فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

سلبریتیزه‌‌شدن جامعۀ ایرانی و گرایش به ارزش‌های نئولیبرال در بستر اینستاگرام

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
فرشاد گودرزی
دانش‌آموختۀ دکتری جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
10.22035/jicr.2025.3381.3640
چکیده
در طول یک دهۀ اخیر، در نتیجۀ حضور پررنگ شبکۀ اجتماعی اینستاگرام در جامعۀ ایرانی، افراد عادی فرهنگ سلبریتی را دگرگون کرده‌اند. یکی از پیامدهای زیست افراد در بستر اینستاگرام و سلبریتیزه‌ شدن جامعه، گرایش به ارزش‌های نئولیبرال است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش سلبریتیزه ‌شدن جامعۀ ایرانی در بستر اینستاگرام و گرایش به ارزش‌های نئولیبرال انجام شده است. روش به‌کاررفته برای انجام پژوهش نیز توصیفی و از نوع معادلات ساختاری و جامعۀ آماری آن، دربردارندۀ کاربران اینستاگرام است که به روش تصادفی ساده انتخاب شده و داده‌های پژوهش با استفاده از پرسش‌نامۀ محقق‌ساختۀ سلبریتیزه ‌شدن و ارزش‌های نئولیبرال گرد‌آوری شده است. حجم نمونه با استفاده از نرم‌افزار سمپل‌پاور، 384 نفر انتخاب شده که برای اطمینان‌یابی، این تعداد به 400 نفر افزایش یافته است. به‌منظور تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار اِس‌پی‌اِس‌اِس و برای ترسیم الگوی معادلۀ ساختاری و معیارهای برازش مدل از نرم‌افزار اِیموس‌گرافیک استفاده شده است. برپایۀ یافته‌های پژوهش، سلبریتیزه ‌شدن جامعۀ ایرانی در بستر اینستاگرام با گرایش به ارزش‌های نئولیبرال، رابطۀ مثبت و معناداری دارد؛ افزون‌براین، ابعاد شخصی‌سازی، تنوع‌یافتگی، و رسانه‌ای ‌شدن از متغیر سلبریتیزه‌ شدن بر گرایش به ارزش‌های نئولیبرال کاربران ایرانی اینستاگرام تأثیرگذار بوده‌اند. سرانجام، براساس یافته‌های پژوهش، گرایش عمومی به فرهنگ سلبریتی در بستر اینستاگرام در میان کاربران ایرانی، به گسترش ارزش‌های نئولیبرال انجامیده است و هرچه جامعۀ ایرانی در معرض سلبریتیزه ‌شدن قرار گیرد و اِقبال عمومی به فرهنگ سلبریتی افزایش یابد، گرایش به ارزش‌های نئولیبرال نیز افزایش خواهد یافت. همچنین، نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سلبریتی‌ها، به‌عنوان موتور پیشران سرمایه‌داری نئولیبرال در جامعۀ ایرانی، نقشی ساختاری در نهادینه ‌کردن ارزش‌های نئولیبرال دارند.
کلیدواژه‌ها
اینستاگرام
سرمایه‌داری
سلبریتی
سلبریتیزه‌ شدن
نئولیبرالیسم

موضوعات

اجتهادی، مصطفی؛ و کشافی‌نیا، وحید (1398). بررسی جامعه‌شناختی مخاطبان فرهنگ سلبریتی در اینستاگرام فارسی. فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، 5(20)، 148-113. doi: 10.22054/nms.2020.39301.673
اِستیور، گیل (1402). روانشناسی سلبریتی (مترجم: تهمینه زاردشت). تهران: نشر فرهنگ نشر نو. چاپ اول. (تاریخ اصل اثر 2019)
اسدزاده‌شهیر، حسن؛ روشندل‌اربطانی، طاهر؛ سعدی‌پور، اسماعیل؛ و نصرالهی‌کاسمانی، اکبر (1400). تبیین فرهنگ هواداری مجازی در شبکه اجتماعی اینستاگرام: دلایل و زمینه‌ها (مورد مطالعه: هواداران سلبریتی‌ها). فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه، 4(3)، 38-5. doi:10.22085/jiscm.2021.139027
