فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

معلمان زن در مدار بی‌ثبات‌کاری؛ مطالعه‌ای کیفی در مدارس غیردولتی تهران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
شقایق یوسفی مقدم 1
سمیه شالچی 2
نهال نفیسی 3
1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 استادیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
3 استاد‌یار، گروه مطالعات فرهنگی، دانشکده علوم‌اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22035/jicr.2026.3546.3769
چکیده
در سال‌های اخیر، خصوصی‌سازی آموزش عمومی و گسترش مدارس غیردولتی در ایران، ساختار اشتغال را دگرگون ساخته و اشکال متنوعی از بی‌ثبات‌کاری را به‌ویژه در میان معلمان زن پدید آورده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ویژگی‌ها، ابعاد و پیامدهای بی‌ثبات‌کاری از منظر معلمان زن در مدارس غیردولتی و خاص شهر تهران انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و استفاده از روش تحلیل مضمون صورت گرفت. داده‌ها از طریق ۱۹ مصاحبه عمیق نیمه‌ساخت‌یافته گردآوری و با چارچوب شش‌مرحله‌ای براون و کلارک تحلیل شدند. یافته‌ها در قالب مضمون فراگیر «تجربه درهم‌تنیده و چندلایه بی‌ثبات‌کاری» و سه مضمون اصلی سامان یافت: ۱) بی‌ثبات‌کاری به‌مثابه ابزار سلطه و بازتولید نابرابری؛ ۲) بی‌ثبات‌کاری و تعویق زندگی؛ و ۳) تجربه زنان معلم از بی‌ثبات‌کاری و طرد. نتایج نشان داد که معلمان زن در معرض قراردادهای موقت و شکننده، بیمه‌های ناقص، ناامنی شغلی و روابط قدرت ناعادلانه قرار دارند. این شرایط پیامدهایی چون فرسودگی، اضطراب، کاهش منزلت اجتماعی و ناتوانی در برنامه‌ریزی بلندمدت زندگی به همراه داشته است. علاوه بر این، تجربه بی‌ثبات‌کاری با ایدئولوژی جنسیتی مسلط گره خورده است؛ ایدئولوژی‌ای که از طریق گزینش‌های سخت‌گیرانه، محدودیت‌های پوششی، بازتولید نقش‌های سنتی زنانه و کنترل بر عاملیت زنان نمود یافته و موقعیت آن‌ها را بیش از پیش شکننده کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد بی‌ثباتی شغلی زنان معلم، صرفاً یک وضعیت اقتصادی گذرا نیست، بلکه پدیده‌ای ساختاری و چندلایه است که از تلاقی سیاست‌های کلان اقتصادی، ضعف در تنظیم‌گری دولت  و نظم جنسیتی مسلط ناشی می‌شود و در نهایت کیفیت آموزش عمومی و سرمایه فرهنگی جامعه را نیز تهدید می‌کند.
کلیدواژه‌ها
بی‌ثبات‌کاری
معلمان زن
مدارس غیردولتی
تبعیض جنسیتی
بازتولید اجتماعی

