پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 2008-1847 13 2 2020 06 21 Media representation of Arbaeen pilgrimage in Iran (1392-1396) بازنمایی رسانه‌‏ای مناسک زیارت اربعین در ایران؛ سال‏‌های 1392 تا 1396 1 36 412 10.22035/jicr.2020.2374.2841 FA محمدسعید ذکایی استاد مطالعات فرهنگی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران 0000-0001-7134-0801 روح‌الله اسلامی دانشجوی دکتری جامعه ‏شناسی سیاسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران Journal Article 2020 02 02 In recent years Arbaeen pilgrimage in Iran has many practitioners and visitors, so it becomes one of the main aspects of Shiite identity and Iranian religiosity actions. Relying on a case study of discourses and representations of Arbaeen pilgrimage, we try to understand Arbaeen pilgrimage as a social phenomenon and explore diversity and differences of Iran's society today. Concentrating on representations and discourses of Arbaeen pilgrimage that signifying this Practice, by addressing written texts published on paper or digital mass media (Newspapers, News Agencies and News Sites) in a 5 years period since 1392 to 1396 in Iran, diversity of representations have shown. Applying theoretical and methodological approach of Laclau and Mouffe's discourse analysis in the process of investigating 1800 day-record published on that 5 years period, 6 different discourses have found that representing power constellation of Arbaeen pilgrimage phenomenon. Findings of this exploratory research helps focus on cultural changes of post-revolutionary Iran's society and determine its diversity contexts. در جامعهٔ ایران، مناسک مرتبط با عزاداری برای امام‌حسین(ع) از اهمیت و گستردگی قابل‌ملاحظه‌ای برخوردار است. در سال‏‌های اخیر شکل تازه‌‏ای از مراسم مربوط به اربعین در قالب پیاده‌‏روی دسته‌‏جمعی به سمت کربلا برای رسیدن به بارگاه امام‌حسین پدید آمده و از سال 1392 ابعاد میلیونی به خود گرفته است. از آنجا که حضور تعداد زیاد جمعیت حاضر در رویداد اربعین، جایگاه اربعین را به‌عنوان یکی از عناصر اصلی ابراز هویت شیعی برجسته نموده و مشارکت مؤثر ایرانیان در این رویداد، مجرایی بسیار مناسب برای شناخت کنش‌‏های دینی ایرانیان به‌‏دست داده است، بررسی نحوهٔ بازنمایی این فعالیت جمعی و گفتمان‌‌هایی که حول آن شکل گرفته است و به این پدیده معنا می‌دهد در مقالهٔ حاضر مورد توجه قرار گرفته و تنوع بازنمایی‏‌های آن با مراجعه به متون نوشتاری مکتوب و دیجیتال انتشاریافته در رسانه‌‏های ارتباط جمعی (روزنامه‌‏ها، خبرگزاری‌‏‌ها و پایگاه‏های خبری) در میدان جامعهٔ ایران در فاصله پنج‌‌سالهٔ 1392 تا 1396 به کمک رویکرد نظری و روشی تحلیل گفتمان لاکلو و موف و طی فرایند بررسی و تحلیل 1800روز مطلب، شناسایی شده است. با تمرکز بر شناسایی دال مرکزی، دال‏‌های پیرامونی و تفکیک ژانرهای روایت متفاوت، شش گفتمان شکل‌گرفته حول مناسک زیارت اربعین ارائه می‏‌شود که این رویداد را ـ البته نه با قدرت برابر ـ بازنمایی می‌‏کنند. دستاورد مقاله از نوع توصیفی و اکتشافی است که می‌‏تواند زمینه فهم اربعین به‌‌مثابهٔ یک پدیده اجتماعی و گفت‌‌و‌گو دربارهٔ دگرگونی‏‌های فرهنگی ایران معاصر و شناخت تنوّع و تکثّر جامعه پس از انقلاب اسلامی را فراهم سازد.

