دوگانگی‌های فرهنگی تکنولوژی (رویکرد جامعه‌شناسی فرهنگی در تحلیل تکنولوژی)

نویسنده

دانشیار مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور

چکیده

ادبیات مطالعاتی و سیاست‌گذاری رایج در نهادهای علمی و اجرایی کشور در زمینه موضوعات صنعتی و تکنولوژیک اغلب ناکامی پروژه صنعتی‌شدن ایران در سده معاصر را بر مبنای عوامل اقتصادی، سازمانی و مدیریتی توضیح می‌دهند که این رویکرد خود از عوامل بازدارنده فهم و بومی‌سازی تکنولوژی است. این مقاله پس از طرح مسئله مزبور، برخی از مباحث مفهومی و نظری برای دریافت مقوله تکنولوژی در گستره‌ای وسیع‌تر و به‌ویژه در رویکرد فرهنگی را مطرح می‌کند. در مباحث نظری به مقولاتی چون تعارض بین فرهنگ‌های فناوری‌محور و میراث‌محور، تولید و مصرف خلاق تکنولوژی، ریشه‌گیریِ فرهنگی و استقلال نهادی تکنولوژی و تداوم میراث فرهنگی در جهان تکنولوژی پرداخته می‌شود. بخش دیگری از مقاله تأثیر تقابل‌های دو فرهنگ بر مصرف و تولید تکنولوژی در ایران را تحلیل می‌کند و از جمله تعارض دو کانون میراثی و تکنولوژیک فرهنگ، تقابل‌های معرفت‌شناختی در میان روشنفکران جدید، و لبه مصرفی فرهنگ خلاق تکنولوژی ایرانی را به بحث می‌گذارد. در بخش پایانی ضمن نتیجه‌گیری از دستاوردهای مفهومی و مطالعاتی مقاله، برخی از عام‌ترین راهبردهای استخراج‌شده از تحلیل فرهنگی تکنولوژی مطرح می‌شود و انجام برخی مطالعات جزئی‌تر و مفصل‌تر در زمینه‌های گوناگون به منظور زمینه‌سازی برای یک فراتحلیل پیشرفته‌تر و ارائه سیاست‌ها و راهکارهای مناسب به منظور ارتقای جهت‌گیری‌های ملی در حوزه سیاست‌گذاری‌های فرهنگی و توسعه تکنولوژی، پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها


Al-e Ahmad, J. (1357 [1978 A.D]) Arzyabi-ye Ŝetabzade-h (Persian Translation of Precipitate Valuation), Tehran: Enteŝârât-e Amir Kabir.
Aŝraf, A. (1359 [1980 A.D]) Mavân-e Roŝd-e Sarmâye-h-dâri dar Iran: Dore-h Qâjâr (Persian Translation of Historical Obstacles in the Development of Capitalism: Qajar Era), Tehran: Enteŝârât-e Zamine-h.
Barthes, R. (1382 [2003 A.D]) Ostore-h, Emroz (Persian Translation of Myth Today), Translated by Ŝirin Doxt Daqiqiân, Tehran: Naŝr-e Markaz.
Behnâm, J. (1383 [2004 A.D) Iranian va Andiŝe-h Tajadod (Persian Translation of Iranians and Modern Thought), Tehran: Farzân Rooz.
Berger, P. and et al. (1381[2002 A.D] Zehn-e Bixânemân: Nozâsi va Agâhi (Persian Translation of The Homeless Mind: Modernization and Consciousness), Translated by Mohammad Sâvoji, Tehran: Naŝr-e Ney.
Berman, M. (1379 [2000 A.D]) Tajrebe-h Modernity (Persian Translation of All That is Solid Melts into Air: The Experience of Modernity), Translated by Morâd Farhâdpoor, Tehran: Tarh-e No.
Bornscheir, V. (2005) Culture and Politics in Economic Development, London: Routledge.
Castells, M. (1380 [2001 A.D]) Asr-e Etelâât: Zohor-e Jâmee-h Ŝabakei (Persian Translation of the Information Age: The Emergence of Network Society), Translated by Ahad Aliqoliân and Afŝin Xâkbâz, Tehran: Tarh-e No.
Caves, R. (2000) Creative Industries: Contracts between Arts and Commerce, Cambridge, Mass: Harvard University Press.
Douglas, M. and B. Isherwood (1978) The World of Goods: Towards an Anthropology of Consumption, New York: W. W. Norton.
Fakohi, N. (1385 [2006 A.D]) “Farhang-e Meli, Farhanghâ-ye Qaomi-Jemâati va Bâzâr-e Eqtesâdi Sanati” (Persian Translation of National Culture, Ethnic Cultures and Market Industrial Economy), Majale-h Jâmeeŝenâsi-ye Iran, Vol. 7 (1): 126-148.
Gramsci, A. (1357 [1978 A.D]) Peydâyeŝ-e Roŝanfekrân (Persian Translation of The Emergence of Intellectuals), Translated by Manoočhehr Hezârxâni,Tehran: Enteŝârât-e Xârazmi.
Hâdi Zenooz, B. (1382 [2003 A.D]) Tajrobe-h Siyâsathâ-ye Sanati dar Iran (Persian Translation of Experience of Industrial Policies in Iran), Tehran: Markaz-e Pažoheŝhâ-ye Majles-e Ŝorâ-ye Islâmi.
Horoks, K. (1380 [2001 A.D]) Baudrillard (Persian Translation of Baudrillard), Translated by Payâm Yazdânjo, Tehran: Ŝirâze-h.
Howkins, J. (2001) The Creative Economy: How People Make Money from Ideas,

