فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

تحلیل گفتمان مقایسه‌ای نسخه‌های فارسی و ترکی آذربایجانی سرود «سلام فرمانده» با رویکرد ارتباطات میان‌فرهنگی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
امیررضا عباس زاده باویلی 1
حسن بشیر 2
سید مجید امامی 3
1 دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
2 استاد فرهنگ و ارتباطات، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
3 استادیار فرهنگ و ارتباطات، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
10.22035/jicr.2024.3290.3571
چکیده
سرود «سلام فرمانده»، پدیده‌ای بود که به فاصله کمتر از یک‌سال از انتشار آن در ایران، توانست به حداقل 35 نسخه به زبان‌ها و گویش‌های مختلف بازتولید شود و زنجیره‌ای از ارتباطات میان‌فرهنگی را شکل دهد که در مجموع بتوان به آن به‌عنوان یک پدیده فرهنگی ارتباطی نگریست. این سرود در جمهوری آذربایجان نیز به زبان ترکی بازتولید شد. مسئله این پژوهش، بررسی تحلیل گفتمان مقایسه‌ای نسخه فارسی و ترکی با رویکرد ارتباطات میان‌فرهنگی است. روش مورد استفاده تحلیل گفتمان به روش عملیاتی پدام است. چارچوب نظری نیز مبتنی بر نظریه مذاکره بر سر هویت است. بر اساس یافته‌های این مطالعه، به‌طورکلی این سرود در خارج از مرزهای ایران، به‌خصوص برای اقلیت‌های شیعیان در قفقاز، نمودی از مقاومت فرهنگی شیعیان در برابر فرهنگ جهانی‌شده غربی، درک و بازتولید می‌شود. گروه‌های مختلف برای حفظ و انتقال هویت گروهی مذهبی خود به نوجوانان و کودکان، به بازخوانی و بازتولید این اثر روی آوردند. گفتمان حاکم بر نسخه ترکی آذربایجانی حول سه دال اساسی «معرفی امام‌زمان(عج) به نوجوانان»، «انتظار فعالانه ظهور امام‌زمان(عج)» و «ساخت آینده آذربایجان، متناسب با هویت مذهبی» تشکیل‌یافته است. در مقایسه نسخه ترکی با نسخه فارسی، دو دال اساسی «معرفی امام‌زمان (عج) به نوجوانان» و «انتظار فعالانه ظهور امام‌زمان (عج)»، که گفتمان نسخه فارسی نیز حول آن شکل یافته بود، تکرار شدند. همچنین در نسخه ترکی آذربایجانی به دو مفهوم «وجود زمینه‌های تشکیل حکومت اسلامی در آذربایجان» و «احساس تعلق به جبهه مقاومت» اشاره شده که در نسخه فارسی وجود نداشتند و برای اولین‌بار در این نسخه مطرح شده است.
کلیدواژه‌ها
تحلیل گفتمان
سرود «سلام فرمانده»
جمهوری آذربایجان
ارتباطات میان‌فرهنگی
موضوعات
ارجمندیان، افسانه؛ و ابوالحسنی چیمه، زهرا (۱۳۹۹). دلالت متن دیداری لوگو از دیدگاه نشانه‌شناسی بارت ـ ون لیوون بررسی موردی: خودروهای لوکس. نشریه جستارهای زبانی،11(3)، 195-۲۲۲.
بشیر، حسن (1393). دانشنامه علوم ارتباطات (جلد اول: ارتباطات). تهران: انتشارات کارگزار روابط عمومی.
بشیر، حسن (1395). دیپلماسی گفتمانی: تعامل سیاست، فرهنگ و ارتباطات. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
بشیر، حسن (1400). فرایند ساخت معنا در تحلیل گفتمان با روش «پدام» با مطالعه موردی بیداری اسلامی. روش‌شناسی علوم انسانی، 106، 31-48. doi: 10.30471/MSSH.2020.6398.2023
پورمند، صالح؛ و هاشمیان، سیدمحمدحسین (1397). بررسی ظرفیت‌های راهبردی دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تقویت شیعیان جمهوری آذربایجان (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران.
شماخته، میلاد (۱۴۰۱). تحلیل تربیتی سرود «سلام فرمانده». مبلغان، 279، 71-80.
غفاری قدیر، جلال؛ بشارتی، محمدرضا؛ علم‌الهدی، عبدالرسول؛ و جوادی، علی (۱۳۹۹). الگوی سیاست‌گذاری مناسبات فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان. پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، ۲۱، ۱۲۵-۱۷۰.
فاضلی، محمد (1383). گفتمان و تحلیل گفتمانی. پژوهشنامه علوم انسانی و اجتماعی، 14، 81-107.
کامران، افسانه (۱۳۹۲). نشانه‌های بارتی؛ به‌کارگیری رهیافت نشانه‌شناسی بارت در تحلیل عکس. نشریه سورهٔ اندیشه، ۶۸-۶۹، ۲۳۴ - ۲۳۸.
گادیکانست، ویلیام بی. (1396). نظریه‌پردازی درباره ارتباطات میان‌فرهنگی (جلد اول؛ ترجمه حسن بشیر). تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.
مجیدی، محمدرضا؛ و سوراناری، حسین (۱۳۹۵). نقش مواریث مشترک فرهنگی در همگرایی ایران و جمهوری آذربایجان. مطالعات اوراسیای مرکزی، ۹(۲)، ۳۴۳-۳۶۲. doi: 10.22059/JCEP.2016.60547
مک‌دانل، دایان (1380). مقدمه‌ای بر نظریه‌های گفتمان (جلد اول؛ مترجم: حسینعلی نوذری). تهران: فرهنگ گفتمان.
مهام، محمود (1398). مقاومت فرهنگی؛ معنا، امکان و راهبردها. برگرفته از https://iict.ac.ir/?p=15485
میری، سیدجواد (1397). حکمروایی و همبستگی اجتماعی: تأملی درباره ایران و چالش‌های آن در آستانه قرن پانزدهم خورشیدی. پردیس: نشر نقد فرهنگ.
یورگنسن، لوئیز؛ و فیلیپس، ماریان (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان (ترجمه: هادی جلیلی). تهران: نشر نی.
Aeini, B., Zohouri, M. & Mousavi, M. (2023). Iranians and Privacy Preservation on Social Media: A Systematic Review. Positif, 23(10), 88-100.
Aris, S., Aeini, B., & Nosrati, S. (2023). A Digital Aesthetics? Artificial Intelligence and the Future of the Art. Journal of Cyberspace Studies, 7(2), 219-236. doi: 10.22059/jcss.2023.366256.1097
Hisham, D. (2015). Rebel Music: Race, Empire, and the New Muslim Youth Culture. Journal of the American Academy of Religion, 83, 288–291.
Lustig, M. W., & Koester, J. (1999). Intercultural competence. New York: Addison-Wesley Longman.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 25 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 29 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 10 اسفند 1402