فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

صورت‌بندی گفتمانی دانشگاه در سینمای ایران پساجنگ

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار و عضو هیئت علمی گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 عضو هیئت علمی، گروه آسیب‌شناسی اجتماعی، جهاد دانشگاهی، واحد البرز، کرج، ایران
چکیده
دانشگاه در ایران پساجنگ، نه فقط سازمان تولید دانش، بلکه میدان نبرد گفتمان‌هایی بوده که هویت آن را در تلاطم قدرت و سیاست بازسازی کرده‌اند. این پژوهش، باهدف رمزگشایی از صورت‌بندی گفتمانی دانشگاه در سینمای ایران، سه پرسش را دنبال می‌کند: در فیلم‌های سینمایی پس از جنگ، مسائل مربوط به نهاد دانشگاه و دانش آکادمیک، چگونه بازنمایی گفتمانی شدند؟ صورت‌بندی‌های گفتمانی ایجاد شده از چه نظم‌های متفاوتی پیروی کردند و چگونه می‌توان پیدایش آنها را برحسب شرایط اجتماعی و سیاسی حاکم بر جامعه ایران پس از انقلاب تبیین کرد؟ باتکیه‌بر تحلیل گفتمانی فوکویی، هشت فیلم از چهار دوره سیاسی پساجنگ با روش نمونه‌گیری هدفمند برگزیده شدند: «دیگه چه خبر» و «پری» (سازندگی)؛ «شام آخر» و «به رنگ ارغوان» (اصلاحات)؛ «دل‌شکسته» و «دربند» (اصول‌گرایی)؛ «آااادت نمی‌کنیم» و «طعم شیرین خیال» (اعتدال). یافته‌ها از وجود نوعی سیاست حقیقت نانوشته در سینمای پساجنگ حکایت دارند که هدفش، نه بازنمایی معقول و درست دانشگاه و دانش آکادمیک، بلکه پرداختن به موضوعات فرعی و چه‌بسا تخریب‌گر نهاد دانشگاه بوده است. طی این دوره، دانشگاه به‌ندرت به‌عنوان مکانی برای تولید علم به تصویر درآمده است. فیلم‌ها یا دانشگاه را به‌صورت مکان سرگردانی روشنفکران یا تولید سوژه‌های انقلابی یا مولد آسیب‌های اجتماعی و روابط نامتعارف بازنمایی کرده‌اند. این بازنمایی‌ها، با به چالش کشیدن کارکرد علمی دانشگاه، سیاست‌گذاری را به‌سوی نظارت و گزینش سوق داده و نگاه جامعه را از شوق به سوءظن کشانده‌اند. این مطالعه، با نگاهی بومی و تیزبین، خلأ پژوهش‌های پیشین را پرکرده و دریچه‌ای به پیامدهای این گفتمان‌ها بر آینده آموزش می‌گشاید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