موضوعات

اپل، مایکل دبلیو (۱۴۰۳). معلم‌ها و متون: اقتصاد سیاسی، روابط طبقاتی و جنسیتی در آموزش. تهران: نشر آگاه.
استندینگ، گای (۱۴۰۱). پریکاریا: طبقه نوین خطرناک (ترجمه کیوان مهتدی). تارنمای نقد اقتصاد سیاسی، برگرفته از pecritique.com
امیدی، رضا؛ و علاءالدینی، پویا (۱۴۰۲). سیاست‌گذاری آموزشی در ایران: تحولات چهار دهه‌ گذشته (ترجمه فریده میزبانی). در: سیاست‌گذاری اجتماعی در ایران: مؤلفه‌ها و نهادهای اصلی (به کوشش پویا علاء‌الدینی؛ گروه مترجمان). تهران: شیرازه کتاب ما.
بک، اولریش(۱۳۹۷). جامعه خطر؛ به‌سوی مدرنیته‌ای نوین (ترجمه رضا فاضل و مهدی فرهمند‌نژاد). تهران: نشر ثالث.
دارکش، محمد؛ و فیروزآبادی، سیداحمد (۱۴۰۲). مطالعه انتقادی تحولات نئولیبرالی آموزش عمومی در ایران پس از انقلاب. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، ۱۲(۱)، ۱-۲۴.    doi: 10.22059/jisr.2022.343647.1313
ذکایی، محمدسعید (۱۳۹۹). هنر انجام پژوهش کیفی. تهران: نشر آگاه. 
سنت، ریچارد (۱۴۰۰). فرهنگ سرمایه‌داری نو (ترجمه امیرحسین سادات). تهران: شیرازه کتاب ما.
شالچی، سمیه؛ و عظیمی، میترا (۱۳۹۸). مطالعه زنانه شدن فقر در ایران ۱۳۶۵- ۱۳۹۵. پژوهش‌نامه زنان، ۱۰(۲)، ۱۱۳- ۱۴۲.
شفیعی، شهره (۱۳۹۷). بی‌ثبات‌کاری، انعطاف‌پذیری و پویش‌های کار: مطالعه موردی رانندگان اسنپ (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
شکورزاده، پریسا (۱۴۰۲). بازتولید اجتماعی؛ افق یک سیاست رادیکال. تارنمای تقد اقتصاد سیاسی. برگرفته از https://pecritique.com
صادقی، فاطمه (۱۳۹۸). زنان و مسئله حقوق شهروندی در ایران. در: محمد روزخوش، شکاف‌ اجتماعی در ایران. تهران: پژوهشگاه فرهنگ هنر و ارتباطات.
کرانشاو، کیمبرلی (۱۳۹۶). گرهگاه جنسیت و دیگر نظام‌های سلطه(مجموعه مقالات، گروه مترجمان). تهران: نشر شیرازه.
لطیفی، مارال (۱۴۰۳). پذیرش شکست: افت اقشار میانی جامعه؛ نمونه تهران. تهران: شیرازه کتاب ما.
مالجو، محمد (۱۳۸۵). مطالبات اقتصادی طبقه متوسط در ایران: نمونه‌پژوهشی گروه شغلی معلمان. نشریه گفتگو، ۴۶، ۲۱- ۵۸.
مرکز آمار ایران (۱۴۰۳). چکیده نتایج طرح آمارگیری نیروی کار. تهران: مرکز آمار ایران.
مطیع‌حق‌شناس، نادر(۱۴۰۳). عوامل و بسترهای پایین بودن نرخ مشارکت اقتصادی زنان ایران. تداوم و تغییر اجتماعی، ۳(۱)، ۲۰۳-۲۳۴.      doi: 10.22034/jscc.2024.20659.1088
مقدسی، فاطمه؛ میرزایی،حسین؛ امیدی،رضا؛هاشمی،سیدضیاء (۱۴۰۲). خصوصی‌سازی پیش‌رونده: تحلیل فرایندهای سیاست‌گذاری آموزش عمومی در ایران. مطالعات جامعه‌شناختی، ۳۰(۲)، ۵۹-۸۹.    doi: 10.22059/jsr.2024.354318.1835
منوری، نوح (۱۳۹۷). مسئویت اخلاقی دولت و چالش بازاری شدن: مطالعة استخدام شرکتی در ایران پس از جنگ (رساله دکتری).  دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
نبوی، لادن (۱۴۰۲). راه رفتن روی یخ: پرستاران شرکتی و زیست-کار ناپایدار در بیمارستان‌های دانشگاهی شهر تهران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
Barbier, J.C. (2022). Précarité and Precarity: The Amazing Transnational Journey of Two Notions Unable to Form a Proper Concept in English. Faces of Precarity, 13–28. doi:10.1332/policypress/9781529220070.003.0002
Braun, V., & Clarke, V. (2019). To saturate or not to saturate? Questioning data saturation as a useful concept for thematic analysis and sample-size rationales. Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 13(2), 201–216. doi:10.1080/2159676x.2019.1704846Choonara, J., Murgia, A., & Carmo, R.M. (Eds.). (2022). Faces of Precarity. doi:10.1332/policypress/9781529220070.001.0001
Dörre, K. (2022). Above-Below, Inside-Outside: Precarity, Underclass and Social Exclusion in Demobilized Class Societies. Faces of Precarity, 61–77. doi:10.1332/policypress/9781529220070.003.0005
Folbre, N. (2001). The invisible heart: economics and family values. New York: New Press. doi:10.1177/088610990201700208
Fudge, J., & Owen, R. (2006). Precarious work, women and the New Economy. Oxford and Portland, OR: Hart Publishing.
Razavi, Sh. (2007). The Political and Social Economy of Care in a Development Context. United Nations: Research Institute for Social Development.
Standing, G. (2011). The Precariat. Bloomsbury Publishing Plc.
Toosi, R.. & Sajjadi, M. (2025). A Survey Examination of Psychological Support in the Workplace. Journal of Cyberspace Studies, 9(2), 1-23. doi: 10.22059/jcss.2025.396165.1167
Worth, N. (2016). Feeling precarious: Millennial women and work. Environment and Planning D: Society and Space, 34(4), 601–616. doi:10.1177/0263775815622211
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 10 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 06 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 15 مرداد 1404