http://www.jicr.ir/article_412_b9228e0962a78b84f3d5d92f4faa000b.pdf

پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 2008-1847 13 2 2020 06 21 Representation of ritual communications in cyberspace: A case study of Arbaeen Hosseini's walk on the BBC Persian Website ارتباطات آئینی در فضای مجازی: بازنمایی پیاده‌روی اربعین حسینی در وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی 37 65 423 10.22035/jicr.2020.1511.2224 FA قدسی بیات استادیار دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران مرضیه قاسمی کارشناس ارشد مدیریت رسانه، دانشگاه صدا و سیما، تهران، ایران Journal Article 2020 02 16 National-religious events attract media attention but different media views events differently in ideological frameworks which facilitate the failure or success of public diplomacy efforts all around the world. In this regard, Persian-language foreign media, including the BBC Persian, is among the sources of meaning and conceptualization of national-religious events such as Chaharshanbehsuri for audiences inside Iran. In recent years, one of the most important events happening yearly with a large crowd of people is the Arbaeen Hosseini procession. According to Rodenbühler's approach to the concept of ritual, Arbaeen ritual is performed voluntarily, non-instrumental and seriously. This paper, considering the history and the extent of the BBC in professional news activity, analyzes the way of Arbaeen event representation on the BBC website using thematic analysis method. The findings indicate that the Arbaeen pilgrims' walking ritual has been strongly represented as a political and ideological movement under the seven main themes (documentary narration, separatism and Shia, crisis of disorder and inability of Iran and Iraq’s governments, Arbaeen downsizing, analysis of the eight-year Iraq-Iran war, allegedly imposed insecurity by Isil and the political Maneuver of the Iranian government). The representation of the relations between the actors in this ritual ceremony not only has nothing to do with Rothenbuhler’s view but also shows the negative image making of this religious event as a continuation of the Shia phobia in the western media and especially as a new manifestation of Iranophobia. رویدادهای ملی‌ـ‌مذهبی، توجه رسانه‌ها را جلب می‌کنند اما نگاه رسانه‌ها به رویدادها با یکدیگر متفاوت است. این رویدادها ملی باشند یا بین‌المللی، داخلی باشند یا خارجی، بازنمایی آن‌ها در چارچوب‌های گفتمانی و ایدئولوژیکی صورت می‌پذیرد و شکست یا موفقیت تلاش‌های حوزهٔ‌ دیپلماسی عمومی در قالب‌ها و الگوهای مشخص در سراسر جهان را تسهیل می‌نماید. رسانه‌های خارجی فارسی‌زبان از جمله بی‌بی‌سی فارسی برای مخاطبان داخل ایران، یکی از منابع معنا و مفهوم‌سازی درخصوص رویدادهای ملی‌ـ‌مذهبی مانند چهارشنبه‌سوری، عید نوروز، شب یلدا، روز زن، عاشورا و اربعین حسینی و... به شمار می‌آیند. یکی از رویدادهای مهمی که هر سال با اجتماع عظیم مردم اتفاق می‌افتد برگزاری آئین پیاده‌روی اربعین حسینی است؛ آئینی که طبق رویکردی که رودنبولر به مفهوم آئین دارد با اجتماع مردم، داوطلبانه، غیرابزاری و غیرتفریحی اجرا می‌شود. مقاله حاضر با توجه به سابقه و گستردگی بی‌بی‌سی در فعالیت حرفه‌ای خبری، نحوه رسانه‌ای‌کردن و بازنمایی رویداد اربعین در وب‌سایت خبرگزاری یادشده را به کمک روش تحلیل مضمونی تحلیل می‌نماید. یافته‌ها حاکی از آن است که آئین پیاده‌روی زائران اربعین در هفت محور (روایت‌گری مستند، تفرقه‌افکنی و شیعه‌هراسی، بحران بی‌نظمی و ناتوانی دول ایران و عراق، کوچک‌نمایی اربعین، واکاوی جنگ هشت ساله عراق و ایران، ناامنی داعش و مانور سیاسی حاکمیت ایران) و موکداً به‌عنوان حرکتی سیاسی و عقیدتی در اخبار سایت بی‌بی‌سی فارسی بازنمایی شده است. همچنین نوع بازنمایی از مناسبات میان کنشگران حاضر در این مراسم نه‌تنها نسبتی با دیدگاه آئینی رودنبولر ندارد بلکه استنباط می‌شود که این‌گونه انگاره‌سازی منفی از این رویداد مذهبی در ادامه جریان شیعه‌هراسی در رسانه‌های غربی و به‌ویژه نمود جدیدی از ایران‌هراسی است.

