پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 2008-1847 6 4 2014 03 20 Knowledge as a Cultural Product: From the Sociology of Scientific Knowledge to the Cultural Studies of Science دانش به‌عنوان محصول فرهنگی: از جامعه‌شناسی معرفت علمی (SSK) تا مطالعات فرهنگی علم (CSS) 1 29 205 10.7508/ijcr.2013.24.001 FA علی ربانی دانشیار جامعه‌شناسی دانشگاه اصفهان زهرا ماهر دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه اصفهان 0000-0001-7925-7543 Journal Article 2012 10 30 The main characteristic (feature) of the sociology of knowledge and science is its emphasis on the culture and cultural analysis within the scientific and technological research. This study concerns with the study of two research fields in which new sociologists of science and technology have presented their cultural analysis. These two fields include: sociology of scientific knowledge and cultural studies of science.Sociology of scientific knowledge is the first school of thought which makes the content of scientific knowledge inclined to and compliant with the cultural and sociological analysis. In SSK, the main presupposition is that “the scientific knowledge is totally arbitrary.” Accordingly, the design and evaluation of scientific theories and claims are the consequence of social interests and cultural inclinations (trends), in a way that the scientific theories become a tool for the justification, legitimating, encouragement and contentment.At the early 1990s, with the rise of crisis (chaos) within the explanations of sociology of scientific knowledge and a flood of criticism against it, the whole subjectivity of the field came to a standstill (reached an impasse) and the initiatives in scientific research were replaced by different theoretical orientations like cultural studies. In contrast to the sociology of scientific knowledge, the cultural studies of science concerns with the rejection of “explanation” and, instead, focuses on the “meaning” and “understanding”. In other words, it has come back to an old dispute between explanatory and hermeneutic approaches and those which pursue the regulative (legalistic) comprehensiveness along the more positivistic lines.This emerging field emphasizes the issue that the uncertainty, instability, ambiguity (vagueness) and difference must be given a more important role in sciences. Cultural studies of science gave rise to a change from the sociology of scientific knowledge to a new culturalism. ویژگی عمده جامعه‌شناسی معرفت و علم جدید تأکید بر فرهنگ و تحلیل فرهنگی در مطالعات علم و فناوری است. در این مقاله به بررسی دو حوزه مطالعاتی می‌پردازیم که جامعه‌شناسان جدید علم و فناوری در آن تحلیل‌های فرهنگی خود را ارائه داده‌اند. این دو حوزه عبارتند از: جامعه‌شناسی معرفت علمی و مطالعات فرهنگی علم.جامعهشناسی معرفت علمی، نخستین مکتبی است که محتوای درونی معرفت علمی را مستعد و منقاد تحلیل‌های فرهنگی و جامعه‌شناختی میکند. در مکتب SSK، پیش‌فرض اصلی این است که «معرفت علمی تماماً قراردادی است». بر این اساس، طرح و ارزیابی نظریهها و دعاوی علمی، معلول علایق اجتماعی و گرایشات فرهنگی است، به‌طوری‌که نظریههای علمی ابزاری‌اند برای توجیه، مشروعیت بخشیدن، ترغیب و اقناع.در اوایل دهه 90، با بحران به‌وجود آمده در تبیینات جامعه‌شناسی معرفت علمی و انتقادات مطرح شده نسبت به آن، موضوعیت کلی این حوزه به بن‌بستی جدی رسید و ابتکار در مطالعات علم به جهتگیریهای نظری متفاوتی از جمله مطالعات فرهنگی واگذار شد.مطالعات فرهنگی علم بر خلاف جامعه‌شناسی معرفت علمی، به رد «تبیین» می‌پردازد و به‌جای آن بر «معنا» و «درک» تأکید می‌کند. به‌عبارت دیگر، مطالعات فرهنگی به مشاجره قدیمیای بازگشته است که بین رویکردهای تفسیری و هرمنوتیک و رویکردهایی که جامعیت قانون‌نگر را در امتداد خطوط اثبات‌گراتر دنبال می‌کنند، درگرفته بود. این حوزه نوظهور بر این مسئله تأکید میکند که باید برای تعین‌ناپذیری، بی‌ثباتی، ابهام و تفاوت نقش مهم‌تری در علم قائل شد. مطالعات فرهنگی علم، تغییر از جامعهشناسی معرفت علمی به یک فرهنگگرایی نوین را بنیاد نهاد.

http://www.jicr.ir/article_205_eae27d77ca20db309e056e3d2dcd7d69.pdf