فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

همان‌گویی و لفاظی در گفتار، اکراه و امتناع در اجرا؛ تحلیل وضعیت بخش فرهنگ در قوانین برنامه‌های توسعه

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، ایران
چکیده
مقالۀ حاضر، احکام فرهنگی قوانین برنامه‌های توسعه را به‌لحاظ معیارهای تقنینی و برنامه‌ریزی، ارزیابی کرده است. دراین‌راستا، ابتدا از روش تحلیل مضمون سیاست‌ها و مواد فرهنگی به‌منظور سنجش هماهنگی آن‌ها و سپس، ارزیابی و آسیب‌شناسی آن‌ها با مراجعه به کارشناسان، استفاده شد. در این پژوهش، الگویی برای ارزیابی متون و اسناد تقنینی طراحی، و به‌کمک آن، احکام فرهنگی برنامه‌های پنج‌سالۀ توسعه (شامل برنامه‌های چهارم، پنجم، و ششم توسعه و نیز قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه) تجزیه‌و‌تحلیل شد و ضعف‌ها و کاستی‌های آن‌ها به‌لحاظ معیارهای تقنینی و برنامه‌ریزی بررسی شد. به‌این‌منظور، به 30 نفر از کارشناسان برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری فرهنگی مراجعه و احکام فرهنگی برنامه‌های توسعه در دو مرحله توسط آنان ارزیابی آسیب‌شناسانۀ شد. از نتایج اصلی این مطالعه، انطباق صوری 67درصدی احکام فرهنگی برنامه‌های توسعه با سیاست‌های کلی فرادستی و انطباق کمتر از میانگین (54 درصد) این احکام با معیارهای قانون‌گذاری بوده است. درصد تحقق‌پذیری این احکام نیز درمجموع حدود 30 درصد ارزیابی شد که برای برنامۀ ششم، 30 درصد و برنامۀ چهارم حدود 37 بوده است که از دلایل آن می‌توان به همان‌گویی و تکرار سیاست‌های فرهنگی در قوانین توسعه به‌گونه‌ای غیرعملیاتی و مبهم، واقع‌گرایانه نبودن، تغییر گفتمان فرهنگی مجریان پس از تصویب قوانین توسعه، و درنتیجه، عدم تحقق آن‌ها در عمل و اجرا اشاره کرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابریشمی‌راد، محمدامین؛ و اسدی اوجاق، نادر (1401). مهم ترین علل قابل اجرا نبودن قوانین در نظام حقوقی ایران. دانش حقوق عمومی، 11(35 )، 119-144.
افشاری، عبدالرحمن؛ توسلی رکن‌آبادی، مجید؛ شریفی، سعید (1398). بازشناسی موانع سیاسی تحقق اهداف سیاست‌گذاری فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران. سیاست متعالیه، 7(26)، 331-309. doi: 10.22034/sm.2019.37740
اکبری، محمدعلی (1381). تجربیاتی از برنامه‌ریزی فرهنگی در ایران 1357-1320. شورای فرهنگ عمومی. -(33)، 0-0. قابل دسترس در: https://sid.ir/paper/506357/fa
انصاری، باقر (1399). اصول و فنون قانون‌گذاری؛ تنظیم پیش‌نویس طرح‌ها و لوایح، تنقیح و تدوین قوانین. تهران: انتشارات دادگستر.
آقاسی‌زاده، فتح‌اله؛ غلامی نتاج امیری، سعید (1399). هفتاد سال برنامه‌ریزی در ایران؛ آسیب‌ها و چالش‌ها. تهران: سازمان برنامه و بودجه، مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری.
باقری میاب، شهلا؛ باقری، محمدرضا (1391). الزامات همسویی نهادهای سیاست‌گذار و اجرایی در فرایند خط‌مشی‌گذاری فرهنگی عفاف و حجاب. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 5(3)، 45-31. doi: 10.7508/ijcr.2012.19.002
بوردیو، پیر (1390). تمایز: نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی (ترجمۀ حسن چاوشیان). انتشارات ثالت، چاپ اول.
تراسبی، دیوید (1397). اقتصاد و فرهنگ (ترجمۀ کاظم فرهادی). تهران: نشر نی.
جانسون، لزلی (1378). منتقدان فرهنگ: از متیو آرلوند تا ریموند ویلیامز (ترجمۀ ضیاء موحد). تهران: انتشارات طرح نو.
جلالی موسوی، عاطفه؛ صدیقی، علیرضا (1402)، بررسی لایحه برنامه هفتم توسعه: طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، گزارش مطالعاتی، شماره مسلسل گزارش، 19203 .
