فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

سنجش سرمایه اجتماعی و فرهنگی با تأکید بر تمایل به سکونت در فضاهای شهری؛ مطالعه موردی محله امیرآباد شهر تهران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
سعدیه صالحی 1
روح الله نصرتی 2
1 کارشناسی ارشد انسان‌شناسی،دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار گروه انسان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22035/jicr.2025.3373.3635
چکیده
رابطه انسان و مکان و احساس تعلق مکانی و اجتماعی به فضاهای شهری یکی از مهم‌ترین محورهای پژوهشی در انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی شهری بوده است. انتخاب محل زندگی و سکونت در قلمرو شهری و کیفیت ارتباط با فضای انتخاب‌شده و حفظ رابطه با فضا یا ترک فضا تحت تأثیر عوامل مختلف اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و ...است. در تحلیل انتخاب محل زندگی عمدتاً غلبه با رویکردهای اقتصادمحور بوده و به نقش تعیین‌کننده این مؤلفه تأکید شده است. بدون شک اهمیت عنصر اقتصاد و سرمایه اقتصادی در انتخاب محل زندگی را نمی‌توان ناد؛یده گرفت اما عاملی که امکان ماندن و تداوم زیست در محل انتخاب‌شده را فراهم نموده و با ایجاد حس تعلق و دلبستگی به مکان، امکان کندن از فضا را دشوار و سخت می‌کند عوامل اجتماعی و فرهنگی هستند که در فضا و مکان زیست افراد تولید و بازتولید می‌شوند. در مقاله حاضر تلاش شده است با الهام از رویکرد نظری بوردیو ساختارهای اجتماعی مؤثر در تصمیم‌گیری عاملان انسانی در انتخاب محل زندگی و تمایل به سکونت در منطقه 6 شهر تهران بررسی شود. میدان مطالعه محله امیرآباد شهر تهران بود که با استفاده از روش پیمایش و تحلیل معادلات ساختاری، روابط بین متغیرهای سرمایه اجتماعی، سرمایه فرهنگی، سبک زندگی و تمایل به سکونت در محله مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از مطالعه نشان داد انتخاب محل سکونت نه‌تنها نتیجه عوامل ساختاری مانند امنیت، سرمایه اجتماعی و امکانات محلی بوده، بلکه متأثر از کنش‌های فردی و تصمیمات روزمره آن‌ها در ارتباط با سبک زندگی و فراغت نیز می‌باشد و عادت‌واره‌های سبک مصرف و سبک فراغت نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب و محل زندگی شهروندان دارند. 
کلیدواژه‌ها
سرمایه اجتماعی
سرمایه فرهنگی
سبک زندگی
تمایل به سکونت
مسکن

