پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 2008-1847 مقالات آماده انتشار 2026 05 23 Analyzing and explaining the challenges of the educational-career guidance program in Iran's education system واکاوی و تبیین آسیب‌های برنامه هدایت تحصیلی ـ شغلی در نظام آموزش‌وپرورش ایران 574 10.22035/jicr.2026.3256.3542 FA بهروز رحیمی پژوهشگر، گروه جامعه و پیشرفت، پژوهشکده مطالعات فناوری ریاست جمهوری، تهران، ایران 0000-0002-3926-6223 رضوان حکیم‌زاده استاد مطالعات برنامه‌درسی، گروه روش‌ها و برنامه‌ریزی آموزشی و درسی، روان‌شناسی و علوم‌تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-3182-9319 محمد خادمی کله لو استادیار، گروه جامعه و پیشرفت، پژوهشکده مطالعات فناوری ریاست جمهوری، تهران، ایران 0000-0003-1447-260X Journal Article 2023 11 06 The academic–career guidance program in the education system, by directing students toward selecting a field of study and future occupation, can lead to undeniable positive and negative consequences at both individual and social levels. A review of the history of Iran’s education system in designing and implementing this program indicates unsatisfactory experiences and outcomes. Therefore, the present study aimed to explore the challenges of the academic–career guidance program in Iran’s education system.This research was conducted using a qualitative approach and a descriptive phenomenological method to examine the experiences of experts. The research field consisted of faculty members of higher education, school administrators, experts and counselors in the education system, as well as specialists in the labor market. Among them, 22 participants were selected using purposive, snowball, and convenience sampling techniques. Data were collected through semi‑structured interviews and analyzed using a coding method.The findings revealed two major categories of challenges: internal and external. Internal challenges refer to issues within the education system that hinder the full realization of the goals of the academic–career guidance program. These challenges were identified in 35 open codes and categorized into five axial codes: systemic, approach‑related, human resources, educational, and procedural challenges. External challenges refer to issues rooted in the broader environment surrounding Iran’s education system that negatively affect academic–career guidance and its objectives. These challenges were identified in 39 open codes and classified into five axial categories: labor market challenges, the role of parents, socio‑cultural factors, economic factors, and policy‑making.The results indicate that various internal and external factors have reduced the effectiveness of the academic–career guidance program for its stakeholders. Therefore, addressing these challenges is an unavoidable necessity and an important step toward moving the education system toward a more desirable situation. برنامه هدایت تحصیلی ـ شغلی در نظام آموزش‌وپرورش با جهت‌دهی دانش‌آموزان به‌سوی انتخاب یک رشته تحصیلی ـ شغلی، می‌تواند آثار و پیامدهای مثبت و منفی انکارناپذیری در ابعاد فردی و اجتماعی به همراه داشته باشد. بررسی پیشینه نظام آموزش‌وپرورش ایران در زمینه طراحی و اجرای این برنامه، حاکی از تجارب و خروجی نامطلوب آن است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف واکاوی آسیب‌های برنامه هدایت تحصیلی ـ شغلی در نظام آموزش‌وپرورش ایران انجام شد. این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی، به بررسی تجارب صاحب‌نظران پرداخت. میدان پژوهش شامل اعضای هیئت‌علمی نظام آموزش عالی، مدیران، کارشناسان و مشاوران مدارس نظام آموزش‌وپرورش و صاحب‌نظران حوزه بازار کار بود که از بین آنان، ۲۲ نفر با استفاده از تکنیک‌های نمونه‌گیری ملاکی، گلوله‌برفی و در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری و با روش کدگذاری تحلیل شدند. یافته‌ها حاکی از دو کلان‌آسیب درونی و بیرونی بود. آسیب‌های درونی در قالب ۳۵ کد باز و ۵ کد محوری شامل آسیب‌های سیستمی، رویکردی، منابع انسانی، آموزشی و فرایندی طبقه‌بندی شدند. آسیب‌های بیرونی نیز در قالب ۳۹ کد باز و ۵ کد محوری شامل آسیب‌های بازار کار، نقش والدین، اجتماعی ـ فرهنگی، اقتصادی و سیاست‌گذاری ارائه شدند. نتایج پژوهش نشان داد مسائلی از منظرهای مختلف موجب شده کارکرد این برنامه در نظام آموزش‌وپرورش ایران اثربخشی کمتر از انتظار برای ذی‌نفعان داشته باشد؛ بنابراین رفع این آسیب‌ها، به‌عنوان گامی در جهت حرکت به‌سوی وضعیت مطلوب، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. http://www.jicr.ir/article_574_f0e52b27a7a5d6a1a87373dffa53dbe5.pdf