فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

تحلیل رابطه میان نهاد قدرت و نهاد موزه در ایران: موردهای مطالعه،موزه‌های «ایران باستان»، «دوران اسلامی» و «انقلاب اسلامی و دفاع مقدس»

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
اعظم راودراد 1
سید میلاد موسوی حق شناس 2
1 استاد ارتباطات، گروه ارتباطات، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکترای ارتباطات، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22035/jicr.2022.2754.3143
چکیده
چه رابطه‌ای میان نهاد قدرت و نهاد موزه وجود دارد؟ آیا در ایرانِ امروز، موزه‌هایی با تمرکز بر موضوعات و دوران‌های مختلف تاریخی، از نظر مواد و مصالح، نحوه تنظیم و مراقبت از آن‌ها و رابطه با مخاطبان، به یک اندازه مورد توجه نهاد قدرت قرار گرفته‌اند؟ برای پاسخ به این سؤال از نظریه و روش تحلیل گفتمان با تأکید بر نظریه فوکو و نیز شرح ژیلیان رز بر این نظریه استفاده شده ‌است. این مقاله، مطالعه‌ای درباره‌ آپاراتوس‌ها و تکنولوژی‌های نهادی سه موزه‌ «ایران باستان»، «دوران اسلامی» و «انقلاب اسلامی و دفاع مقدس» با رویکرد تحلیل گفتمانِ نوع دوم است. تحلیل گفتمان نوع دوم بیشتر به نهادها، رویه‌های مربوط به آنها و نحوه تولید مطالب می‌پردازد. پس از بازدید میدانی از هر سه موزه، یافته‌ها حاکی از تفاوت‌های قابل‌توجه در آپاراتوس و تکنولوژی‌های نهادی به کار رفته در آن‌هاست. نتایج نشان داد موزه‌ انقلاب اسلامی و دفاع مقدس به‌منظور مفصل‌بندیِ گفتمانِ مطلوب متولیانِ خود یعنی استکبارستیزی، مقاومت و پیشرفت در مقایسه با دو موزه‌ دیگر به متنوع‌ترین، پیشرفته‌ترین و جذاب‌ترین طرح‌ها، فضاسازی‌ها، تکنولوژی‌های نمایش، امکانات و فناوری‌های نوین تجهیز شده است. با فاصله‌ای قابل‌توجه موزه‌ دوران اسلامی قرار دارد که علت آن می‌تواند اهمیت مضاعف تاریخ ایرانِ پس از اسلام و مظاهر فرهنگی آن در مقایسه با ایران باستان برای متولیان و صاحبان قدرت باشد.
کلیدواژه‌ها
موزه
گفتمان
آپاراتوس
تکنولوژی‍های نهادی
فناوری‍های نوین
موضوعات
اﻛﺒﺮی، محمدعلی (1384). دوﻟﺖ و ﻓﺮﻫﻨﮓ در ایران(1357-1304(. ﺗﻬـﺮان: مؤسسۀ انتشاراتی روزنامۀ ایران.
یاری، محمد؛ میرزایی، کرم؛ و فیض، زینب (1397). نقش فن‌آوری‌های نوین و محتواهای دیجیتالی در ارتقای کیفیت معرفی آثار موزه‌ها؛ مورد مطالعه، تجربه‌های موزه ملی ایران. فرهنگ موزه، 16 و 17، 59-46.
بیگدلو، رضا (1398). کارکرد نهاد موزۀ ایران باستان در اندیشۀ‍ دولت-ملت دورۀ پهلوی. پژوهش‍های تاریخی، 42، 115-99.
توکلی‌طرفی، ﻣﺤﻤﺪ (1397). ﺗﺎرﻳﺦ ﻧﮕﺎری و ﺳﺎﺧﺖ ﻫﻮﻳﺖ ملی؛ ملی‌ﮔﺮایی، ﺗﺎرﻳﺦ‌ﻧﮕﺎری و ﺷﻜﻞگیری ﻫﻮﻳﺖ ملی ﻧـﻮﻳﻦ در اﻳـﺮان (مترجم:  ﻋﻠـیﻣﺤﻤـﺪ ﻃﺮﻓﺪاری). ﺗﻬﺮان: امیرکبیر.
خسروی، مولود (1397). نهاد موزه، نگاهی دوباره به برآیند کالبد و محتوا. صفّه، 28 (1)، 60-41.
دبیری‌نژاد، رضا (1397). لوور در تهران از نگاه موزه‌شناسی گفتمانی؛ نمایشگاهی برای قدرت‌سازی. فرهنگ موزه، 16 و 17، 70-68.
رز، ژیلیان (1394). روش و روش‌شناسی تحلیل تصویر (مترجم: سید جمال‌الدین اکبرزاده جهرمی). تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات؛ مرکز پژوهش و سنجش افکار صدا و سیما.
سلطانی، علی‍اصغر (1384). قدرت، گفتمان و زبان: سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران. تهران: نی.
صالحی، رزیتا (1397). نسبت معماری با موزه. فرهنگ موزه، 16 و 17، 67-60.
عبدلی، میثم (1395). عناصر واسطه موزه‌ای. فرهنگ موزه، 12، 15-13.
فوکو، میشل (1392). دیرینه‍شناسی دانش (مترجم: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نی.
فوکو، میشل (1399). نظم اشیاء: دیرینه‍شناسی علوم انسانی (مترجم:  یحیی امامی). تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
نساج، حمید؛ سلطانی، محبوبه (1395). خوانش معماری از دیدگاه اندیشه‍های سیاسی. مطالعات میان‍رشته‍ای در علوم انسانی، 9(2)، 84- 57.
یورگنسن، ماریان؛ فیلیپس، لوئیز. (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان (مترجم:  هادی جلیلی).  تهران: نشر نی.
Bennet, T. (1995). The birth of the museum. London: Routledge.
Foucault, M. (1986). Of other spaces. Diacritics, 16(1), 22–27. doi: 10.2307/464648
Kefi, H., & Pallud, J. (2011). The role of technologies in cultural mediation in museums: an actor-network theory view applied in France. Museum Management and Curatorship, 26(9), 273-289. doi: 10.1080/09647775.2011.585803
Moussazadeh, D., & Aytug, A. (2018). Investigating the evolution of the role and architecture of the museums. World Academy of Science, Engineering and Technology International Journal of Architectural and Environmental Engineering, 12(12), 1214-1218.
Vaz, R., Veiga, A., & Fernandes, P. (2018). Interactive technologies in museums: How digital installations and media are enhancing the visitors' experience. US: IGI Global.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 05 بهمن 1400
  • تاریخ بازنگری 22 فروردین 1401
  • تاریخ پذیرش 18 اردیبهشت 1401