موضوعات

آتشین صدف، عبدالرضا؛ و خیری، محمد (1396). بنیان‌های نظری سبک زندگی در اندیشه پی‌یربوردیو با رویکرد انتقادی. پژوهش‌نامه سبک زندگی، 3(5)، 9-44. doi: 20.1001.1.24763101.1396.3.2.2.7
احمدی، یعقوب؛ فیضی، زربانو؛ و حکیمی‌نیا، بهزاد (1398). مطالعه جامعه‌شناختی موقعیت اجتماعی زنان مبتنی بر مؤلفه‌های سیاسی-اجتماعی (مورد مطالعه: زنان شهر سنندج). تغییرات اجتماعی-فرهنگی، 16(2), 1-17.‌
انصاری، ابراهیم؛ و عطایی، پریسا (1391). بررسی میزان و تأثیر سرمایه اجتماعی بر روابط اجتماعی ساکنان مجتمع‌های مسکونی (مطالعه موردی دو منطقه از شهر اصفهان).‌ فصلنامه مطالعات شهری، 2(2)، 13.
بوردیو، پی‌یر (1381). نظریه کنش (مترجم مرتضی مردیها). تهران: نقش و نگار.
بوردیو، پی‌یر (1390). تمایز (نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی) (ترجمه حسن چاوشیان). تهران: نشرثالث.
بوردیو، پی‌یر (1395). ساختارهای‌اجتماعی‌اقتصاد (مترجم: حسن چاوشیان). تهران: مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی.
پیربابایی، محمدتقی؛ و سلطان زاده، محمد (1394). مقدمه‌ای بر صورت بندی میدان معماری معاصر ایران بر اساس نظریه میدان بوردیو. نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، 20(2)، 73-84.‎
جمشیدیها، غلامرضا؛ کلانتری، عبدالحسین؛ و نصرتی، روح‌اله (1394). بازار به مثابه میدان: تحلیل بوردیویی بازار با تأکید بر بازار سنتی تهران. مطالعات جامعه‌شناختی، 22(1)، 9-34.‎
جمشیدیها، غلامرضا؛ و پرستش، شهرام (1386). دیالکتیک منش و میدان در نظریه عمل پی‏ یر بوردیو. نامه علوم اجتماعی، 30، 32-1.
جوادزاده اقدم، هادی؛ علوی، سیدعلی (1395). تحلیل تطبیقی نقش سرمایه اجتماعی در پایداری محله‌ای در بافت‌های فرسوده و جدید (نمونه موردی: محلات نارمک و یوسف آباد(. پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 7 (24)، 83-104.
ربانی‌خوراسگانی، علی؛ صدیق‌اورعی، غلامرضا؛ و خنده‌رو، مهدی (1388). بررسی سرمایه اجتماعی و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری آن در سطح محله. علوم اجتماعی (دانشگاه فردوسی مشهد)، 14(6)، 119-150.‎ doi: 10.22067/jss.v0i0.8772
رستمی، احسان؛ و اردشیرزاده، مرجان (1392). نگاهی به نظریه‌های سبک زندگی. فصلنامه مطالعات سبک زندگی، 2(3)، 9-31.
رسول زاده، فرزان؛ شاهچراغی، آزاده؛ و بندراباد، علیرضا (1398). ارائه مدل ارتباطی سرمایه اجتماعی و معماری در مجموعه‌های مسکونی مبتنی بر ساخت اجتماعی. معماری و شهرسازی پایدار، 7(1)، 197-216. doi: 10.22061/jsaud.2019.5758.1557
روستایی، شهریور؛ فرخی، صومعه؛ و قربانی، رسول (1399). تحلیلی بر سبک زندگی مسکونی و الگوی سکونت شهری با تأکید بر رضایت، انتخاب و ترجیح (مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز). نشریه علمی جغرافیا و برنامه ریزی، 26(82)، 113-124.
زنجانی، حبیب‌الله؛ گل‌کار، زهرا؛ و محمدی، حامد (1390) بررسی جنبه‌های اجتماعی مسکن مهر مطالعه موردی شهرستان کرج. فصلنامه تعاون و کشاورزی، 22(7)، 89-117.‌
زنگنه، مهدی؛ و هاجری، فاطمه (1393). تحلیلی بر ابعاد اجتماعی مسکن در نقاط شهری استان خراسان رضوی. اولین کنفرانس ملی شهرسازی، مدیریت شهری و توسعه پایدار.
سلطانی، علی؛ قضایی، محمد؛ حسینی، عبدالله؛ و عسکری، سجاد (1393). تحلیلی بر ویژگی‌های اجتماعی–اقتصادی ساکنان مسکن مهر، مطالعه موردی شهرهای شیراز، فیروزآباد، آباده، نورآباد و استهبان. مطالعات و پژوهشهای شهری و منطقه‌ای، 6(22), 67-84.
شاطریان، محسن؛ کیانی سلمی، صدیقه؛ و قنبری، رعنا (1396). ارزیابی اثرات اقتصادی-اجتماعی و کالبدی مسکن مهر از دیدگاه ساکنان (مطالعه موردی: مسکن مهر شهرکاشان). فصلنامه جغرافیا (برنامه ریزی منطقه‌ای)، 7(3)، 109-126.
شصتی، شیما؛ و فلامکی، محمدمنصور (1393). رابطه میان سبک زندگی و مسکن ایرانی (با تکیه بر نظریة «جامعةکوتاه‌مدت» و نظریة «راهبرد و سیاست سرزمینی جامعه ایران». فصلنامه مطالعات میان ‌رشته‌ای در علوم انسانی، 6(3)، 117-137.doi: 10.7508/isih.2014.23.005
غفوریان، میترا؛ افشین مهر، وحید؛ و نوروزی‌زاده، زهرا (1396). بازشناسی مؤلفه‌های پایداری اجتماعی مؤثر بر افزایش تعاملات اجتماعی در مجموعه‌های مسکونی (محله اباذر، تهران).‌ هویت شهر، 11(30)، 31-44.
فائقی، سحر؛ و باینگانی، بهمن (1395). سنجش سرمایه فرهنگی طبقات بر اساس پایگاه اقتصادی-اجتماعی (مطالعه در میان شهروندان اصفهانی). جامعه‌پژوهی فرهنگی، 7(3)، 137-117.
