پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 2008-1847 مقالات آماده انتشار 2026 05 23 Opportunities and threats of social media in expanding intercultural communication with an emphasis on the Arbaeen pilgrimage فرصت‌ها و تهدیدهای رسانه‌های اجتماعی در گسترش ارتباطات میان‌فرهنگی با تأکید بر مراسم پیاده‌روی اربعین 576 10.22035/jicr.2026.3608.3821 FA سید علی محمد رضوی گروه علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکده دین و رسانه، دانشکاه صدا و سیما، قم، ایران سید محمد علی مرتضوی شاهرودی کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی، گروه ارتباطات اجتماعی، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صدا و سیما، قم، ایران عیسی زارعی دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صدا و سیما، قم، ایران Journal Article 2025 12 14 This study examines social media’s role in expanding intercultural communication during the Arbaeen pilgrimage, identifying opportunities and threats through the frameworks of communicative action, co-cultural theory, and intercultural competence. Adopting a qualitative approach, data from 13 in-depth interviews with experts were analyzed using thematic analysis, yielding 280 initial codes and 19 sub-themes. The findings reveal that social media fosters empathy through personal narratives, with Ashura serving as a powerful symbol of unity for intercultural dialogue; however, challenges such as information distortion, cultural misunderstandings, and malicious strategic actions persist. Ultimately, the research concludes that the opportunities offered by social media significantly outweigh the threats, making strategic utilization of these platforms essential for globalizing the Arbaeen message. To counter Western media hegemony and prevent the distortion of this major cultural event, the study emphasizes enhancing media literacy and developing indigenous platforms. By doing so, this work acts as a bridge between lived religious experience and the digital architectures shaping global perception, sitting at the vital intersection of faith, media power, and intercultural negotiation. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش رسانه‌های اجتماعی در گسترش ارتباطات میان‌فرهنگی در جریان مراسم پیاده‌روی اربعین و شناسایی فرصت‌ها و تهدیدهای برآمده از آن انجام شده است. این مطالعه می‌کوشد تا با بهره‌گیری از چارچوب‌های نظری «کنش ارتباطی» هابرماس، «هم‌فرهنگی» اوربی و «توانش ارتباطی» کیم، کارکردهای فضای مجازی را در ترویج فرهنگ اربعین و تعاملات زائران تحلیل نماید. رویکرد پژوهش کیفی است و داده‌های اصلی از طریق انجام مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۱۳ نفر از خبرگان و کارشناسان حوزه دین، رسانه و ارتباطات گردآوری شده است. برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل مضمون استفاده شد که طی آن، پس از پیاده‌سازی و کدگذاری مصاحبه‌ها، ۲۸۰ کد اولیه شناسایی و سپس در قالب ۱۹ تم فرعی ذیل دو مقوله اصلی «فرصت‌ها» و «تهدیدها» دسته‌بندی گردیدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که رسانه‌های اجتماعی با تسهیل انتشار روایت‌های شخصی و فرهنگی، نقش بسزایی در ایجاد همدلی و کنش ارتباطی مؤثر میان زائران ایفا می‌کنند. در این بستر، مفهوم عاشورا و امام حسین (ع) به عنوان نماد وحدت، زمینه‌ساز ارتباطات میان‌فرهنگی و گفت‌وگوهای بین‌ادیانی شده و رسانه‌ها به توانمندسازی کاربران برای مدیریت این روایت‌ها کمک می‌کنند. در مقابل، تهدیدهایی نظیر تحریف اطلاعات، شکل‌گیری سوءتفاهم‌های زبانی و فرهنگی و کنش‌های استراتژیک مغرضانه نیز شناسایی شدند که می‌توانند به واگرایی منجر شوند. نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن است که وزن فرصت‌های رسانه‌های اجتماعی در زمینه گسترش ارتباطات میان‌فرهنگی اربعین به مراتب سنگین‌تر از تهدیدهای آن است و بهره‌برداری هوشمندانه از ظرفیت‌های آموزشی و گفتمان‌سازی این رسانه‌ها برای جهانی‌سازی پیام اربعین ضروری به نظر می‌رسد. http://www.jicr.ir/article_576_a7aeed74714116f3b292a982238f83d2.pdf