظام ترویج کشاورزی در شرایط خشکسالی. پژوهش­های روستایی، 8(5)، 25-1.

ویسی، فرزاد؛ و مرادزاده، مریم (1395). اثر گردشگری در ارتقاء معیشت پایدار روستایی؛ مطالعه موردی روستای سهولان، شهرستان مهاباد). سومین همایش سراسری کشاورزی و منابع طبیعی پایدار (صص 13-1)، ارومیه.

یعقوبی، ابوالحسن؛ چیذری، محمد؛ فعلی، سعید؛ و پزشکی‌راد، غلامرضا (1389). عوامل مؤثر بر مدیریت ریسک در بین کشاورزان گندم‌کار دیم شهرستان تفرش. فصلنامه ترویج علوم و آموزش کشاورزی ایران، 8(1)، 101-91.

Agrawal, A. (1995). Dismantling the divide between Indigenous and scientific knowledge. Development and Change, 26(3), 413–439. doi:10.1111/j.1467-7660.1995.tb00560.x

Ashley, C. & Carney, D. (1999). Sustainable livelihoods: lessons from early experience. DFID, London.

Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In: Richardson, J., Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education. Westport, CT: Greenwood: 241–58.

Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In: Richardson, J., Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education. Westport, CT: Greenwood: 241–58.

Briggs, J. (2008), Indigenous knowledge and development, In V. Desai and R. B. Potter, eds, The Companion to Development Studies, Hodder Education, London, 27: 107–125.

Carney, D. (1998). Sustainable rural livelihoods: What contribution can we make? London: DFID,3: 20–50.

Carney, D., Drinkwater, M., & Rusinow, T., Wanmali, S., Singh, N., & Neefjes, K. (1999). Livelihoods Approaches compared: A brief comparison of the livelihoods approaches of the UK Department for International Development (DFID), CARE, Oxfam and the United Nations Development Programme (UNDP).

Chambers, R. (2005). Ideas for development, Earth scan publication-London-Sterling VA, p 5. CHF. Sustainable Livelihoods Approach Guidelines, Partners in Rural Development, Chapel, Ottawa, Canada.

Chambers, R., & Conway, G. (1992). Sustainable rural livelihoods: practical concepts for the 21st century. IDS Discussion Paper. 296.

Daskon, C. & Binns, J.. (2009). Culture, tradition and sustainable rural livelihoods: Exploring the culture-development interface in Kandy, Sri Lanka. Community Development Journal. 44. doi: 10.1093/cdj/bsp019

Daskon, C. D. (2010). Cultural resilience—the roles of cultural traditions in sustaining rural livelihoods: A case study from rural Kandyan Villages in central Sri Lanka. Sustainability, 2(4), 1080–1100. doi:10.3390/su2041080

Davies, S., & Hossain, N. (2004). Livelihood adaptation, public action and Civil society: A review of the literature. IDS working paper, 57: 290- 325.

Dearden, P., Roland, R., Allison, G. & Allen, C. (2002). Sustainable Livelihood Approaches: From the Framework to the Field: Supporting livelihoods guidance sheet. Department of International development University of Bradford, 50: 30–55.

DFID (1999). Sustainable livelihoods guidance sheets. London, UK: DFID. Ellis, F. 2000, Rural Livelihoods and Diversity in Developing Countries Oxford, New York, NY: Oxford University Press.

Elasha, B.O., Elhassan, N.G., Ahmed, H., & Zakieldin, S. (2004). Sustainable livelihood approach for assessing community’s resilience to climate variability and change: A case study from Sudan. Paper presented at the Second International Conference on Climate Impacts Assessment (SICCIA), Grainau, Germany.

Ellis, F. (2000). Rural livelihoods and diversity in developing countries. UK: Oxford University Press.

Ellis, F. (2003). A livelihood approach to migration and poverty reduction. papers commissioned by the Development for International Development (DFID), 31, 1-45.

Ellis, F., & Biggs, S. (2001). Evolving themes in rural development 1950s-2000s. Development Policy Review, 19(4), 437–448. doi:10.1111/1467-7679.00143

Farrington, J., Carney, D., Ashley, C. & Turton, C. (1999). Sustainable livelihoods in practice: Early applications of concepts in rural areas. Natural Resource Perspective, 19, 20–53.

Fouracre, P. (Jun. 19, 2001). Transport and sustainable rural livelihoods. Retrieved from https://www.semanticscholar.org/paper/TRANSPORT-AND-SUSTAINABLE-RURAL-LIVELIHOODS-Fouracre/762fcd27f3281592e3ebe67f91ac7f543f3a98e5

Kassa, K. &  Eshetu, Z. (2014). Situation analysis of rural livelihoods and socioeconomic dynamics for sustainable rural development: The Case of Legehida Woreda district. Journal of Agriculture and Environmental Management, 3, 201-225.

Kirshenblatet-Gimblett, B. (2004). Intangible heritage as meta-cultural production, Museum International, 56, 52–65.

Mbaiwa, J. E., & Stronza, A. L. (2010). The effects of tourism development on rural livelihoods in the Okavango Delta, Botswana. Journal of Sustainable Tourism, 18(5), 635–656. doi:10.1080/09669581003653500

McDonagh, J. & Bunning, S. (2009), Methodological approach, planning and analysis, field manual for local level land degradation assessment in Drylands, United Nations University (UNU), 12: 100–132.

Morse, S. & McNamara, N. (2013). Sustainable livelihood approach: a critique of theory and practice, Guilford. University of Surrey.

Pasteur, K. (2001). Changing organizations for sustainable livelihoods: A map to guide change. Brighton: Institute of Development Studies.

Scoones, I. (1998). Sustainable rural livelihoods: A framework for analysis (IDS). Institute of Development Studies (IDS), 72: p 35.

Seneviratne, A. K. (2005). Central cultural dund and  livelihood. Ministry of Cultural Affairs Sri Lanka: Colombo, Sri Lanka.

Serrat, O. (2008). The sustainable livelihoods approach. Manila. Available at: https://www.adb.org

Shen, F. (2009). Tourism and the sustainable livelihoods approach: Application within the Chinese context (Unpublished doctoral dissertation), Lincoln University.   

Shen, F., Hughey, K. & Simmons, D. (2009). Connecting livelihoods approach and tourism: A review of the literature toward integrative thinking (Unpublished doctoral dissertation). Lincoln university.

Shen, F., Hughey, k. & Simmons, D. (2009). Connecting livelihoods approach and tourism: A review of the literature toward integrative thinking (Unpublished doctoral dissertation). Lincoln university

Solesbury, W. (2003). Sustainable livelihoods: A case Study of the evolution of DFID policy. Working Paper 217.  doi:10.3362/9781780444598.006

Tao, T. C. H. & Wall, G. (2009). Tourism as a sustainable livelihood strategy tourism management, Tourism Management, 30(1), 90-98. doi: 10.1016/j.tourman.2008.03.009

Tao, T. C. H.,Wall, G., & Susan, W. (2010). Culture and Sustainable Livelihoods, 29(1), 1-21.

Timalsina, K.P. (2007). Rural Urban Migration and Livelihood in the Informal Sector: A Study of Street Vendors of Kathmandu Metropolitan City, Nepal.

Trisa, M.C. & Jeffrey, T. (2010). Economics and Culture. Cambridge University Press, Cambridge.

WCED (1987). Food2000: Global policies for sustainable agriculture. London: Zed Books, London.