پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 2008-1847 مقالات آماده انتشار 2026 05 19 Ideology and resistance in Reza Mirkarimi’s Dokhtar, Ghasr-e Shirin, and The Night Guardian: A Van Dijkian critical discourse analysis ایدئولوژی و مقاومت در فیلم‌های سینمایی دختر، قصر شیرین و نگهبان شب به کارگردانی رضا میرکریمی: بر اساس رویکرد «تئون ون‌دایک» 585 10.22035/jicr.2026.3549.3772 FA سجاد محمودی دکترای علوم سیاسی، گرایش مسائل ایران، دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران 0009-0003-1827-3832 Journal Article 2025 09 21 This study examines the representation of ideology and resistance in three films directed by Reza Mirkarimi: Dokhtar, Ghasr-e Shirin, and The Night Guardian. Drawing on Teun A. van Dijk’s socio-cognitive approach to Critical Discourse Analysis, the article investigates how power relations, patriarchal authority, institutional control, and the crisis of social trust are constructed and challenged within cinematic discourse. The analysis is conducted at three interrelated levels: text, cognition, and society. At the textual level, the study focuses on dialogue, silence, narrative organization, spatial arrangements, and visual signs. At the cognitive level, it explores the mental models, fears, moral conflicts, and gradual transformations of the characters. At the social level, it connects these elements to broader structures such as family, work relations, gendered authority, and social morality. The findings indicate that resistance in Mirkarimi’s cinema is not represented as direct confrontation or revolutionary rupture; rather, it emerges as an internal, ethical, and situated practice within existing social structures. The family functions as a central cultural arena in which authority is both reproduced and questioned. Across the three films, the intensity of critique develops from implicit familial tension to a deeper interrogation of moral responsibility and institutional distrust. The study argues that Mirkarimi’s cinema articulates a form of “internal-structural ethical resistance” grounded in everyday actions, silence, care, and moral choice. «سیدرضا میرکریمی» از سینماگران دغدغه‌مند اجتماعی و سیاسی ایران است که با زبانی آرام اما ژرف، تنش‌های نظم اجتماعی تثبیت‌شده و امکان اعتراض‌های فردی و اخلاقی را در آثارش بازنمایی می‌کند. این شکل از اعتراض در قالب «مقاومت اخلاقی درون‌ساختاری» فهم می‌شود؛ کنشی اخلاقی که بدون تقابل صریح با نظم مسلط، از دل روابط روزمره و با تکیه بر مسئولیت، وجدان و امتناع، منطق قدرت را به چالش می‌کشد. بر همین اساس در سه فیلم سینمایی متأخر او، «دختر»، «قصر شیرین» و «نگهبان شب»، شخصیت‌ها با بحران‌های درونی و موقعیت‌های متعارض روبه‌رو می‌شوند. آنها در مواجهه با گفتمان‌های مسلط جامعه، به ویژه در نهاد خانواده، مناسبات کاری واکنش نشان می‌دهند. این شیوه‌های اعتراض، پرسش‌هایی درباره مشروعیت نظم موجود و مرز مسئولیت فردی و نهادی را برای مخاطب پیش می‌کشند. این پژوهش با تکیه بر رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی «تئون ون‌دایک» و در سه سطح متن، شناخت و جامعه، به بررسی سازوکارهای بازتولید یا گسست از ایدئولوژی و بازنمایی قدرت و بحران اعتماد در این سه فیلم می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که گفتمان‌هایی چون پدرسالاری، کنترل نهادی و فرسایش اعتماد، نه از مسیر تقابل مستقیم، بلکه از درون روابط خانوادگی، مناسبات کاری و انتخاب‌های اخلاقی شخصیت‌ها به چالش کشیده می‌شوند. در نهایت، این آثار از امید اصلاح‌گرایانه در «دختر» تا بازاندیشی اخلاقی در «قصر شیرین» و نقد صریح‌تر سازوکارهای قدرت در «نگهبان شب»، روندی صعودی در شدت نقد و صورت‌بندی مقاومت نشان می‌دهند. http://www.jicr.ir/article_585_a9a1d5317a33ae8cef33961c34144f84.pdf