کارگر‌فلاح، ام‌البنین؛ کریمیان، حبیب‌الله؛ و شریفی، منصور (1401). رابطه بین اعتماد اجتماعی, مشارکت اجتماعی و سرمایه فرهنگی بر سبک زندگی سبز در زنان خانه دار (مورد مطالعه شهر تهران). سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، 6(3 )، 343-356.
کاکاوند، الهام؛ آهنی، سمیه؛ زارعی، فاطمه؛ و هاشم پور، رحیم (1396). ارزیابی تطبیقی جایگاه سرمایه اجتماعی در ساختار محلات شهری با استفاده از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی مطالعه موردی: شهر قزوین. آمایش محیط، 10(36)، 25-46.
لقمان، مونا؛ سعیده زرابادی، زهرا سادات؛ و بهزادفر، مصطفی (1398). سنجش و مقایسه سرمایه اجتماعی در گونه‌های متفاوت محلات شهری (نمونه موردی: محله سلطان میر احمد و فین کاشان). پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 7(13)، 61-89. doi: 10.22084/csr.2019.14664.1384
محمدزاده، پرویز؛ شیرافکن، مهدی؛ و بهبودی، داود (1398). کاربرد روش نظریة داده بنیاد در شناسایی الگوی ذهنی تقاضای مسکن در شهر تبریز: رویکرد علوم شناختی. اقتصاد شهری، 4(1)، 1-24‌. doi: 10.22108/ue.2019.115718.1104
مصطفی‌پور، احسان؛ حقیقتیان، منصور؛ و محمدی، اصغر (1397). تبیین جامعه‌شناختی میزان سرمایه اجتماعی محله‌های شهر تهران. مطالعات جامعه‌شناسی، 11(38)،7-20.‎
ملکی، سعید؛ و شیخی، حجت (۱۳۸۸) بررسی نقش شاخص‌های اجتماعی مسکن در سطح استان‌های کشور با استفاده از روش شاخص ترکیبی توسعه انسانی. مسکن و محیط روستا، ۲۸ (۱۲۷)، ۹۴-۱۰۷.
میرمحمدتبار، سیداحمد (1402). فراتحلیل عوامل مؤثر بر مصرف فرهنگی در ایران. علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 20(2)، 165-186. doi: 10.22067/social.2023.83563.1387
نظارتی‌زاده، محمدرضا؛ اسماعیلی، رضا؛ و محمدی، اصغر (1402). تبیین جامعه‌شناختی سرمایهٔ فرهنگی بر سازگاری اجتماعی (مورد‌شناسی: ساکنان مجتمع‌های مسکونی شهر اصفهان). فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای,10(36)، 243-164. doi: 10.22111/gaij.2020.5827
نقدی، اسداله؛ وحدت، سلمان؛ و سجادزاده حسن (1395). نقش سرمایه‌های اجتماعی در دلبستگی به مکان در محالت سنتی (نمونه موردی: محلات شهر همدان). مطالعات جامعه‌شناختی شهری ، 6(18)، 23-50.
یزدان‌پناه شاه‌آبادی، محمدرضا؛ و سجادزاده، حسن (1397). تأثیر سرمایه اجتماعی بر کیفیت زندگی شهری؛رویکردی اجتماعی در برنامه ریزی محلات تاریخی؛نمونه موردی بافت تاریخی شهرتهران. فصلنامه علمی پژوهشی جامعه پژوهی فرهنگی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 9(3)، 133-158.
Boterman, W. R. (2012). Deconstructing Coincidence: How Middle-Class Households use Various Forms of Capital to Find a Home. Housing, Theory and Society, 29(3), 321–338. doi: 10.1080/14036096.2011.638315
Hochstenbach, C. & Boterman, W. R. (2015). Navigating the field of housing: Housing pathways of young people in Amsterdam. Journal of Housing and the Built Environment, 30(2), 257-274. doi:10.1007/s10901-014-9405-6
Nosrati, S., Sabzali, M., Arsalani, A., Darvishi, M., & Aris, S. (2023). Partner choices in the age of social media: are there significant relationships between following influencers on Instagram and partner choice criteria?. Revista De Gestão E Secretariado, 14(10), 19191–19210. doi: 10.7769/gesec.v14i10.3022
Nosraty, N., Tomraee, S., & Zamani, M. (2020). Beauty business in Iran: Does beauty make you healthy? Socio-Spatial Studies, 4(1), 1-11. doi: 10.22034/soc.2020.211920
Soroori Sarabi, A., Arsalani, A., & Toosi, R. (2020). Risk management at hazardous jobs: A new media literacy?. Socio-Spatial Studies, 4(1), 13-24. doi: 10.22034/soc.2020.212126
Tong, D, Zhang, Y, MacLachlan, I., & Li, G. (2020). Migrant housing choices from a social capital perspective: The case of Shenzhen, China. Habitat International, 96, 102082. doi:10.1016/j.habitatint.2019.102082
Zare, B., & Roghanian, Z. (2018). Exploring the concept of cultural capital and its role in Promoting the citizenship culture. Iranian journal of educational sociology, 1(10), 50-64.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

XML
اصل مقاله 2.47 M
فایل‌های تکمیلی/اضافی
Nosrati- Farsi 33-62.pdf

  • تاریخ دریافت 31 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 25 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 19 دی 1403