http://www.jicr.ir/article_423_faa9afea49ef2ff029a833cccc778fd0.pdf

پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 2008-1847 13 2 2020 06 21 Post-Saddam Shiism and the end of the holy geography regret syndrome in Shiism تشیّع پساصدام و پایان سندرم حسرت جغرافیای مقدس در تشیّع؛ جامعهٔ شیعی به‌مثابه جامعه‌ای در فراغ 67 86 424 10.22035/jicr.2020.2597.3018 FA جبار رحمانی استادیار انسان‌شناسی. گروه مطالعات فرهنگی، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران. ایران Journal Article 2020 03 15 Religious systems spread across geographical contexts and thus form their own historical and geographical formations. The existing understanding and analysis of Shiite formulation is mainly concentrated on its time and historical developments. In this article, I have tried to deal with geographical aspect of Shiite identity formation by emphasizing the recent developments, especially the fall of Saddam and the liberation of pilgrimage of Karbala and other Shiite holy cities in Iraq for believers, in relation to the geography of the Holy Land in Shiite culture. Historical data show that Shiism has always regretted for the pilgrimage to its holy land, Karbala, and this has symbolically become a fundamental part of the identity and faith of Shiites around the world. The most important consequence of free access to the holy shrines has caused the fundamental change of this formulation of the centrality of the Holy Land and the end of this historical syndrome of regretting for the Holy Land and the desire for pilgrimage. نظام‌های دینی در بسترهای جغرافیایی گسترش پیدا می‌کنند و از این طریق صورت‌بندی‌های تاریخی و جغرافیایی خاص خودشان را شکل می‌دهند. به‌طور عمده، درک و تحلیل‌های موجود از صورت‌بندی تشیّع، حول محور زمانی و تحوّلات تاریخی آن است. نگارنده در این مقاله تلاش کرده است تا به این وجه از صورت‌بندی هویت شیعی با تأکید بر تحوّلات اخیر،‌ بالاخص فروپاشی صدام و آزاد شدن زیارت کربلا و سایر شهرهای مقدس شیعی در عراق، به نسبت جغرافیای ارض مقدس در فرهنگ شیعی و تحوّل اخیر آن بپردازد. داده‌های تاریخی نشان می‌دهد که تشیّع همیشه در حسرت زیارت ارض مقدس خودش یعنی کربلا قرار داشته و این مسئله به‌طور نمادین به بخشی بنیادی از هویت و قلب ایمانی شیعیان در اقصی‌نقاط جهان بدل شده است. مهمترین پیامد دسترسی آزادانه به عتبات عالیات، تغییر بنیادی این صورت‌بندی، محوریت ارض مقدس و پایان این سندرم تاریخی حسرت ارض مقدس و آرزوی زیارت بوده است.

