فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

ظهور امر روزمره در عکس‌های دوران قاجار

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
آرش حیدری 1
ساجده عرفانی 2
1 استادیار مطالعات فرهنگی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد علوم ارتباطات، دانشکده علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22035/jicr.2023.3222.3515
چکیده
اینکه چه چیز ارزش عکاسی و تصویرگری دارد و چه چیز ندارد مسئله‌ای به سادگیِ انتخاب یک عکاس یا نقاش نیست. نظام‌های نظریه‌پردازی متعدد در حوزهٔ نظامات تصویری (اعم از عکاسی و نقاشی) نشان می‌دهند تصویر کردن یک چیز و ارزشمند شدنِ آن برای به تصویر کشیدن یک پدیدهٔ تاریخی است و در یک بستر گفتمانی خاص معنا دارد. مقاله حاضر قصد دارد امر روزمره را در نخستین عکس‌های تاریخ عکاسی ایران مورد واکاوی قرار دهد. بدین‌منظور با تمرکز بر مجموعه آلبوم‌های عکس به‌جای‌مانده از عکس‌های دوران ناصری و مظفری تلاش شد یک دسته‌بندی از نظامات بازنمایی و شیوه‌های ظهور زندگیِ روزمره در عکس‌ها ارائه شود. با تأکید بر روش نشانه‌شناسی و با تمرکز بر مسئلهٔ زمان-مکان، استعلایی و پیش‌ پا افتاده تلاش شد که الگوهای رؤیت‌پذیری و رؤیت‌ناپذیری زندگیِ روزمره در عکس‌ها بررسی شود. بدین ترتیب، این عکس‌ها در شش گروه دسته‌بندی شدند: مکان‌های استعلایی، عکاسی از طبیعت، مکان‌های غیر والا، شمایل‌نگاری بی‌مکان-بی‌زمان، اروتیسیزمِ اگزوتیک، و زندگیِ روزمره. نسبت هر یک از این دسته‌ها با شیوهٔ ظهور زندگیِ روزمره مورد بحث قرار گرفت و با تمرکز بر زندگیِ روزمره، برخی از عکس‌های سرنمون این دسته‌ها مورد تحلیل قرار گرفت.
کلیدواژه‌ها
استعلا
زندگیِ روزمره
عکاسی
مکان
زمان

