فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

دوفضایی‌شدن و بازنمایی هویت ملی در اینستاگرام

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
سعیدرضا عاملی 1
سارا ناظمی 2
شاهو صبار 3
1 استاد ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران،‌ تهران،‌ ایران
2 دانشجوی دکتری ایران‌شناسی، مطالعات ایران، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استادیارمطالعات ایران،‌ دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران،‌ ایران
10.22035/jicr.2024.3367.3632
چکیده
انقلاب ارتباطات و اطلاعات در عصر حاضر فضای جدیدی را در حیات انسانی رقم زده است. فضایی بی‌زمان، بی‌مکان و فاقد مرز که با سرعت بسیار جهانِ ما را تغییر می‌دهد. فضای دوم یا فضای مجازی با رشد و گسترش بی‌وقفه به‌طور مداوم در حال مفهوم‌سازی، تولید محتوا و انتشار آن و احاطه جهان طبیعی است. این مقاله تحت پارادایم «دوجهانی‌شدن و دوفضایی‌شدن» و نظریه «بازنمایی» می‌کوشد تا دریابد هویت ملی به‌عنوان عالی‌ترین و مهم‌ترین سطح هویتی در فضای مجازی چگونه بازنمایی می‌شود. با اتخاذ روش «تحلیل گفتمان انتقادی» و روش «داده‌بنیاد» دریافتیم که در مطالعه صفحاتی از اینستاگرام تقابل دو هویت ایرانی و اسلامی دیده می‌شود و برای رسیدن به وفاق و انسجام ملی هر چه بیشتر، نیاز به هم‌گرایی و تعامل این دو هویت و در پیش گرفتن هویتی متعادل و میانه‌رو احساس می‌شود. استفاده از راهبردها و سیاست‌های متناسب از سوی نظام سیاسی و نهادهای ذی‌ربط و برنامه‌ریزی‌های خرد و کلان در استفاده از فضای مجازی خواهد توانست دو هویت ایرانی و اسلامی را به هم نزدیک کند و هویت ایرانی- اسلامی پاسخگوی مناسب‌تری برای معرفی فرهنگ و تمدن ایران خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
هویت ملی
دوفضایی‌شدن
بازنمایی
روش تحلیل گفتمان انتقادی
روش داده‌بنیاد