http://www.jicr.ir/article_424_3c7781a36bcd6cf08c11a970fbe0e2a6.pdf

پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 2008-1847 13 2 2020 06 21 Religious charity as religious experience; Redefining the types of religious experience by studying the Arbaeen pilgrimage خیر دینی به‌مثابه تجربه دینی؛ بازتعریفِ گونه‌های تجربه دینی با مطالعه در آئین پیاده‌روی اربعین 87 115 427 10.22035/jicr.2020.2688.3089 FA محمدرضا پویافر استادیار جامعه‌شناسی، دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران 0000-0003-0912-7908 Journal Article 2020 04 04 The largest religious community of Muslims is formed every year on the occasion of the 40th Day of Ashura by walking to Karbala and during the Arbaeen procession. This pilgrimage walk, while being a wonderful manifestation of religious experience, is a diverse field of Charity services to pilgrims, as well as a clear example of "religious charity". Religious experience is usually formed during religious practices and rituals, including during pilgrimage. But this study begins specifically with the important question of whether the experience of participation and involvement in religious charity can have the characteristics of a religious experience? To answer this question, the qualitative research method has been used using interview and participatory observation techniques by recording data such as photos, videos and field notes. Iranian pilgrims as well as processions, procession holders and members of Iranian and Iraqi processions were the observation unit and the population studied in this study. The findings showed that the experience of participating in religious charitable services, as well as the use of these services in the Arbaeen walk, can be a ground for the emergence and characteristics of religious experience. By extending the results to other situations of religious practice in which religious Charity deeds are possible, it has been argued that the possibility of defining religious charity as one of the contexts of religious experience in the Arbaeen walk can be a positive answer to the possibility of this kind of definition of Religious experience should be in all situations of religious experience - in addition to pilgrimage and Arbaeen. بزرگ‌ترین اجتماع دینی مسلمانان، هرساله به مناسبت چهلمین روزِ واقعه عاشورا با پیاده‌روی به‌سوی کربلا، در آئین پیاده‌روی اربعین شکل می‌گیرد. این پیاده‌روی زیارتی، درعین‌حال که نمودی شگرف از تجربهٔ دینی است، میدانیِ متنوع از خدمات خیر به زائران، به‌عنوان مصداقِ بارزِ «خیر دینی» نیز به شمار می‌رود. تجربهٔ دینی معمولاً در خلال اعمال و مناسک دینی، از جمله در خلال زیارت شکل می‌گیرد. اما این مطالعه، به‌طور‌خاص، با این پرسش مهم آغاز می‌شود که آیا تجربه مشارکت و درگیری در خیر دینی می‌تواند ویژگی‌های تجربهٔ دینی را دارا باشد؟ برای پاسخ به این پرسش از روش پژوهش کیفی، با استفاده از تکنیک مصاحبه و مشاهده مشارکتی با ثبت داده‌هایی همچون عکس، فیلم و یادداشت‌های میدانی استفاده شده است. زائران ایرانی و همچنین موکب‌ها، موکب‌داران و اعضای موکب‌های ایرانی و عراقی، واحد مشاهده و جمعیت موردمطالعه در این پژوهش بوده‌اند. یافته‌های به‌دست‌آمده نشان داد که تجربه مشارکت در خدمات خیر دینی و همچنین استفاده از این خدمات در پیاده‌روی اربعین، می‌تواند زمینه‌ای برای بروز و واجد ویژگی‌های تجربهٔ دینی نیز می‌تواند باشد. با تعمیم نتایج به‌دست‌آمده به سایر موقعیت‌های کنشِ دینی که در آن امکان کنشِ خیر دینی نیز باشد، چنین استدلال شده که امکان تعریف خیر دینی به‌عنوان یکی از بسترهای وقوع تجربهٔ دینی در پیاده‌روی اربعین، می‌تواند پاسخی مثبت به امکان این نوع تعریف از تجربهٔ دینی، در تمامی موقعیت‌های تجربهٔ دینی ـ علاوه بر زیارت و اربعین ـ نیز باشد.

http://www.jicr.ir/article_427_18997733ec258a9fcaf239cc55d53363.pdf

پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 2008-1847 13 2 2020 06 21 Types and areas of collective participation in the Arbaeen walk گونه‌ها و ساحت‌های مشارکت جمعی در پیاده‌روی اربعین 117 143 420 10.22035/jicr.2020.2531.2959 FA صدیقه رمضانی دانش‌آموخته دکتری جامعه‌شناسی و پژوهشگر پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران Journal Article 2020 04 08 Studying the types of participation in Ashura rituals in Shi’a’s societies has great importance due to intense intermixture that has been established with collective conscience of the followers of this religion. Meanwhile, the study of the Arbaeen walking ritual, which has shown wonderful changes in recent years and become a special and multifaceted socio-cultural phenomenon, has increased importance. Therefore, this article has considered the description and analysis of areas and types of collective participation in Arbaeen Walk phenomenon. 17 semi-structured interviews are conducted with Iranian servants and Managers of different Mukeb as the group with most level and scope of the conflict with this phenomenon in comparing with other participants. Analyzing the content of the interviews by using a combination of thematic analysis and ideal type making methods, after three coding steps, led us to 10 themes in relation to the areas of participation and 12 themes in relation to the type of participation. And finally, it was concluded that we are facing a unique kind of participation in the Arbaeen Walking. مطالعه نوع مشارکت در مناسک عاشورایی در جوامع شیعی به دلیل آمیختگی شدیدی که با وجدان جمعی پیروان این مذهب دارد از اهمیت بالایی برخوردار است. مطالعه آئین پیاده‌روی اربعین، که در سال‌های اخیر تحولات شگرفی را به خود دیده و به یک پدیدۀ اجتماعی و فرهنگی ویژه و چندوجهی تبدیل شده است، جایگاه و اهمیتی دوچندان دارد. ازاین‌رو، این مقاله توصیف و تحلیل ساحت‌ها و گونه‌های مشارکت جمعی پدیده پیاده‌روی اربعین را مورد توجه قرار داده است. برای نیل به این هدف 17 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خادمین و موکب‌داران ایرانی به‌عنوان گروهی که بیشترین سطح و حوزۀ درگیری را با این پدیده در نسبت با مشارکت‌کنندگان دیگر دارند انجام داده است. بررسی و واکاوی محتوای مصاحبه‌ها، که با کمک ترکیبی از روش‌های تحلیل مضمون و نمونه‌سازی آرمانی صورت گرفت، پس از سه مرحله کدگذاری، ما را به 10 مضمون در نسبت با ساحت مشارکت و 12 مضمون در نسبت با گونه مشارکت رساند. در نهایت این نتیجه حاصل شد که در پیاده‌روی اربعین با گونه‌ای منحصربه‌فرد از مشارکت مواجه هستیم.