اسلامی، الهه؛ موسوی، سیدهاشم؛ و علیخواه، فردین (1399). سلبریتی‌های مجازی: غریبه‌های آشنا در عصر رسانه‌های اجتماعی گونه‌شناسی زنان مشهور ایرانی در رسانه اینستاگرام. فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 16(59)، 74-45. doi: 10.22034/jcsc.2019.35296
ایسپا؛ مرکز افکارسنجی دانشجویان ایرانی (1402). کاربران شبکه‌های اجتماعی مجازی در ایران در سال 1402. برگرفته از https://ispa.ir/Default/Details/fa/3434/%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8
باومن، زیگمونت (1396). اِشارت‌های پٌست‌مدرنیته (مترجم: حسن چاوشیان؛ چاپ چهارم). تهران: نشر ققنوس. (تاریخ اصل اثر 1991)
باومن، زیگمونت (1400). عشق سیال: درباب ناپایداری پیوندهای انسانی (مترجم: عرفان ثابتی؛ چاپ هفتم). تهران: نشر ققنوس. (تاریخ اصل اثر 2003)‌
براون، وِندی؛ گٌردِن، پیتر ای؛و پِنسکی، ماکس (1401). اقتدارگرایی: سه کاوش در نظریه انتقادی (مترجمان: نرگس ایمانی مرنی، سعید اسماعیلی و صالحی نجفی؛ چاپ اول). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 2018)
خائفی، منصوره (1402). نئولیبرالیسم، صنعت و فناوری‌ ـ شرکت‌های استارت‌آپی (چاپ دوم). تهران: نشر آگاه.
سِرِنیچک، نیک (1400). سرمایه‌داری پلتفرمی (مترجم: مجید سلیمانی ساسانی؛ چاپ دوم). تهران: نشر مؤسسهٔ انتشارات امیرکبیر. (تاریخ اصل اثر 2019)
شاه‌قاسمی، احسان (1403). بی‌تی‌اس در ایران: یک پژوهش ژرف. فصلنامه تحقیقات فرهنگی  ایران، 17(2)، 125-101. doi:10.22035/jicr.2024.3289.3570
شریعتی‌شیری، محمدتقی؛ و نقیب‌زاده، احمد (1402). آسیب‌شناسی اجتماعی میکروسلبریتی‌های ایرانی در اینستاگرام. فصلنامه مجلس و راهبرد، 30(116)، 204-176. doi:10.22034/MR.2022.5223.4995
طالبان، محمدرضا؛ مبشری، محمد؛ و مهرآیین، مصطفی (1389). بررسی روند دگرگونی ارزشی در ایران 1353-1388. دانشنامه علوم اجتماعی، 1(3)، 63-23.
طالقانی، محمدعلی؛ شریفی، سعید؛ شاهنوشی، مجتبی؛ و ابراهیم‌زاده، رضا (1403). الزامات تغییرات فرهنگی از طریق شهرت در فضای مجازی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 17(2)، 30-5. doi:10.22035/jicr.2023.2981.3412
عباسی، عاطفه؛ و جعفری، علی (1399). تأثیر کنش‌های اینستاگرامی سلبریتی‌ها بر سبک‌زندگی کاربران ایرانی. فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، 27(1)، 54-33. doi:10.22082/cr.2020.115505.1937
فرایر، سارا (1400). بدون فیلتر: داستان اینستاگرام (مترجم: سعید زرگریان؛ چاپ اول). تهران: نشر آموخته. (تاریخ اصل اثر 2020)
فریدمن، میلتون (1401). سرمایه‌داری و آزادی (مترجم: غلامرضا رشیدی؛ چاپ هشتم). تهران: نشر نِی. (تاریخ اصل اثر 1962)
فریس، کری اٌ؛ روجک، کریس؛ دریسنز، الیور؛ و گامسون، جاشوا (1401). جامعه‌شناسی سلبریتی: دیدگاه‌ها و نقدها (مترجم: فردین علیخواه؛ چاپ اول)، تهران: نشر گٌل‌آذین.
فوکو، میشل (1402). تولد زیست سیاست: درس گفتارهای کٌلِژ دوفرانس، 1978-1979. (مترجم: رضا نجف‌زاده؛ چاپ یازدهم). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 2004)
فون‌میزس، لودویگ (1402). لیبرالیسم (مترجم: مهدی تدینی؛ چاپ چهارم). تهران: نشر بنگاه. (تاریخ اصل اثر 2005)
فون‌هایک، فردریش (1401). راه بردگی (مترجمان: فریدون تفضلی و حمید پاداش؛ چاپ پنجم). تهران: نشر نگاه معاصر. (تاریخ اصل اثر 1944)
قاسمی، وحید (1392). مدل‌سازی معادله ساختاری در پژوهش‌های اجتماعی با کاربرد Amos Graphics (چاپ دوم). تهران. نشر جامعه‌شناسان.
