فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

درآمدی بر مختصات تاریخی میدان دانشگاهی علوم اجتماعی در ایران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
مهدی امیدی
عضو هیات علمی گروه جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی
10.22035/jicr.2025.3320.3594
چکیده
تاکنون آثار گوناگونی به بررسی وضعیت علوم اجتماعی در ایران پرداخته‌اند. برخی مبانی نظری این علوم را کاویده‌اند و عواملی نظیر ضعف یا قوت سنت‌های فکری، چالش سنت و مدرنیته، چالش علوم «غربی» و بومی و... را محور بررسی خود قرار داد‌ه‌اند. و بعضی دیگر سازوکارهای اجتماعی تولیدِ علم را مبنا قرار داده‌اند و مسائل نهادی و سازمانی را بررسی کرده‌اند. گرچه این دو رویکرد با هم متعارض نیستند اما تاکید بیش‌ازحد بر هر یک از این شقوق موجب ایجاد شکاف میان تحلیل فرمالِ علوم اجتماعی و تحلیل محتوایی آن شده‌است. در این مقاله،که با روش نظریه مبنایی انجام شده است، تاکید بر وضعیت علوم اجتماعی در حوزه دانشگاهی، با تمرکز بیشتر بر رشته جامعه شناسی، است و در این مسیر می‌کوشیم با بررسی علوم اجتماعی دانشگاهی به‌مثابه یک «میدان» بر شکاف مزبور فائق شویم و محتوای دانشِ تولیدشده در میدان دانشگاهی علوم اجتماعی ایران را با سازوکارهای تولید آن پیوند دهیم. مسألۀ اصلی ما ترسیم مختصات میدان دانشگاهی با تمرکز بر قواعد، استانداردها، جایگاه‌ها، سرمایه‌ها و سازوکارهای تولیدِ ارزش است. اگرچه بدین منظور مجبوریم علوم اجتماعی را در فراسوی میدان دانشگاهی نیز مورد بررسی قرار دهیم تا به درک درستی ازتمامیت میدان دست پیدا کنیم. مساله توزیع رانت در میان جایگاه‌ها و اشکال ویژه تمایزیابی در میدانی که در دل مناسبات نظم دسترسی محدود شکل گرفته است، محور تحلیل ما از وضعیت مزبور بوده‌اند.
کلیدواژه‌ها
میدان علم اجتماعی
توزیع رانت
چندپارگی
درون‌تابیدگی
خلق ارزش

موضوعات

آروین، بهاره. (1396). بررسی انتقادی وضعیت علوم اجتماعی دانشگاهی در ایران؛ طرح یک چارچوب مفهومی و روش‌شناختی. روش‌شناسی علوم انسانی، 23(91)، 213-229.
آزاد ارمکی، تقی (1378). جامعه‌شناسی جامعه‌شناسی در ایران. تهران: کلمه.
امیدی، مهدی؛ و قاراخانی، معصومه (1399). نظام ارتباطی و هنجاری اجتماع علمی در علوم انسانی ایران. جامعه‌پژوهی فرهنگی، 11(2)، 30-1. doi: 10.30465/scs.2020.5583
اندروز، م.، پریچت، ل.، وولکاک، م. (1398). توانمندسازی حکومت: شواهد، تحلیل و عمل (مترجم: جعفر خیرخواهان و مسعود درودی). تهران: روزنه.
بوردیو، پیر (1390). نظریه کنش (مترجم: مرتضی مردیها). تهران: نقش و نگار.
بوردیو، پیر (1391). تمایز: نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی (مترجم: حسن چاوشیان). تهران: شیرازه.
بوردیو، پیر (1394). چند خصوصیت میدان. در: پ. ایزدی (ویراستار)، مسائل جامعه‌شناسی (صص142- 133). تهران: نسل آفتاب.
بوردیو، پیر (1397). انسان دانشگاهی (مترجم: حسن چاوشیان). تهران: پارسه.
بوردیو، پیر (1397). درباره دولت (مترجم: سروش قرایی). تهران: مولی.
بوردیو، پیر. (1385). شکل‌های سرمایه (مترجم: افشین خاکباز و حسن پویان. در: سرمایه اجتماعی ( 131-166). تهران: شیرازه.
توفیق، ابراهیم (1401). نامیدن تعلیق: برنامه‌ای پژوهشی برای جامعه‌شناسی تاریخی انتقادی در ایران. تهران: مانیا هنر.
جنکینز، ر. (1385). پیر بوردیو (مترجم: لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان). تهران: نی.
خسروپناه دزفولی، ع. (1397). در جست‌وجوی علوم انسانی اسلامی: تحلیل نظریه‌های علم دینی و آزمون الگوی حکمی-اجتهادی در تولید علوم انسانی اسلامی. قم: دفتر نشر معارف.
داوری اردکانی، رضا (1380). درباره علم. تهران: هرمس.
طباطبایی، سیدجواد (1390). ابن‌خلدون و علوم اجتماعی: گفتار در شرایط امتناع علوم اجتماعی در تمدن اسلامی. تهران: ثالث.
فوکویاما، فرانسیس (1397). نظم و زوال سیاسی (مترجم: رحمان قهرمانپور). تهران: روزنه.
قانعی‌راد، محمدامین؛ طلوع، ا.؛ و خسروخاور، ف. (1387). عوامل، انگیزش‌ها و چالش‌های تولید دانش در بین نخبگان علمی. سیاست علم و فناوری، 1(2)، 85-71.
قانعی‌راد، محمدامین؛ و خسروخاور، ف. (1390). جامعه‌شناسی کنشگران علمی در ایران. تهران: علم.
کاظمی، عباس (1401). سفر نظریه‌ها. تهران: اگر.
کنوبلاخ، ه. (1390). مبانی جامعه‌شناسی معرفت (مترجم: کرامت‌الله راسخ). تهران: نشر نی.
کوربین، ج.؛ و اشتراوس، ا. (1390). اصول روش تحقیق کیفی؛ نظریه مبنایی، رویه‌ها و روش‌ها (مترجم: بیوک محمدی). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
میگدال، ج. (1395). دولت در جامعه: چگونه دولت‌ها و جوامع یکدیگر را متحول ساخته و شکل می‌دهند (مترجم: محمدتقی دلفروز). تهران: کویر.
میلز، چ. (1389). بینش جامعه‌شناختی (مترجم: عبدالمعبود انصاری). تهران: شرکت سهامی انتشار.
نورثف د.؛ والیس، ج.ج.؛ و وینگاست ب. (1396). خشونت و نظم‌های اجتماعی: چارچوب مفهومی برای تفسیر تاریخ ثبت‌شده بشر (مترجم: جعفر خیرخواهان و رضا مجیدزاده). تهران: روزنه.
نورثف د.؛ والیس، ج.ج.؛ وب، ا.؛ وینگاست، ب. (1395). سیاست، اقتصاد و مسائل توسعه در سایه خشونت (مترجم: محسن میردامادی و محمدحسین نعیمی‌پور). تهران: روزنه.
Geertz, C. (1969). Agricultural involution: The  processes of ecological change in Indonesia. Berekly: University of California Press.
Swartz, D. (1997). Culture and power: The sociology of Pierre Bourdieu. The University of Chicago Press.
Tornell, A., & Lane, P. R. (1999). The voracity effect. American Economic Review, 89(1), 22-46. doi: 10.1257/aer.89.1.22
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 05 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 02 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 23 دی 1403