فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

آداب جنگ و صلح در میان ایرانیان به روایت شاهنامه فردوسی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه مطالعات آسیایی مؤسسه آموزش عالی بیمه اکو، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22035/jicr.2026.3476.3715
چکیده
مفاهیم جنگ و صلح از دیرباز در میان ملت‌ها وجود داشته و شاید بتوان گفت پیشینه‌ای به قدمت تاریخ بشری دارند. از آنجا که جهان بینی هر ملتی در شکل دادن به رویکرد مردمان آن سرزمین نسبت به این مفاهیم اثرگذار است، در این پژوهش کوشش می‌شود تا با نگاه به شخصیت‌های تاریخی یا اسطوره‌ای داستان‌های شاهنامه، آداب جنگ و صلح در میان ایرانیان مورد مطالعه قرار گیرد. هدف از این پژوهش آن است که به این پرسش‌ها پاسخ داده شود که بر پایه شاهنامه فردوسی، چه عناصر فرهنگی و ذهنیِ شکل‌دهنده به آداب جنگ و صلح در سنت ایرانی قابل شناسایی است و این آداب چگونه بازتاب‌دهنده یک جهان‌بینی صلح‌طلبانه در بستر حماسه‌های جنگی هستند؟ و از این رهگذر، چه سنت‌ها و شیوه‌هایی را بنیان گذاشته‌اند؟ در این زمینه، کوشش شده تا در چهارچوب نظریه واقع‌گرایی و با بهره گیری از روش پژوهش مکتب تاریخ‌‌نگاری آنال و با تأکید بر اهمیت مطالعه ذهنیت انسان‌ها برای فهم رویدادهای تاریخی و ویژگی‌های اجتماعی، به بررسی دیدگاه ایرانیان نسبت به جنگ و صلح به روایت شاهنامه فردوسی (نسخه خالقی مطلق) پرداخته شود. در نتیجه این بحث می‌توان دید که رویکرد صلح مدارانه نسبت به دیگر اقوام و کشورها از جمله ارزش‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ایرانیان به شمار می‌آمده و در کنار منابع گوناگون حقوق جنگ، در شاهنامه اصول اخلاقی و جوانمردی نیز ملاک عمل بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اتحادیه، منصوره؛ و فولادوند، حامد (۱۳۶۵). بینش و روش در تاریخ‌نگاری معاصر. تهران: نشر تاریخ ایران.
احمدی، مسلم (۱۳۸۹). راهبردها و فنون جنگ در شاهنامه. تهران: انتشارات دافوس.
ارشادی، سمیه؛ و ذاکری، احمد (۱۳۹۶). حقوق اسرای جنگی در شاهنامه فردوسی با استناد به کنوانسیون سوم ژنو ۱۹۴۹. فصلنامه شعرپژوهی، ۵(1)، 22-1.
باقری، سعید؛ و حقیقت، سیدصادق (۱۳۹۲). نظریه جنگ عادلانه در فلسفه سیاسی سنت آگوستین. غرب‌شناسی بنیادی، 4(2)، 50-23.
بحرانی‌پور، علی (۱۳۹۲). تلاش‌هایی برای بومی‌سازی مکتب آنال؛ مطالعه موردی دیدگاه‌های استاد علی مظاهری در فصل‌های میانی کتاب جاده ابریشم. مجله تاریخ نگری و تاریخ‌‌نگاری، 23(12)، ۵-۳۸.
برودل، فرناند (۱۳۷۲) سرمایه‌داری و حیات مادی ۱۴۰۰ تا ۱۸۰۰ (ترجمه بهزاد باشی). تهران: نشر نی.
بلک، جرمی و دونالدم. مکرایلد (۱۳۹۰) مطالعه تاریخ (ترجمه محمدتقی ایمان‌پور و مهدی فراهانی منفرد). مشهد: دانشگاه فردوسی.
بهزادی، رقیه (۱۳۷۳). قوم‌های کهن در آسیای مرکزی و فلات ایران. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
پیران، پرویز (۱۳۷۲). سرمایه داری و حیات مادی ۱۴۰۰ تا ۱۸۰۰ (نوشته فرناند برودل، ترجمه بهزاد باشی). تهران: نشر نی.
تیشه‌یار، ماندانا (۱۴۰۲). ویژگی‌های دیپلماتیک بانوفرستادگان به روایت شاهنامه. پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، ۱۱(۲)، ۱۳۰ تا ۱۶۱.
جمالیان‌زاده، برزو؛ و حاتم‌پور، مهین (۱۴۰۳) جنگ و صلح در شاهنامه؛ تحلیل مفاهیم جنگ‌طلبی و صلح‌جویی. سومین کنفرانس ملی تازه‌های روان‌شناسی تکاملی و تربیتی.
حقیقت، سیدصادق؛ مرتضوی لنگرودی؛ باقری خاروانی، سعید (۱۳۹۲). مطالعه قوائد و اسلوب بین‌المللی صلح (جنگ عادلانه در دوره کلاسیک) در فلسفه سیاسی. فصلنامه پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، ۵(۱۷)، ۲۱ تا ۴۸.