کاستلز، مانوئل (1402الف). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ؛ ظهور جامعه شبکه‌ای (مترجم: احد علیقلیان؛ جلد اول؛ چاپ اول). تهران: نشر نو. (تاریخ اصل اثر 2010)
کاستلز، مانوئل (1402ب). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ؛ پایان هزاره (مترجم: احد علیقلیان؛ جلد سوم؛ چاپ اول). تهران: نشر نو. (تاریخ اصل اثر 2010)
کالرو، پیتر.اِل (1402). افسانه فردگرایی (مترجم: هادی جلیلی؛ چاپ چهارم). تهران: نشر بیدگل. (تاریخ اصل اثر 2018)
کوهستانی، سمانه؛ علیخواه، فردین؛ افقی، نادر؛ و حلاج‌زاده، هدی (1403). شهرت در شبکه‌های اجتماعی: پژوهشی درباره چرایی و پیامدهای مشهورشدن در اینستاگرام. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 17(2)، 61-31. doi:10.22035/jicr.2023.3164.3469
کوهستانی، سمانه؛ علیخواه، فردین؛ افقی، نادر؛ و حلاج‌زاده، هدی (1402). از معمولی به خرده‌سلبریتی: سنخ‌شناسی خرده‌سلبریتی‌های اینستاگرامی ایرانی. فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، 9(33)، 174-123. doi: 10.22054/nms.2023.71996.1518
نادری، نیلوفر (1399). تأملی انتقادی بر برساخت سوژه بلاگر زندگی روزمره در شبکه‌های اجتماعی: مطالعه موردی اینستاگرام. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی.
نوریس، پیپا؛و اینگلهارت، رونالد (1400). جهانی‌شدن و تنوع فرهنگی (مترجمان: عبداللّه فاضلی و ساجده علامه؛ چاپ سوم). تهران: نشر کویر. (تاریخ اصل اثر 2009)
واروفاکیس، یانیس (1403). تکنوفئودالیسم؛ آنچه سرمایه‌داری را نابود کرد (مترجم: سیامک کفاشی؛ چاپ اول). تهران: نشر بیدگل. (تاریخ اصل اثر 2023)
هارت، مایکل؛ و نگری، آنتونیو (1401). اَسمبلی (مترجم: فؤاد حبیبی؛ چاپ دوم). تهران: نشر مؤسسهٔ انتشارات نگاه. (تاریخ اصل اثر 2017)
هارت، مایکل؛ و نگری، آنتونیو (1402). امپراتوری، بیست سال بعد (مترجم: فؤاد حبیبی؛ چاپ اول). تهران: نشر مؤسسهٔ انتشارات نگاه. (تاریخ اصل اثر 2019)
هاروی، دیوید (1400). تاریخ مختصر نئولیبرالیسم (مترجم: محمود عبدالله‌زاده؛ چاپ پنجم). تهران: نشر دات. (تاریخ اصل اثر 2005)
هان، بیونگ-چول (1400). جامعهٔ فرسودگی، جامعهٔ شفافیت. (مترجم: محمد معماریان)، تهران: نشر ترجمان. چاپ ششم. (تاریخ اصل اثر 2015)
هان، بیونگ-چول (1400). روان سیاست: نئولیبرالیسم و فناوری‌های جدید قدرت. (مترجم: مصطفی انصافی)، تهران: نشر لوگوس. چاپ دوم. (تاریخ اصل اثر 2017)
هان، بیونگ-چول (1402). در میانِ جمع و طرد دیگری. (مترجمان: محمد راسخ مهند و مهدی پری‌زاده)، تهران: نشر بان. چاپ دوم. (تاریخ اصل اثر 2017)
الیوت، آنتونی (1401). دستینه مطالعات شهرت راتلج (مترجم: احسان شاه‌قاسمی؛ چاپ اول). تهران: نشر سوره مهر. (تاریخ اصل اثر 2018)
یوسف‌زاده، بنت‌الهدی (1401). نقش سلبریتی‌ها در مصرف‌گرایی مخاطبان؛ مطالعه موردی اینستاگرام (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
Al-Maghrabi. A. (2024). The impact of Social media Celebrity worship on materialistic values among consumers in Saudi Arabia, Interdisciplinary Journal of Linguistics, Marketing and Communication, 11(2), 111-127. doi:10.5281/zenodo.12191438
Aruguete, M. Grieve, F. Zsila, A. Horvath, R. Demetrovics, Z. & E. McCutcheon, L. (2024). The absorption-addiction of celebrity Worship: in search of a broader theoretical foundation, Journal of BMC Psychology, 1(12), 1-10. doi: 10.1186/s40359-024-01733-6
Brown. W. (2015). Undoing the Demos: Neolibralism,s Stealth Revolution. New York: Zone Book.
