فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فرهنگ صلح در روایت‌های نمادین ایران: خوانش نشانه‌شناختی، از اسطوره تا سیاست بین‌الملل

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
درک رفتار بین‌المللی ایران، به‌عنوان کشوری با تمدنی دیرپا و لایه‌های فرهنگی پیچیده، نیازمند عبور از تحلیل‌های سطحی و واکاوی ژرف‌ساخت‌های نمادین آن است. این پژوهش با به کارگیری نظریه «سپهر نشانه‌ای» یوری لوتمان، به واکاوی گفتمان صلح در نمادهای ملی و فرهنگی ایران می‌پردازد. پرسش اصلی آن است که روایت صلح چگونه از رهگذر سازوکارهای نشانه‌ای در سپهر نشانه‌ای ایران صورتبندی شده و چه نسبتی با الگوی کنش‌گری این کشور در عرصه بین‌الملل دارد؟ پژوهش با «تحلیل بینامتنی» پنج متن (درفش کاویانی، تخت‌جمشید، باغ ایرانی، شاهنامه و اشعار کلاسیک) فرهنگ ایران را مورد مطالعه قرار می‌دهد. یافته‌ها از وجود یک «روایت کلان صلح عدالت‌محور» در هسته این سپهر حکایت دارد؛ روایتی که صلح را نه وضعیتی انفعالی، بلکه آرمانی مشروط به تحقق «ارته» (نظم عادلانه) و نفی «دروج» (بی‌عدالتی) تعریف می‌کند. این روایت، الگوی رفتار ایران مبتنی بر اجتناب از تجاوزگری و تأکید بر دفاع مشروع را تبیین می‌کند. فراتر از تبیین الگوی رفتاری ایران، این پژوهش با تحلیل تطبیقی دو سپهر نشانه‌ای ایران و غرب آشکار می‌سازد که شکاف تفسیری پایدار در روابط بین‌الملل، ریشه در برخورد کدهای فرهنگی متعارض دارد. آنچه درون سپهر نشانه‌ای ایران «دفاع مشروع» و «احیای ارته» معنا می‌شود، در سپهر نشانه‌ای غربِ مبتنی بر نظم وستفالیایی، به‌عنوان «تجاوز» و «بی‌ثبات‌سازی» ترجمه می‌شود و غفلت از این منطق درونی، تحلیل‌های رایج را به تقلیل‌گرایی دچار می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی نژاد، محمود (31 شهریور 1389). صلح با جنگ ایجاد نمی‌شود بلکه با عدالت برقرار می‌شود. دیدار تشکل‌های ضدجنگ آمریکا، پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری.
امیرعبداللهیان، حسین (1402 الف). تأکید امیرعبداللهیان بر حمایت ایران از فلسطین و جبهه مقاومت. شبکه العالم. 10 شهریور 1402. قابل دسترس از https://fa.alalam.ir/news/6695818/
امیرعبداللهیان، حسین (1402 ج). مصاحبه دکتر امیرعبداللهیان با شبکه المیادین در بیروت. وزارت امور خارجه. 8 آذر 1402. قابل دسترس از https://mfa.gov.ir/portal/newsview/735019. (بازیابی شده در تاریخ 29 بهمن 1404).
امیرعبداللهیان، حسین (25مهر1402ب). ایران از مقاومت فلسطین حمایت سیاسی و حقوقی می‌کند. تماس تلفنی با وزیر امور خارجه ژاپن. 25 مهر 1402. قابل دسترس از https://www.irna.ir/news/85261937/. (بازیابی شده در تاریخ 29 بهمن 1404).
پیرانی، شهره؛ و غفاری، زاهد (۱۴۰۱). تحلیل مضامین سروده‌های ملی انقلابی کشورهای ایران، روسیه و فرانسهفصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، ۱۸ (66)، ۶۹-۴۱. doi: 10.22034/jcsc.2020.114738.2010
خامنه‌ای، سیدعلی (1403). خطبه‌های نماز جمعه تهران. دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت اله خامنه‌ای. قابل دسترس از https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=57811. (بازیابی شده در تاریخ 25 بهمن 1404).
خامنه‌ای، سیدعلی (1404). دومین پیام تلویزیونی خطاب به ملت در پی تهاجم اسرائیل و آمریکا به ایران، 28 خرداد 1404. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری.