حکیمی، محمود؛ و حسنی‌تبار، کریم (۱۳۷۰) جهان‌بینی و حکمت فردوسی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خیرخواه، محمد (۱۳۸۸) نقش فردوسی در شعر حماسی و ادبیات کهن فارسی دری. تهران: انتشارات خاوران.
سیف‌زاده، حسین (1376) نظریه‌پردازی در روابط بین‌الملل (مبانی و قالب‌های فکری). تهران: سمت.
صیفوری، بتول؛ و توفیقیان‌فر، علی‌حسن (۱۳۹۲). نگاهی جامعه‌شناختی به علل و آیین جنگ‌ها در شاهنامه فردوسی. مطالعات ایرانی، ۱۲(۲۴)، ۲۱۷ تا ۲۳۸.
ضیایی بیگدلی، محمدرضا (۱۳۸۶) حقوق بین‌الملل عمومی. تهران: گنج دانش.
عابدیان، متین (۲۹ اسفند ۱۳۹۴). تئوری جنگ عادلانه. صدا نت، برگرفته از: https://3danet.ir
عالم، عبدالرحمن (۱۳۷۶). تاریخ فلسفه سیاسی غرب، از آغاز تا پایان سده‌های میانه. تهران: وزارت امور خارجه، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
غلامی‌زارع‌زاده، اکرم (۱۳۹۹). جلوه‌هایی از صلح و آشتی در اشعار فردوسی. فصلنامه صلح‌پژوهی اسلامی، اول(1)، ۱۶۹ تا ۱۸۰.
فالتزگراف، رابرت؛ دوئرتی، جیمز (1376). نظریه‌های متعارض در روابط بین‌الملل (2 ج). تهران: قومس.
فردوسی، ابوالقاسم (۱۳۹۳). شاهنامه (به تصحیح جلال خالقی مطلق). تهران: نشر سخن.
فضلی‌نژاد، احمد (۱۳۸۷). پژوهشی در روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری مکتب آنال. مجله تاریخ پژوهان، شماره ۱۶.
فولادوند، حامد (۱۳۶۵). مکتب آنال در تاریخ‌‌نگاری فرانسه. در مجموعه بینش و روش در تاریخ‌‌نگاری معاصر (زیر نظر منصوره نظام مافی و حامد فولادوند). تهران: نشر تاریخ ایران.
قاسمی، اسمعیل (۱۳۸۹). قواعد حقوق جنگ در شاهنامه» پایان‌نامه. تهران: دانشگاه پیام‌نور.
قربان‌نیا، ناصر (۱۳۸۲) حقوق جنگ در اسلام. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
قوام، عبدالعلی؛ و فاطمی‌نژاد، احمد (۱۳۸۸). ارتباط جنگ و آنارشی؛ نقد دو وجهی آنارشی سلسله مراتب بر مبنای شاهنامه. پژوهشنامه علوم سیاسی، 4(2)، ۱۵۹ تا ۱۹۳.
کریمی، بهزاد (۱۳۸۹). مکتب تاریخن‌گاری آنال. مجله تاریخ و تمدن اسلامی، ۶(۱۱)، ۱۶۷ تا ۱۹۱.
کیا، خجسته (۱۳۷۱). سخنان سزاوار زنان در شاهنامه. تهران: نشر فاخته.
مظاهری، علی (۱۳۷۲) جاده ابریشم (ترجمه ملک ناصر نوبان). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مورگنتا، هانس. جی (۱۳۷۴). سیاست میان ملت‌ها (ترجمه حمیرا مشیرزاده). تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه.
مون، دیوید (۱۳۹۴). فرنان برودل و مکتب آنال؛ معرفی مکتب تاریخی آنال و بررسی کتاب جهان مدیترانه‌ای (ترجمه علیرضا فدایی‌پور). ترجمان. برگرفته از http://strath.ac.uk/Departments/History/s_adams/annales.htm
میرزا، ملأ احمد (۱۳۸۲). جنگ و صلح در شاهنامه. نامه پارسی، ۱، ۴۳-۸۶.
نصوحی، احسان (۱۳۹۶). مفهوم جنگ از دیدگاه حقوق بین‌الملل. تهران: حقوق گستر.
نقیب‌زاده شهربابکی، احمد (۱۳۷۶). تحول‌ها روابط بین‌الملل (از کنگره وین تا امروز). تهران: البرز.
همایی، سیدجلال؛ یوزباشی، مریم؛ و سرمد، زهره (۱۴۰۳). فلسفه جنگ و ضد جنگ در شاهنامه فردوسی با نگاهی دیگر. نشریه علمی سبک‌شناسی نظم و نثر فاسی، ۱۷(۹)، ۱۹۷ تا ۲۲۸.
یسنا، یعقوب (۱۳۹۴) مقدمه‌ای بر فردوسی‌شناسی و شاهنامه‌پژوهی. تهران: نشر راویس.
Chartier, R. (1989). Cultural History (Lydia G. Cochrane, Trans.). Great Britain: Polity Press.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 فروردین 1405

  • تاریخ دریافت 03 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 07 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 16 بهمن 1404