فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

واکاوی معنای دین در زندگی روزمره دانشجویان

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22035/jicr.2026.3568.3789
چکیده
معنای دین در زندگی روزمره از موضوعات پیچیده و چندوجهی است که تأثیرات عمیق و گسترده‌ای بر افکار، رفتار و روابط اجتماعی انسان‌ها دارد. هدف پژوهش حاضر واکاوی معنای دین در زندگی روزمره دانشجویان است. این پژوهش با روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی انجام شده است. مشارکت‌کنندگان در این پژوهش هجده نفر از دانشجویان (پسر و دختر) دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه پیام نور مرکز شهرکرد هستند که از طریق نمونه‌گیری هدفمند از نوع معیار محور و با اشباع نظری انتخاب شده‌اند. داده‌ها از طریق مصاحبة نیمه‌ساخت‌یافته و عمیق جمع‌آوری شده است. به منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش کولایزی و جهت اعتباریابی پژوهش از دو استراتژی بازخورد همتایان و روش کنترل اعضا استفاده شده است. پس از تهیه فهرستی از اظهارات مهم دانشجویان در مورد معنای دین در زندگی روزمره، مضامین اصلی پژوهش - «دین به مثابه تکیه‌گاه هویتی در طوفان تغییرات زندگی»، «دین به مثابه معنابخش به رنج و ابهامات زندگی»، «دین به مثابه بازوی آرامش‌بخش و مأمن تسکین وجودی»، «دین به مثابه قطب‌نمای اخلاقی در تمایلات روزمره»، «دین به مثابه رابطه‌ای شخصی و بی‌واسطه با خدا» - استخراج و توصیف شدند. نتایج بیانگر آن است که تجربه تجلی‌یافته در این بستر، دین را به مثابه یک نظام تفسیری بازنمایی می‌کند که دانشجو به واسطه آن چالش‌های ناشی از فشارهای ساختاری و رنج‌های وجودیِ زندگی روزمره را به یک کلِ معنادار و قابل‌تحمل تبدیل می‌نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

برگر، پیتر ال‌؛ برگر، بریجیت‌؛ و کلنر، هانســفرید (۱۳۸۱). ذهن‌ بی‌خانمان‌: نوســازی‌ و آگاهی‌ (ترجمه محمد ساوجی). تهران: نشر نی.
تامســون‌، کنت‌ و دیگران‌ (۱۳۸۱). دین‌ و ســاختار اجتماعی‌: مقالاتی‌ در جامعه‌شناســی‌ دین‌ (ترجمه علی‌ بهرام­­پور و حسن‌ محدثی‌). تهران‌: نشر کویر.
صنعتکار­فر، احسان (1399). تبیین وضعیت دینداری در تجربه زیسته سه نسل از شهروندان شهر کاشان (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه کاشان.
عزیزآبادی، زهره؛ و کیانپور، مسعود (1398). جامعه­شناسی احساسات مذهبی در زندگی روزمره (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه تهران). جامعه‌شناسی کاربردی، 30(1)، 90-73. doi: 10.22108/jas.2018.75216.0
فرحانی­زاده، زهرا (1400). پدیدارشناسی معنای ذهنی شهروندان نسبت به دین: مورد مطالعه: شهرستان خرمشهر (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم اجتماعی. دانشگاه آیت‌الله العظمی بروجردی (ره).
کرسول، جان (1394). پویش کیفی و طرح پژوهش: انتخاب از میان پنج رویکرد (ترجمه حسن دانایی‌فرد و حسین کاظمی). تهران: انتشارات صفار.
محمدپور، احمد (1392). تجربه نوسازی. تهران: انتشارات جامعه­شناسان.
محمدی، محمود (1401). واکاوی تجارب زیسته دانشجویان دانشگاه فرهنگیان از زندگی دینی. پویش در آموزش علوم انسانی دانشگاه فرهنگیان، 8(28)، 170-153.
مکیلانی، حسین؛ درانی، کمال؛ و صالحی، کیوان (1396). تحلیل پدیدار­شناسانه باورهای دینی دانش‌آموزان و ارائه راهکارهایی برای کاهش چالش­ها و آسیب‌های موجود. دو فصلنامه دین و ارتباطات، 25(1)، 192-157. doi: 10.30497/rc.2018.2265
ناصری، میلاد؛ کاوه، فرزانه؛ و خوراسگانی، علی (1395). مطالعه چگونگی نگرش دانشجویان به دین (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان). جامعه‌شناسی کاربردی، 27(4)، 98-79. doi: 10.22108/jas.2017.21162
نوربخش، یونس؛ و جعفری کافی‌آباد، صابر (1396). روایت ­پژوهی تجارب زیسته دینی دانشجویان. دو فصلنامه دین و سیاست فرهنگی، 4(2)، 126-93.
وبر، ماکس‌ (۱۳۸۴). دین‌، قدرت‌، جامعه‌ (ترجمه احمد تدین‌). تهران‌: نشر هرمس‌.
همیلتون‌، ملکم (۱۳۸۷). جامعه‌شناسی‌ دین (ترجمه محسن‌ ثلاثی‌). تهران‌: نشر ثالث‌.
Ammerman, N. T. (2014). Finding Religion in Everyday life. Sociology of Religion75(2), 189-207. https://doi.org/10.1093/socrel/sru013
Berger, P. L. (1967). The Sacred Canopy: Elements of a Sociological Theory of Religion. New York: Anchor Books.
Yinger, J. M. (1969). A Structural Examination of Religion. Journal for the Scientific Study of Religion, 8(1), 88–99. https://doi.org/10.2307/1385257
Yinger, J. M. (1977). A Comparative Study of the Substructures of Religion. Journal for the Scientific Study of Religion, 16(01), 67-86. https://doi.org/10.2307/1386206
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 06 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 12 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 22 اردیبهشت 1405