رحیمی، سعدالله (۱۴۰۰). تطبیق مبانی اخلاق و سیاست اساطیر شاهنامه فردوسی و ایلیاد و ادیسه هومر. دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، 4(37)، ۱۴۹۱۶۶.
رحیمی، سعدالله؛ دیانتی، محمد؛ و حاجی‌زاده، مجید (۱۴۰۵). بررسی جلوه‌هایی از آشتی در شاهنامه فردوسی و ایلیاد و ادیسه هومر. پژوهش‌های نوین ادبی، 5(1)، ۱۱۹.
روحانی، حسن (1397). پیام انقلاب ما از اول صلح و اجرای فرامین الهی بود، مراسم رژه نیروهای مسلح، 31 شهریور 1397. خبرگزاری صدا و سیما. قابل دسترس از https://www.iribnews.ir/fa/amp/news/2233282. (بازیابی شده در تاریخ 25 بهمن 1404).
رئیسی، ابراهیم (1402). سخنرانی در جمع مردم میناب. 13 بهمن 1402. مشرق نیوز. قابل دسترس از https://www.mashreghnews.ir/news/1571702 (بازیابی شده در تاریخ 25 بهمن 1404).
سعدی (1385). گلستان (غ. یوسفی، تصحیح). انتشارات خوارزمی.
ظریف، محمدجواد (1397). به لطف انقلاب در هیچ زمینه‌ای وابسته نیستیم. شست بررسی تحولات منطقه‌ای و تأثیر آن بر امنیت جمهوری اسلامی ایران. 13 اسفند 1397. قابل دسترس از https://www.alef.ir/news/3971213158.html (بازیابی شده در تاریخ 20 بهمن 1404).
ظریف، محمدجواد (1398). ترجمه مقاله دکتر ظریف در خصوص طرح (پویش) صلح هرمز. وزارت امور خارجه. قابل دسترس از https://mfa.ir/portal/newsview/544103/ (بازیابی شده در تاریخ 20 بهمن 1404).
ظریف، محمدجواد (1399). مراسم دیدار سفرای خارجی مقیم تهران، 21 بهمن 1399. وزارت امور خارجه. قابل دسترس از https://mfa.gov.ir/portal/newsview/627946 (بازیابی شده در تاریخ 25 بهمن 1404).
عبدالله‌زاده، عباسعلی و همکاران (۱۴۰۱). بازتاب اسطوره در حماسه‌های ملی ایران و یونان. فصلنامه تخصصی زبان و ادبیات فارسی، 18(31)، ۸۳-۶۳.
قربانی‌پور، زهرا؛ و طهماسبی، فرهاد (۱۴۰۲). دیرینه‌شناسی ستیز قدرت در خاندان‌های شاهی شاهنامه و ایلیاد (با تکیه بر اسطوره‌های فریدون و پریام). متن پژوهشی ادبی، 27(95)، ۱۸۱120.  doi:10.22054/LTR.2021.46190.2809
کوشکی، پروین، مؤذنی، علی‌محمد؛ و جوادی ارجمند، محمدجواد (۱۴۰۰). بررسی صلح و مدارا در اندیشه مولوی و عطار و مقایسه آن با رویکرد صلح‌گرایی ملاصدرادوفصلنامه تاریخ ادبیات، 3(2)، ۱۶۱۱۸۳. doi: 10.29252/hlit.2022.223733.1066
مهرآوران، مود (۱۴۰۲). فرهنگ صلح از زبان سخنوران ادب فارسی. در مجموعه مقالات کنفرانس بین‌المللی صلح‌پژوهی، 832-849.
نجفی، سحر؛ آفرین، فریده؛ و سماوی، غلامرضا (۱۴۰۰). مطالعه تطبیقی وجوه آرمان‌شهری و ویران‌شهری پوسترهای صلح و ضدجنگ طراحان معاصر صد سال اخیر ایران و امریکافصلنامه مطالعات راهبردی فرهنگ، 1(4)، ۱۲۱۱۴۵.
نعمتی، سکینه (۱۳۹۴). علل و چرایی انگیزه‌های جنگ در شاهنامه و ایلیاد به روایت فردوسی و هومر. نشریه ادبیات تطبیقی، 7(12)، ۳۸۳۴۱۰.
ویسی، مهسا (۱۴۰۱). بررسی اندیشه صلح پارسی هخامنشیان بر مبنای اهداف فرهنگ و آموزش صلح یونسکو. جستارهای تاریخی، 13(1)، ۲۸7۳۱۱.