موضوعات

استراوس، انسلم؛ و کوربین، جولیت (1392). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای (مترجم: ابراهیم افشار). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر  1990)
استریناتی، دومینیک (1392). مقدمه‌ای بر نظریه‌های فرهنگ عامه (مترجم: ثریا پاک‌نظر). تهران: کتابخانه فروردین. (تاریخ اصل اثر  1995)
اشرف، احمد (1387). هویت ایرانی به سه روایت. دو ماهنامه بخارا، 66، 109-127.
اشرف، احمد (1395). هویت ایرانی: از دوران باستان تا پایان پهلوی و دو مقاله از گراردو نیولی و شاپور شهبازی (مترجم: حمید احمدی). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 2010)
آسابرگر، آرتور (1398). روش‌های پژوهش در رسانه‌ها و ارتباطات (مترجم: احسان شاه‌قاسمی و محمدرضا نیرو). تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی. (تاریخ اصل اثر 2002)
 آقاگل‌زاده، فردوس؛ و غیاثیان، مریم‌سادات (1386). رویکردهای غالب در تحلیل گفتمان انتقادی. دوفصلنامه علمی-پژوهشی زبان و زبانشناسی، 3(5)، 39-54.
بایبوردی، اسماعیل؛ کریمیان، علیرضا(1393). جهانی­شدن فرهنگ و تأثیر آن بر هویت ملی ایران. مطالعات روابط بین­الملل، 7(28)، 77-101.
توانا، محمدعلی؛ هاشمی اصل، سیدعبداالله(1393). تأثیر فضای مجازی بر سرگشتگی (بحران) هویتی و فرهنگی. فصلنامه پژوهش­های سیاسی، 9، 8-30.
توسلی، غلامعباس؛ و قاسمی، یارمحمد (1383). هویت‌های جمعی و جهانی‌شدن. نامه علوم اجتماعی، 24، 1-26.
جنکینز، ریچارد (1397). هویت اجتماعی (مترجم: اکبر احمدی). تهران: نشر علم.(تاریخ اصل اثر 1996 )
حاجیانی، ابراهیم (1379). تحلیل جامعه‌شناختی هویت ملی در ایران و طرح چند فرضیه. فصلنامه مطالعات ملی، 2(5)، 193-228.
ربانی، علی؛ ربانی، رسول؛ و حسنی، محمدرضا (1388). رسانه‌های جمعی و هویت ملی: مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه اصفهان. فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، 2(58)، 65-93.
عاملی، سعید رضا (1382). دوجهانی شدن‌ها و جامعه جهانی اضطراب. نامه علوم اجتماعی، 21، 143-174.
عاملی، سعیدرضا (1395). مطالعات جهانی‌شدن: دوفضایی‌شدن‌ها و دو جهانی‌شدن‌ها. تهران: سمت. (تاریخ اصل اثر 1390)
عاملی، سعیدرضا؛ و کریمی، طوبی (1396). نحوه بازنمایی شخصیت‌های سریال ستایش مبتنی بر گفتمان توحیدی. فصلنامه دین و ارتباطات، 24، 1(51)، 105-143.
عباس­زاده مرزبالی، مجید(1399). تاثیر فرایند جهانی­شدن و فضای مجازی بر هویت ملی و الزام پیش روی دولت­ها. فصلنامه دانش تفسیر سیاسی، 2(5) ، 21-52.
عباسی­قادی، مجتبی؛ خلیلی­کاشانی، مرتضی(1392). تاثیر اینترنت بر هویت ملی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی. (تاریخ اصل اثر 1389)
فخار، جلیل؛ دهشیری، محمدرضا؛ مطلبی، مسعود؛ و کمالی‌زاده، محمد (1400). جهانی شدن و تأثیر آن بر هویت ملی در جمهوری اسلامی ایران بررسی پیمایشی از منظردانشجویان گروه علوم انسانی و فنی و مهندسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب. فصلنامه نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 3(13)، 548-568.
فرکلاف، نورمن (1379). تحلیل انتقادی گفتمان (مترجم: فاطمه شایسته پیران و دیگران). تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها. (تاریخ اصل اثر 1995)
کاستلز، مانوئل (1380). عصر اطلاعات: قدرت هویت ج2 (مترجم: حسن چاووشیان). تهران: طرح نو.  (تاریخ اصل اثر 1997)
کلانتری، صمد؛ عباس‌زاده، محمد؛ سعادتی، موسی؛ پورمحمد، رعنا؛ و محمدپور، نیر (1388). تحلیل گفتمان با تأکید بر گفتمان انتقادی به‌عنوان روش تحقیق کیفی. فصلنامه مطالعات جامعه شناسی، 1(4)، 7-28.
گلزاری، زینب (1401). روش نظریه داده بنیاد؛ راهنمای عملی پژوهش. شهرکرد: جهاد دانشگاهی.
محسنی، محمدجواد (1391). جستاری در نظریه و روش تحلیل گفتمان فرکلاف. فصلنامه معرفت فرهنگی اجتماعی، 3(3)، 63-86.
مصطفوی، سیدمحمدحسن(1390). جهانی­شدن و فرهنگ با نگاهی به اثرات آن بر جوانان ایران اسلامی. فصلنامه مهندسی فرهنگی، 53 و 54، 27-43.
معمار، ثریا؛ عدلی­پور، صمد؛ خاکسار، فائزه (1391). شبکه­های اجتماعی مجازی و بحران هویت(با تاکید بر بحران هویتی ایران). فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، (4)1، 155-176.
مهدی‌زاده، سیدمحمد (1386). رسانه‌ها و بازنمایی. تهران: دفتر مطالعات و رسانه‌ها.
هال، استوارت (1396). معنا، فرهنگ و زندگی اجتماعی (مترجم: احمد گل‌محمدی). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 1997)
Ameli, S. R. (2017). Dual Spacization of Cultures: Problematization of Cyberspace and Cultural Matters. Journal of Cyberspace Studies, 1, 1-18. doi: 10.22059/jpolicy.2017.59867
Arsalani, A., Sakhaei, S., & Zamani, M. (2022). ICT for children: The continuous need for media literacy. Socio-Spatial Studies, 6(1), 1-11. doi: 10.22034/soc.2022.211944
Castells, M. (1997). the Power of Identity, The Information Age: Economy, Society and Culture. Vol. II. Oxford, Uk: Blackwell.
Fairclough, N. (1995). Media Discourse. London, Uk: Edward Arnold.
Hall, S. (1997). Representation: cultural representations and signifying practices. California, USA: Sage in association with the Open University.
Jenkins, R. (2008). Social Identity ( 3rd ed), London: Routledge. (Original work published 1996)
Nosraty, N., Tomraee, S., & Zamani, M. (2020). Beauty business in Iran: Does beauty make you healthy?. Socio-Spatial Studies, 4(1), 1-11. doi: 10.22034/soc.2020.211920
Sakhaei, S., Arsalani, A., & Nosraty, N. (2023). Media Literacy for Children: A Systematic Review. Journal of Cyberspace Studies, 7(2), In Press.
Shahghasemi, E., Prosser, M. (2019). The Middle East: Social Media Revolution in Public and Private Communication. International Conference on Future of Social Sciences and Humanities, Warsaw. doi:10.33422/fshconf.2019.06.345
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 24 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 28 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 20 آبان 1403