Allen Lane: Penguin Press.
Inglehart, R. (1373 [1994 A.D]) Tahavol-e Farhangi dar Javâm-e Piŝrafteh-ye Sanati (Persian Translation of Cultural Shift in Advanced Industrial Societies), Translated by Maryam Wetr, Tehran: Naŝr-e Kavir.
Internet (2004) Zibâii bâ Čâqo-ye Jarâhi (Persian Translation of Beauty With a Knife!), 13/12/2004.
Lash, S. (1990) Sociology of Postmodernism, London and New York: Routledge.
Marcuse, H. (1359 [1980 A.D]) Ensân-e Tak Sâhati (Persian Translation of One Dimensional Man), Translated by Mohsen Moayedi, Tehran: Ketâb-e Pâyâ.
Momeni, F. (1383 [2004 A.D]) “Tadâvom-e Tose-h Nayâftegi: Naqd-e Raveŝŝenâxti-ye Tarh-e Esterâteji-ye Tose-h Technology” (Persian Translation of Continued Underdevelopment: Methodological Critique of Nayaftgy: Technology Development Strategy Plan), in Mohammad Reza Razavi and et al. , az Siyâsat-e Eqtesâdi tâ Siyâsat-e Technology (Persian Translation of From Economic Policy to Technology Policy: The Critique of Technology Development Strategy Plan), Tehran: Naŝr-e Astiri.
Moore, B. (1369 [1990 A.D]) Riŝehâ-ye Ejtemâi-ye Diktâtori va Demokrâsi (Persian Translation of Social Origins of Dictatorship and Democracy), Translated by Hossein Baŝiriye-h,Tehran: Markaz-e Naŝr-e Dâneŝgâhi.
Nili, M. and colleagues (1382 [2003 A.D]) Xolâse-h Motâleât-e Tarh-e Esterâteji-ye Tose-h Technology-ye Keŝvar (Persian Translation of The Summary of Studies of Technology Development Strategy Plan), Tehran: Dâneŝgâh-e Ŝarif.
North, D. C. (1990) Institutions, Institutional Change, and Economic Performance, New York: Cambridge University Press.
Pisii, A. (1367 [1988 A.D]) Technology va Farhang (Persian Translation of Technology and Culture), Translated by Bahrâm Ŝâlgoni, Tehran: Markaz.
Qânei Râd, M. (1383 [2004 A.D]) Ŝekâf-e Beyn-e Sarmâye-h Ensâni va Sâyer-e Ŝâxeshâ-ye Tose-h Ejtemâi-Eqtesâdi (Persian Translation of Gap Between Human Capital and Other Indicators of Social-Economic Development), Hamâyeŝ-e Amozeŝ-e Ali va Tose-h Pâydâr, Tehran: Moasese-h Pažoheŝ va Barnâme-h Rizi-ye Amozeŝ-e Ali.
Qânei Râd, M. (1388 [2009 A.D]) Tahlil-e Farhangi-ye Sanat (Persianb Translation of Cultural Analysis of Industry), Tehran: Pažoheŝgâh-e Farhang, Honar va Ertebâtât.
Qani Nežâd, M. (1382 [2003 A.D]) “Taâmol-e Farhang va Sanat” (Persian Translation of Interaction of Culture and Technology), Farhang va Pažoheŝ, Vol.-(113):-.
Qani, Q. (1367 [1988 A.D]) Yâddâŝthâ-ye Doctor Qâsem Qani (Persian Transaltion of The Writings of Dr. Qasem Qani (8 volumes), edited by Cyrus Qani, Tehran: Enteŝârât-e Zovvâr.
Roznâme-h Hamŝahri (1381 [2002 A.D]) Mardân-e Irani ham Dast be-h Kâr