موضوعات

احمدزاده، محمدامیر (1401). بررسی جایگاه عکاسی مستند و کاربردهای آن در عصر ناصری. فصلنامه تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران، 11(1)، 26-3. doi: 10.30465/sehs.2022.39857.1784
افراسیاب‌پور، علی‌اکبر (1376). عرفان جمالی: زیبایی‌پرستی ایرانی در اندیشه‌های عین‌القضات، روزبهان، ابن‌عربی، ابن‌س‍ب‍ع‍ی‍ن‌ و ح‍اف‍ظ. تهران: ترفند.
جلالی، بهمن (۱۳۷۷). گنج پیدا: مجموعه‌ای از عکس‌های آلبوم ‌خانۀ کاخ ‌موزۀ گلستان همراه با رسالۀ عکسیۀ حشریه. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
حسن‌پور، محمد (۱۴۰۰). تحلیل اجتماعی‌-فرهنگیِ عکس‌های شهری مبتنی بر ادراکِ شنیداری. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 14(3)، 55-27.‌ doi: 10.22035/jicr.2021.2513.2945
حسن‌پور، محمد (۱۴۰۲). نقد عکاسی به مثابه بازخوانی امر تاریخی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی‎، 15(4)، 5-34. doi: 10.22035/isih.2023.4720.4648
دولوز، ژیل (1402). فرانسیس بیکن: منطق احساس (مترجم بابک سلیمی‌زاده). تهران: روزبهان.(تاریخ اصل اثر ۱۹۸۱)
ذکا، یحیی (۱۳۷۶). تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
زرقی، محمد (۲۰۱۶). بررسی نقش ساختار اقتصادی و فرهنگی طبقات اجتماعی در روند رشد و توسعه عکاسی سده 19 ایران. نامه انسان‌شناسی، 13(23)، 130-159.
زرقی، محمد (۲۰۲۲). تحلیلی بر کارت‌پستال‌های عصر قاجار به مثابه عرصه نمایش تصاویر عکاسی. مبانی نظری هنرهای تجسمی، 7(2), 153-164.
زین‌‌الصالحین، حسن؛ فاضلی، نعمت‌الله (2016). تاریخ، جامعه، و بازنمایی کارکردهای ایدئولوژیک عکاسی در دوره قاجار: پیش و پس از مشروطه. تحقیقات تاریخ اجتماعی، 5(10)، 53-82.
شیخ، رضا (۱۳۷۸). افول تمثال همایونی. نشریه تاریخ معاصر ایران، ۱۰، 332-319.
طهماسب­پور، محمدرضا (1381). ناصرالدین، شاه عکاس. تهران: تاریخ ایران
طهماسب‌پور، محمدرضا و همکاران (۱۴۰۱). عکسیه. تهران: مان سنتر.
طهماسبی‌زاده، ساره؛ زارعی، محمد (2018). شمایل‌شناسی تصویر زن در دورة قاجار با تأکید بر سفرنامه‌ها، نگارگری‌ها و عکس‌های برجای‌مانده از این دوره. زن در فرهنگ و هنر، 10(4), 594-577.
عراقچیان، مهدی؛ و ستاری، محمد (1389). عکاسی قاجار: نگاه شرقی، نگاه غربی. نشریه هنرهای زیبا ـ هنرهای تجسمی، 42، 56-45.
فوکو، میشل (1399). الفاظ و اشیا (مترجم فاطمه ولیانی). تهران: نشر ماهی. (تاریخ اصل اثر ۱۹۶۶)
کشاورز افشار، مهدی (1394). عکاسی و افسون‌زدایی از سلطنت: نقش عکاسی در فروپاشی انگاره قدرت پادشاه در انقلاب مشروطه. نامۀ هنرهای تجسمی. 15، 42-14.
محمدیون، مازیار؛ حسن پور، محمد (2022). تاریخ اجتماعی چشایی در دوره قاجار بر اساس عکس‌های طبقات مختلف اجتماعی. پژوهش‌نامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی، 11(1)، 299-269.
موکدی، سعید (۱۳۹۵).کارکرد اقتصادی عکاسی و عکس در عصر مشروطه ایران (1305-1285 ش)،کنفرانس جهانی افق‌های نوین در علوم انسانی، آینده‌پژوهی و توانمندسازی، شیراز.
هوشنگ‌للهی، امیر (۱۴۰۲). سوریوگین؛ تصویرگر پنج دوران، تأملاتی بر زندگی، زمانه و عکس‌های آنتوان سوریوگین. تهران: پرگار.
Behdad, A. (2001). The power‐ful art of Qajar photography: orientalism and (self)‐orientalizing in nineteenth‐century Iran. Iranian Studies, 34(1-4), 141-151. doi:10.1080/00210860108702001
De La Fuente, E. (2008). The art of social forms and the social forms of art: the sociology-aesthetics nexus in Georg Simmel's thought. Sociological Theory, 26(4), 344-362. doi:10.1111/j.1467-9558.2008.00333.x
Frisby, D. (1991). The aesthetics of modern life: Simmel's interpretation. Theory, Culture & Society, 8(3), 73-93.
Helbig, E., & Ansari, A. M. (2016). From narrating history to constructing a visual memory: The role of photography in the Iranian Constitutional Revolution.
Mahdavi, S. (2012). Everyday life in late Qajar Iran. Iranian Studies, 45(3), 355-370. doi: 10.1080/00210862.2011.637774
Mohammadi Nameghi, K., & Pérez González, C. (2013). From sitters to photographers: Women in photography from the Qajar era to the 1930s. History of Photography, 37(1), 48-73. doi: 10.24415/9789087281564
Scheiwiller, S. G. (2016). Liminalities of gender and sexuality in Nineteenth-Century Iranian Photography: Desirous Bodies. Taylor & Francis.
Simmel, G. (2005). Rembrandt: an essay in the philosophy of art. Routledge.
Tahmasbpour, M. R. (2013). Photography in Iran: A Chronology (R. Sheikh, Trans.). History of Photography, 37(1), 7-13. doi: 10.1080/03087298.2012.725208
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 05 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 19 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش 27 آبان 1402