پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 2008-1847 10 2 2017 06 22 Sociology of Hidden Curriculum جامعه‌شناسی برنامه‌های درسی پنهان 31 64 335 10.22631/jicr.2017.1456.2167 FA علیرضا مرادی وزارت علوم،تحقیقات و فناوری 0000-0003-0521-2101 Journal Article 2017 04 26 This paper reviews the concept of hidden curriculum in the sociological theories and wants to explain sociological aspects of formation of hidden curriculum. The main question concentrates on the theoretical approaches in which hidden curriculum is explained sociologically.<br />For this purpose it was applied qualitative research methodology. The relevant data include various sociological concepts and theories of hidden curriculum collected by the documentary method. <br />The study showed a set of rules, procedures, relationships and social structure of education have decisive role in the formation of hidden curriculum. A hidden curriculum reinforces by existed inequalities among learners (based on their social classes or statues). There is, in fact, a balance between the learner's "knowledge receptions" with their "inequality proportion".<br />The hidden curriculum studies from different major sociological theories such as Functionalism, Marxism and critical theory, Symbolic internationalism and Feminism. <br />According to the functionalist perspective a hidden curriculum has a social function because it transmits social values. Marxists and critical thinkers correlate between hidden curriculum and the totality of social structure. They depicts that curriculum prepares learners for the exploitation in the work markets. Symbolic internationalism rejects absolute hegemony of hidden curriculum on education and looks to the socialization as a result of interaction between learner and instructor. Feminism theory also considers hidden curriculum as a vehicle which legitimates gender stereotypes. برنامه‌های درسی علاوه‌بر دانش تخصصی خود، پیام‌های ضمنی‌ای را درباره ارزش‌ها، نگرش‌ها، و قواعد رفتاری به فراگیران منتقل می‌کنند که بر کردار و تلقی‌های آن‌ها تأثیر می‌‌گذارد. مقاله حاضر، به بررسی این مسئله می‌پردازد که «هریک از نظریه‌ها یا چشم‌اندازهای نظری جامعه‌شناسی، برنامه پنهان درسی را چگونه تبیین می‌کند؟» بر این اساس، هدف این پژوهش، بررسی مفهوم برنامه درسی پنهان و مرور تعریف‌ها و ماهیت آن در چشم‌انداز نظریه‌های گوناگون جامعه‌شناسی و شناسایی جنبه‌‌های اجتماعی شکل‌گیری برنامه‌های پنهان است. مقاله حاضر، پژوهشی کیفی در حوزه جامعه‌شناسی آموزش است که در آن مفاهیم و نظریه‌‌های مختلف مرتبط با برنامۀ درسی پنهان با استفاده از روش اسنادی، گرد‌آوری و تحلیل شده‌اند. چارچوب نظری این مقاله مبتنی‌بر دیدگاه‌های انتقادی در آموزش است و نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که کردارهای ذی‌نفعان آموزش، روال‌ها، قوانین، کنش‌های متقابل، و ساختارهای اجتماعی در شکل‌گیری برنامه‌های درسی پنهان، نقش جدی‌ای ایفا می‌کنند. همچنین نتایج این بررسی مشخص کرد که طرفداران کارکردگرایی، برنامه درسی پنهان را به‌دلیل انتقال ارزش‌های اجتماعی، دارای ضرورتی کارکردی می‌دانند. مارکسیست‌ها و طرفداران نظریه انتقادی، میان برنامه‌های درسی پنهان و ساختار کلی اجتماعی، رابطه معنا‌‌داری درنظر گرفته و نقش برنامه را عبارت از آماده‌سازی فراگیران برای استثمار شدن در بازارهای کار معرفی می‌کنند. نظریه کنش متقابل اجتماعی به سلطه بی‌چون‌وچرای برنامه درسی پنهان معتقد نیست و امر جامعه‌پذیری را محصول «تعامل فراگیر» و «معلم‌» می‌داند. نظریه‌های فمینیستی نیز برنامه پنهان را عاملی برای مشروعیت‌بخشی به کلیشه‌های جنسیتی میان دانش‌آموزان دختر و پسر معرفی می‌کنند. http://www.jicr.ir/article_335_f9b902fc3289af4dd08de5d1de54f68f.pdf