Miŝavand (Persian Translation of Iranian Men are time to work: Woe My Big Nose), 14 Aban , p. 22. (1382 [2003 A.D]), Čehrehâii ke-h Taqiir Mikonand (Figures that Make Change), 31/5/81, No. 101.
Site TCT (2004), Futuer Face, 9/11/2004.
Ŝahâbi, M. (1384 [2005 A.D]) Technology-Farhang-e Zâher Arâii va Zibâ Sâzi-ye Badan dar Iran (Persian Translation of Technology - Culture of Beautification of the Body in Iran), Tehran: Pažoheŝgâh-e Farhang, Honar va Ertebâtât.
Ŝariati, A. (1361[1982 A.D]) “Vižegihâ-ye Qoron-e Jadid” (Persian Translation of Characteristics of New Centuries), Majmoe-h Asâr, Jeld-e 31, Tehran: Enteŝârât-e Čâp Paxŝ.
Seltzer, K. and T. Bentley (1999) The Creative Age: Knowledge and Skills for the New Economy, London: Demos.
Site Xabargozâri-ye Mehr (2004 A) “Binihâ-ye Bândpiči Sode-h va Qoror-e Kâzeb-e Zibâ Sodan” (Band Complicated Noses and Falsehood Become Beauteous, 9/11/2004.
Site Xabargozâri-ye Mehr (2004 b) “Liposuction, Mordan dar Râh-e Lâqar Sodan” (Persian Translation of Liposuction, Die in the Way of Diet), 9/11/2004.
Touraine, A. (1380 [2001 A.D]) Naqd-e Modernity (Persian Translation of Critique de la Modernite), Translated by Mortezâ Mardihâ, Tehran: Gâm-e No.
Touraine, A. (1997) “The Crisis of Progress”, in: M. Bauer (ed.), Resistance to New Technology, Cambridge: Cambridge University Press.
UNESCO (1378 [1999 A.D]) Ayânde-h Farhanghâ (Persian Translation of The Future of Cultures), Translated by Zahrâ Forozân Sepehr, Tehran: Moasese-h Farhangi-ye Ayânde-h Poyân-e Tehran.
UNESCO (2000) World Culture Report, Paris: UNESCO Publishing.
Veblen, T.(1383 [2004 A.D]) Nazariye-h Tabaqe-h Morafah (Persian Translation of The Theory of the leisure Class), Translated by Farhang Erŝâd, Tehran: Naŝr-e Ney.
Vise-h, A. (1382 [2003 A.D] “Taâmol-e Farhang va Sanat” (Persian Translation of Interaction of Culture and Technology), Farhang va Pažoheŝ, Vol.- (113):-.
Weber, M. (1371 [1992 A.D]) Axlâq-e Protestân va Roh-e Sarmâye-h Dâri (Persian Translation of The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism), Translated by Abdolkarim