استریناتی، دومینیک (1380). مقدمه‌ای بر نظریه‌های فرهنگ عامه (مترجم: ثریا پاک‌نظر). تهران: گام نو.
استوری، جان (1386). مطالعات فرهنگی درباره فرهنگ عامه (مترجم:حسین پاینده). تهران: نشر آگه.
امیری، ساره؛ فدایی، مجید (1395). بازنمایی روشنفکر در سینمای ایران (تحلیل روایت چهار فیلم در دهه‌های چهل تا هفتاد). فصلنامه جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، 8(2)، 25-51.
آبسالان، صادق (1401). از انقلاب 1357 تا انقلاب فرهنگی: تبارشناسی برآمدن انقلاب فرهنگی در تلاقی رخدادها و نیروها. فصلنامه مطالعات دانشگاه، 1(2)، 135-167. doi: 10.22035/jous.2023.5004.1028
آقاجری، روزبه؛ کاظمی، عباس؛ ماحوزی، رضا؛ و کلاهی، رضا (1402). واکاوی شکل‌های مسئولیت اجتماعی دانشگاه و فراروی از آن‌ها. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 16(3)، 59-91.
بنت، اندی (1386). فرهنگ و زندگی روزمره (مترجم: لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان). تهران: نشر اختران.
دلوز، ژیل (1386). فوکو (مترجم: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نشر نی.
زائری، قاسم؛ و محمدعلی‌زاده، حاجیه (1398). تحلیل جامعه‌شناختی روندهای مؤثر بر شکل‌گیری ایدۀ انقلاب‌فرهنگی در دانشگاه‌ها و شناسایی اسلوب‌های بیانی آن تا مقطع غلبۀ گفتار اسلامی‌کردن. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 12(3)، 61-91.
سلطانی گردفرامرزی، مهدی؛ و مرادخانی، همایون (1404). گفتمان دانشگاه در سینمای دوره دفاع مقدس. فصلنامه مطالعات دانشگاه، در دست چاپ.
سولیوان، ت. (1385). مفاهیم کلیدی ارتباطات (مترجم: میرحسن رئیس‌زاده). تهران: نشر فصل نو.
صمیم، رضا (1401). در باب ضرورت مطالعه‌ دانشگاه در مقام نهادی فرهنگی-اجتماعی. فصلنامه مطالعات دانشگاه، 1(1)، 1-2. doi: 10.22035/jous.2022.421
ضیمران، محمد (1382). درآمدی بر نشانه‌شناسی هنر. تهران: نشر قصه.
فوکو، میشل (1384). اراده به دانستن (مترجم: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نشر نی.
فوکو، میشل (1389). تئاتر فلسفه (مترجم: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نشر نی.
فوکو، میشل (1392). دیرینه‌شناسی دانش (مترجم: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نشر نی.
فوکو، میشل (1402). مراقبت و تنبیه (مترجم: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نشر نی.
فیسک، جان (1386). درآمدی بر مطالعات ارتباطی (مترجم: مهدی غبرایی). تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
لیوتار، ژان-فرانسوا (1395). وضعیت پست‌مدرن: گزارشی درباره دانش (مترجم: حسینعلی نوذری). گام نو. (تاریخ اصل اثر 1979)
مهدی‌زاده، سیدمهدی (1387). رسانه‌ها و بازنمایی. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
میلز، سارا (1382). گفتمان (مترجم: فتاح محمدی). تهران: نشر هزاره سوم.
میلنر، آندرو؛ و براویت، جف (1385). درآمدی بر نظریه فرهنگی معاصر(مترجم: جمال محمدی)، تهران: نشر ققنوس.
نادری، احمد؛ سلیمانی، مجید؛ و اسکندری، علی (1393). تحلیل بازنمایی روحانیت در سینمای ایران: مطالعه موردی: تحلیل گفتمان فیلم طلا و مس. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 3(3)، 497-512.
ولف، جانت (1367). تولید اجتماعی هنر. تهران: نشر مرکز.
هیوارد، سوزان (1381). مفاهیم کلیدی در مطالعات سینمایی (گروه مترجمان). تهران: فارابی.
یورگنسن، ماریان؛ و فیلیپس، لوییز (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان (مترجم: هادی جلیلی). تهران: نشر نی.
Cohen, S. (2009). Review of the book Campus life in the movies: A critical survey from the silent era to the present, by J. E. Conklin. Historical Studies in Education. Jefferson, NC: McFarland.
Conklin, J. E. (2009). Campus life in the movies: A critical survey from the silent era to the present. McFarland.
Foucault, M. (1972). The archaeology of knowledge and the discourse on language (A. M. Sheridan Smith, Trans.). Pantheon Books.
Foucault, M. (1980). Power/knowledge: Selected interviews and other writings, 1972-1977 (C. Gordon, Ed.). Pantheon Books.
Foucault, M. (1981). The order of discourse (I. McLeod, Trans.). Polity Press.
Foucault, M. (1988). Technologies of the self. In L. H. Martin, H. Gutman, & P. H. Hutton (Eds.), Technologies of the self: A seminar with Michel Foucault (pp. 16–49). University of Massachusetts Press.
Foucault, M. (2003). Society must be defended: Lectures at the Collège de France, 1975-76 (D. Macey, Trans.). Picador.
Hinton, D. B. (1994). Celluloid ivy: Higher education in the movies 1960–1990. Scarecrow Press.
Stam, R. (2000). Film theory: An introduction. Blackwell Publishing.
Steinke, J. (2005). Cultural representations of gender and science: Portrayals of female scientists and engineers in popular films. Science Communication, 27(1), 27–63. https://doi.org/10.1177/1075547005274803
Umphlett, W. L. (1984). The movies go to college: Hollywood and the world of the college-life film. Fairleigh Dickinson University Press.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 18، شماره 2 - شماره پیاپی 70
تابستان 1404
صفحه 187-240

  • تاریخ دریافت 02 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 28 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 07 آذر 1403