جواهری، فاطمه و جلالی، سیدیاسر . (1400). ناسازه‌های سیاستگذاری فرهنگی در ایران،‌ پیشنهاد یک مدل مطالعاتی. فصلنامه مطالعات فرهنگ - ارتباطات، 22(53)، 201-222. https://doi.org/10.22083/jccs.2020.206939.2948
رویر، لوسین شارل؛ نقش تبریزی، حمید (1973). توصیه‌هایی در باب مفهوم، فلسفه، و سازمان به‌منظور انجام اصلاحات اساسی. تهران: سازمان برنامه‌و‌بودجه.
سرخه‌دهی، فاطمه؛ اشتری مهرجردی، اباذر (1401). ‌آسیب‌شناسی تولید و فرهنگ اقتصادی مولد در برنامه‌های توسعه در راستای تدوین برنامۀ هفتم توسعه. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 15(1)، 31-65. https://doi.org/10.22035/isih.2023.4615.4561
سیاست‌های کلی برنامه چهارم (1382). قابل دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=37764
سیاست‌های کلی نظام قانون‌گذاری (1397). قابل دسترسی در:   https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=43578
سیدمن، استیون (1386). کشاکش آراء در جامعه‌شناسی (ترجمه هادی جلیلی). تهران: نشر نی.
سیروس، داوود؛ صبوری‌نیا، میرزاعلی؛ مرزی‌علمداری، جبرئیل (1390). چالش‌های قانون‌گرایی: اعتبار و پایایی قانون. پژوهش‌های حقوقی، 10(19)، 216-205. https://jlr.sdil.ac.ir/article_39065.html
صالحی امیری، سیدرضا؛ عظیمی دولت‌آبادی، امیر (1387). مبانی سیاست‌گذاری و برنامه‏ریزی فرهنگی. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
صالحی‌امیری، سیدرضا (1390). الزامات برنامه‌ریزی مطلوب فرهنگی. برگ فرهنگ، -(23)، 97-88. SID. https://sid.ir/paper/94141/fa
قانون برنامه پنج‌سالۀ چهارم توسعه (1383). قابل دسترسی در  https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/94202
کمالی، یحیی (1402). شناسایی و رتبه‌بندی چالش‌های ارزیابی سیاست‌های توسعه در ایران (برنامۀ پنج‌سالۀ توسعه). فصلنامۀ مجلس و راهبرد، 115، 125-91.
محنت‌فر، یوسف (1383). عوامل مؤثر بر هزینه‌های جاری دولت در ایران (1380-1338). پژوهشنامه اقتصاد کلان، 4 (15)، 108-79.
مرادی‌‌‌‌‌برلیان، مهدی؛ تنگستانی، محمدقاسم (1402). الزامات حقوقی تأمین اجرای مؤثر قوانین برنامۀ توسعه در ایران؛ موردکاوی قانون برنامۀ ششم توسعه (آموزه‌هایی برای قانون برنامۀ هفتم توسعه). مجلس و راهبرد، 115، 90-59.  https://doi.org/10.22034/mr.2022.5425.5178
مصطفوی، سیدمحمدحسن (1396). مروری بر برنامه‌های توسعۀ کشور با تأکید بر برنامۀ ششم و مقایسۀ آن‌ها با معیار برخی شاخص‌های مرتبط با اقتصاد اسلامی. نشریۀ اقتصاد و بانکداری اسلامی، ۶(۱۸)، 103-۸۳.
معصومی‌راد، رضا؛ مهجور، حمید (1404). ارزیابی سیاست‌های کلی فرهنگی برنامه‌های توسعه در دورۀ چشم‌انداز 1404. فصلنامۀ علمی مطالعات راهبردی فرهنگ، 5(2)، 36-9. https://doi.org/10.22083/scsj.2024.479994.1219
Kuper, A. (2004). The Social Science Encyclopedia. London: Routledge.
Matland, R. E. (1995). Synthesizing the Implementation Literature: The Ambiguity-Conflict Model of Policy Implementation. Journal of Public Administration Research and Theory, 5(2), 145-174. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.jpart.a037242
Sabbar, S., & Khiyaban, S. H. Z. (2023). Algorithms of Displacement: Emotional and Rhetorical Responses to AI-Driven Job Loss in Digital Public Discourse. International Journal of Advanced Multidisciplinary Research and Studies, 3(4), 1324-1331. https://doi.org/10.62225/2583049X.2023.3.4.5012
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 02 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 02 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 23 فروردین 1405