Ahmadinejad, M. (2010). Speech at the UN General Assembly. September 23, 2010.
Axworthy, M. (2016). Revolutionary Iran: A History of the Islamic Republic. Oxford University Press.
Berman, I. (2016). Iran's Deadly Ambition: The Islamic Republic's quest for global power. Encounter Books.
Briant, P. (2002). From Cyrus to Alexander: A history of the Persian Empire. Penn State Press.
Frye, R. N. (1984). The history of ancient Iran. C. H. Beck.
Fuller, G. (1991). The Center of the Universe: The Geopolitics of Iran. New York: Westview Press. ISBN-10: ‌0813311594
Haass, R. (2020). The World: A Brief Introduction. Penguin Press.
Hashemi, N. (2023). Iran's Regional Strategy: Defensive or Expansionist? The Cairo Review of Global Affairs, Spring 2023.
Iranian Foreign Ministry. (2019). Hormuz Peace Endeavor (HOPE). Official Statement.
Khansari, M., Moghtader, M. R., & Yavari, M. (2003). The Persian garden: Echoes of paradise. Mage Publishers. ISBN-10 ‌: ‌ 0934211752
Kuhrt, A. (2013). The Persian Empire: A corpus of sources from the Achaemenid period. Routledge.
Lieven, A. (2012). Pakistan: A hard country. Penguin UK.
Lotman Yuri, M. (1990). Universe of the mind: a semiotic theory of culture. The second World). London.
Lotman, J. (2009). Culture and explosion. Walter de Gruyter.
Lotman, Y. M., Uspensky, B. A., & Mihaychuk, G. (1978). On the Semiotic Mechanism of Culture. New Literary History, 9(2), 211-232.
Phillips, J., & Brookes, P. (2022). The Biden Administration’s Iran Plan Won’t Work: Time for Plan B. Heritage Foundation Backgrounder, (3739).
Roomi, F. (2023). The Iran–Israel Conflict: An Ultra–Ideological Explanation. Middle East Policy, 30(3), 94–109. doi:10.1111/mepo.12687
Root, M. C. (2024). The King and Kingship in Achaemenid Art: Essays on the Creation of an Iconography of Empire (Textes et mémoires, 9) (Vol. 19). Brill.
Rung, E. (2022). The Persian King as a Peacemaker: The Ideological Background of the Common Peace Treaties in 4th Century Greece. Ktèma: Civilisations de l'Orient, de la Grèce et de Rome antiques, 47, 97–120. 
Sarpiya, S. K. (2018). A Semiotic Approach to Conflict Transformation: Can Signs and Symbols Help Make Peace? (Doctoral dissertation). George Fox University.
Semenenko, A. (2012). The Texture of Culture: An Introduction to Yuri Lotman's Semiotic Theory. Palgrave Macmillan.
Khatami, M. (2000, September 21). Speech at the UN General Assembly.
Hokayem, E. (2014, September 24). Iran, the Gulf States and the Syrian civil war. Survival, 56(6), 59-86.
Pompeo, M. (2018, May 21). Supporting Iranian Voices. Speech at the Heritage Foundation.
Bolton, J. (2018, May 22). Remarks on Iran. White House Press Briefing.
Ledeen, M. (2019, June). Iran's Aggression: A Historical Pattern. Commentary Magazine.
Raab, D. (2019, September 25). Iran's violations of international law: Foreign Secretary's statement, GOV.UK. https://www.gov.uk/government/speeches/foreign-secretary-statement-on-iran
Rouhani, H. (2019, September 25). Speech at the UN General Assembly.
Maas, H. (2020, January 14). Foreign Minister Maas on the Iranian nuclear agreement. Federal Foreign Office.
Mead, W. R. (2023, March/April). The Arc of a Covenant: The United States, Israel, and the Fate of the Jewish People. Foreign Affairs.
Blinken, A. (2023, April 25). Testimony before Senate Foreign Relations Committee.
Macron, E. (2023, September 20). Press Conference at the UN General Assembly.
Phillips, J. (2024, Jan 24). Iran. Heritage.org. https://www.heritage.org/military-strength/assessing-threats-us-vital-interests/iran
Amirabdollahian, H. (2022). Interview with Al Jazeera. October 12, 2022.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 15 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 10 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 16 بهمن 1404