پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 2008-1847 مقالات آماده انتشار 2026 05 23 Rearranging Cultural Regulation in Iran: A Progressive Framework Based on Experiences, Challenges, and Policy Measures بازآرایی تنظیم‌گری فرهنگی در ایران چارچوبی پیشرفت‌گرا مبتنی بر تجارب، مسائل و تدابیر سیاستی 577 10.22035/jicr.2026.3615.3828 FA فرشاد مهدی پور عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی 0009-0007-5356-7501 Journal Article 2025 12 24 نسخه فشرده و تخصصی چکیده انگلیسی (حدود ۲۱۰ کلمه) که برای مجلات علمی استانداردسازی شده است:<br /> <br /> Abstract Cultural governance in Iran has faced a significant gap between macro-policies and practical realization, stemming primarily from the inefficiency of executive instruments—specifically cultural regulation. This inefficiency is manifest at institutional (jurisdictional conflicts), instrumental (prohibitive approaches), and normative (threat-oriented) levels. This research seeks to rearrange Iran&#039;s cultural regulatory system toward a &quot;progressive&quot; model that facilitates innovation and remains sensitive to risk and actor behavior. Using a qualitative theoretical-analytical method and documentary analysis, the study draws on theories of responsive and networked regulation alongside the indigenous literature on &quot;Progress&quot; (Pishraft).<br /> <br /> Findings indicate that current regulation is incompatible with the dynamic, value-oriented logic of progress, opting for reactive containment over proactive management. The proposed &quot;Progressive Regulatory Model&quot; rests on three axes: 1) instrument diversification and intelligence, 2) process redesigning focused on institutional learning, and 3) redefining goals toward civilizational progress. By emphasizing functional role separation, networked regulation, and proportionality, this framework reconstructs the link between cultural governance and progress. This study fills the gap between regulatory theory and indigenous challenges, providing a framework for cultural policy-making that preserves Islamic-Iranian values while ensuring the dynamism necessary to address emerging issues. حکمرانی فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران طی دهه‌های گذشته با انباشت گسترده قوانین و اسناد بالادستی همراه بوده است، اما با این حال، فاصله معنادار میان این سیاست‌ها و تحقق آن‌ها، بیش از آنکه ناشی از فقدان راهبرد باشد، به ناکارآیی ابزارهای اجرایی و تنظیم‌گری فرهنگی بازمی‌گردد که عمدتاً بر رویکردهای سنتی و سلبی استوار است.<br /> مسئله محوری پژوهش، بازآرایی نظام تنظیم‌گری فرهنگی ایران از وضعیت فعلی به سوی الگویی «پیشرفت‌گرا» است؛ الگویی که تنظیم‌گری را نه صرفاً کنترل‌کننده، بلکه تسهیل‌گر نوآوری، مسئله‌محور و حساس به ریسک و رفتار بازیگران بداند. این پژوهش از روش کیفی نظری-تحلیلی بارویکرد تحلیل اسنادی و اتکا به تجارب میدانی بهره گرفته است و داده‌ها از منابع نظری، مطالعات داخلی حکمرانی فرهنگی و ادبیات پیشرفت گردآوری شده‌اند.<br /> یافته‌ها نشان می‌دهد که تنظیم‌گری موجود با منطق پیشرفت به‌عنوان حرکتی پویا و ارزش‌محور ناسازگار است و به جای مدیریت فعال تحولات، به مهار آن‌ها بسنده می‌کند. الگوی پیشنهادی تنظیم‌گری پیشرفت‌گرا بر سه محور استوار است: 1-تحول ابزارها به سمت تنوع و هوشمندی، 2-بازطراحی فرآیندها با تمرکز بر یادگیری نهادی و ارزیابی پیامدها و 3-بازتعریف اهداف با افق پیشرفت تمدنی. این چارچوب، با تأکید بر تفکیک نقش‌ها(سیاست‌گذار، تنظیم‌گر و مجری)، تنظیم‌گری شبکه‌ای و اصول تناسب و پاسخ‌گویی، می‌تواند پیوند میان حکمرانی فرهنگی و پیشرفت را بازسازی کند.<br /> این پژوهش خلأ پیوند نظام‌مند میان نظریه تنظیم‌گری، چالش‌های بومی و افق پیشرفت را پر کرده و چارچوبی تحلیلی برای سیاست‌گذاری فرهنگی ارائه می‌دهد که ضمن حفظ ارزش‌های اسلامی-ایرانی، پویایی و نوآوری لازم برای مواجهه با مسائل مستحدثه را تضمین نماید.