Carlson. K. (2023). Navigating creative careers on social media: self-employment and neoliberalism, (Thesis Bachelor of Arts Sociology & Anthropology), Swarthmore College.
Dardot. P., & Laval. Ch. (2014). The New Way of the World: On Neoliberal Society. Verso Books.
Dippner, A. (2018). How Much Is My Face Worth? Neoliberal Subjectification, the Beauty Economy, and the Internet Celebrity Culture in China, The German Journal on Contemporary Asia, 147, 38-63. doi:10.1080/14680777.2023.2297170
Driessens, O. (2012). The celebritization of society and culture: Understanding the structural dynamics of celebrity culture, International Journal of Cultural Studies, 16(6), 641–657. doi: 10.1177/1367877912459140
Fauziah, A., Khaeriah, A., Pratiwi, A., Amelia, A., Yusrul Hasanah, H.,  Setiawati, H., Firmansyah, I., & Marsya Salsabill, R. (2024). Media and Celebrity Culture: The Influencer Phenomenon on Social Media, International Journal of Advanced Multidisciplinary Research and Studies, 4(4), 264-268. doi:10.62225/2583049X.2024.4.4.3034
Hosseini, S. H., Khodabin, M., Soroori Sarabi, A., & Sharifipour Bgheshmi, M. S. (2021). Artificial intelligence and disaster risk management: A need for continuous education. Socio-Spatial Studies, 5(1), 13-29. doi: 10.22034/soc.2021.219422
Khamis, S., Ang, L.m & Welling. R. (2016). Self-branding micro celebrity and the rise of social media influencers, Journal of Celebrity Studies, 8(2), 191-208. doi:10.1080/19392397.2016.1218292
Malik, N., Shahab, M., & Makhdoom, I. (2024). Impact of Celebrity Worship on Body Image Concerns among Students: Role of Cognitive Flexibility, Pakistan Journal of Psychological Research, 39(3), 639-661. doi:10.33824/PJPR.2024.39.3.35
Marcella a-Hood. M., & Marcella. R. (2023). Purposive and non-Purposive information behavior on instagram, Journal of Libraianship and information Science, 55(3), 634-657. doi:10.1177/09610006221097974
Mckneely. B., Kim. J., Leung. C., & Pookulangara. S. (2020). Social Capital on Instagram: Application for Small Apparel Retailers, Journal of Marketing Development and Competitiveness, 14(4), 22-38. doi:10.33423/jmdc.v14i4.3172
Penny, D. (2017). The Instagrammable charm of the bourgeoisie. https://www.bostonreview.net/articles/daniel-penny-insta/
Pu, H. Newman, J.& Giardina, M. (2019). Flying Solo: Globalization, Neoliberal Individualism, and the Contested Celebrity of Li Na, Journal of Communication & Sport, 7(1), 23-45. doi: 10.1177/2167479517739390
Shahghasemi, E. (2021). Rich Kids of Tehran: The Consumption of Consumption on the Internet in Iran, Society, 58 (2), 398-405.
Soroori Sarabi, A., Zamani, M., Ranjbar, S., & Rahmatian, F. (2023). Innovation – But with Risk: The Strategic Role of IT in Business Risk Management. Journal of Cyberspace Studies, 7(2), 253-275. doi: 10.22059/jcss.2023.101605
Tomraee, S., Toosi, R., & Arsalani, A. (2024). Perspectives of Iranian Clinical Interns on the Future of AI in Healthcare. Journal of Cyberspace Studies, 8(2), 347-370. doi: 10.22059/jcss.2024.101610
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 10 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 06 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 14 بهمن 1403