http://www.jicr.ir/article_420_b6f0479ae87d244975439c6124592772.pdf

پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی (وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 2008-1847 13 2 2020 06 21 Arbaeen walk and understanding the pilgrimage of the youth پیاده‌روی اربعین و معنایابی کنش زیارت زائران جوان 145 168 426 10.22035/jicr.2020.2495.2927 FA غلامرضا تاج بخش دانشیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه آیت‌الله‌العظمی بروجردی، بروجرد، ایران 0000-0002-1155-8857 Journal Article 2020 02 19 Pilgrimage is considered as part of the culture of religions and religion is an important motivation and stimulus for travel and every year millions of people travel to religious holy places in different parts of the world for religious purposes. In this article, the study of the act of pilgrimage on the Arbaeen walk is considered from the perspective of young people. Research methodology: The data of this qualitative study were collected through semi-structured interviews and participatory observation and the base theory method was used for data analysis. Theoretical and purposive sampling method was interviewed with 35 young Iranian pilgrims (18-35) on the Arbaein hike from Najaf to Karbala in November 2019. After analyzing the qualitative data, five main themes were identified: 1) physical travel or travel; 2) cognitive, belief; 3) empirical, emotional; 4) Arbaean lifestyle; 5) Arbaean identity. Each has different sub-indices. The overall results of the study indicate that hiking is an important factor in identifying and playing an essential role in the spiritual, physical and spiritual well-being of a person. The results of this study also show the superiority of spiritual intention and pilgrimage of pilgrims over material and worldly civil intentions. زیارت در فرهنگ و اعتقادات شیعه به‌عنوان یک فرهنگ قدسی و روحانی است و یکی از مصادیق کنش دینی است که در ادیان گوناگون مورد تأکید قرار گرفته است. در این مقاله مطالعه کنش زیارت در پیاده‌روی اربعین از منظر جوانان مد نظر است. این مطالعه کیفی است و داده‌‌های آن از طریق مصاحبه نیمه‌ساخت‌یافته گردآوری شده است. به کمک روش نمونه‌گیری نظری و هدفمند با 35 نفر از زائران جوان ایرانی (35-18 سال) در مسیر پیاده‌روی اربعین از شهر نجف تا شهر کربلا در اربعین سال 1398 مصاحبه شد. پس از تحلیل داده‌‌های کیفی پنج مضمون اصلی شناسایی شد که عبارت‌اند‌از: 1) سفر فیزیکی؛ 2) شناختی، اعتقادی؛ 3) تجربی، احساسی؛ 4) سبک زندگی اربعینی؛ و 5) هویت اربعینی. هر کدام از این مضامین دارای زیر مقولات فرعی نیز هستند. نتایج کلی پژوهش بیانگر آن است پیاده‌روی اربعین عاملی هویت‌ساز محسوب شده و نقش اساسی در آرامش و نشاط و شادابی معنوی و جسمی و روحی جوانان ایفا می‌کند. همچنین برتری نیت‌مندی معنوی و اخروی زائران در برابر نیت مدنی، مادی و دنیوی از دیگر نتایج این پژوهش است.

http://www.jicr.ir/article_426_6ecbdd6ec859d284dc13885a37ce8d81.pdf