فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی ایران، فصلنامه‌ای علمی و پژوهشی است که در حوزه مطالعات فرهنگی و جامعه‌شناسی فرهنگی فعالیت می‌‌کند. این فصلنامه با هدف کمک به گسترش شناخت از فرهنگ جامعه ایرانی و تحولات آن توسط پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری انتشار می‌یابد. با توجه به چرخش فرهنگی در حوزه معرفت‌شناسی و علوم اجتماعی، این فصلنامه تلاش می‌کند در حوزه تولید علم در کشور خلاء‌های موجود را برطرف کند. حق انتشار مقاله براساس قوانین کریتیو کامانز از نویسنده اخذ شده و متن کامل در سایت منتشر می‌شود که دسترسی به متن کامل مقالات برای عموم آزاد است. 

برای مشاهده موضوعات مرتبط جهت ارسال مقاله اینجا را کلیک کنید.

مقاله علمی پژوهشی زبان و ادبیات
1. علّت‌یابی‌های ساده‌ساز در مواجهات انتقادی

مرتضی مردیها

دوره 12، شماره 4 ، زمستان 1398، صفحه 1-27

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2229.2735

چکیده
  یکی از رایج‌ترین فعالیت‌های ذهنی افراد جست‌وجوی علل حوادث روزمره است. این فعالیت ممکن است متأثر از برخی رانه‌های غریزی و روانی و نیز برخی آموزه‌های اجتماعی به سمت ساده‌سازی اریب پیدا کند. ساده‌سازی در علّت‌کاوی و علّت‌یابی و تبیین‌های علّی سهل‌انگار و اغراق‌گر در مسائل مختلفی از قبیل بهداشتی، محیط زیستی، اخلاقی، حوادث و غیره، ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی
2. خوانش کاربران اینستاگرام از گفتمان «زن سنت‌گرا»

مرضیه خلقتی؛ حمیده مولایی

دوره 12، شماره 4 ، زمستان 1398، صفحه 29-50

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2019.2172.2689

چکیده
  هدف این مقاله فهم خوانش کاربران رسانه‌های اجتماعی از گفتمان زن سنت‌گراست که به‌این‌منظور ویدئوی موسوم به «تشت شیر» مطالعه شد. این ویدئو بخشی از یک گفتگوی تلویزیونی با یک کارشناس است که به راهکار ابراز علاقه به همسر از طریق شستن پای او در تشت آب یا شیر می‌پردازد. سؤالات اصلی مقاله این است که این ویدئو چه گفتمانی از زن ارائه می‌کند؟ ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی
3. رسانه‌ها، عشق‌ و ازدواج؛ مطالعه رابطهٔ رسانه‌های اجتماعی و جمعی با عشق سیّال و نگرش به ازدواج

محمدتقی عباسی شوازی؛ مریم دلاور

دوره 12، شماره 4 ، زمستان 1398، صفحه 51-74

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2019.2191.2702

چکیده
  رسانه­ها نه‌تنها به‌واسطه محتوایشان، بلکه با توجه به ماهیت و ساختارشان می‌توانند عادات فکری، رفتاری و عاطفی مخاطبان را تغییر دهند. با ظهور رسانه‌های اجتماعی و گسترش تعاملات انسان‌ها در فضاهای مجازی، عواطف انسانی همچون عشق نیز در این فضای نوظهور، حیاتی جدید یافته‌اند؛ موضوعی که نظریه‌پردازان به‌نامی همچون باومن و گیدنز به ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی مطالعات فرهنگی
4. معرفی روش‌تحقیق ترکیبی برای تحلیل فرهنگ تصویری شهر؛ مورد مطالعه، نقاشی دیواری میدان ونک تهران

محمدرشید صوفی؛ اعظم راودراد

دوره 12، شماره 4 ، زمستان 1398، صفحه 75-103

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2190.2701

چکیده
  علیرغم وجود حجم زیاد مباحث نظری در خصوص فرهنگ تصویری، کمابیش با کمبود در روش های تحقیق و تحلیل متون تصویری به ویژه از نوع شهری آن مواجه هستیم. در مقاله حاضر روش‌تحقیق ترکیبی برای تحلیل، خوانش و ‌تفسیر متون فرهنگ تصویری شهری معرفی‌شده است. برای‌ دقیق‌ترشدن این معرفی، یکی از نقاشی‌های دیواری برجسته در شهر تهران، در قالب یک مطالعه ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
5. جامعه‌شناسی نذر و موانعِ مسئولیّت‌پذیری و مشارکت اجتماعیِ کنش‌گران در نذرهایِ مالی

نسرین عربی؛ محسن نوغانی دخت بهمنی؛ غلامرضا صدیق اورعی

دوره 12، شماره 4 ، زمستان 1398، صفحه 105-135

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2218.2726

چکیده
  نذرهای مالی از منظر جامعه‌شناختی کنشی ‌‌اجتماعی، اقتصادی، مشارکتی و  معطوف به خیر جمعی هستند که با توجّه به شرایط کنونی جامعۀ ما ظرفیت فراوانی برای توانمندسازی گروه‌های آسیب‌پذیر و مقابله با فقر دارند. بر این اساس، هدف این مقاله توصیف و تفسیر معنای پدیدهٔ نذر از منظر کنش‌گران، دلائل آن‌ها برای انتخاب روش‌های ادای نذر و در ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی تاریخ، جغرافیا و باستان‌شناسی
6. نقش سنت‌های فرهنگی در معیشت پایدار روستایی؛ مورد مطالعه، شهرستان اردبیل

وکیل حیدری ساربان؛ وحید خاجوی

دوره 12، شماره 4 ، زمستان 1398، صفحه 137-169

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.1792.2400

چکیده
  امروزه زیرساخت توسعهٔ ملی را توسعهٔ روستایی شکل داده و توجه به اقتصاد و پایداری معیشت روستا به‌طور روزافزونی احساس می‌­شود. مطالعات نشان می­‌دهد که مفهوم سنت­‌های فرهنگی بر معیشت پایدار روستایی تأثیر معنی‌­داری دارد. براین‌اساس، هدف این مقاله بررسی نقش سنت­‌های فرهنگی در معیشت پایدار روستایی است. روش استفاده شده توصیفی‌ـ‌تحلیلی ...  بیشتر

جامعه شناسی
1. مکتب قرآن؛ مؤمنانی در نوستالژی «امت»؛ مطالعه موردیِ کردها در ایران

سارا شریعتی مزینانی؛ سامان ابراهیم زاده

دوره 10، شماره 3 ، پاییز 1396، ، صفحه 79-99

http://dx.doi.org/10.22631/jicr.2017.935.1785

چکیده
  مکتب قرآن، اولین و قدیمی­ترین جریان اسلام‌گرای اهل تسنن در ایران، در چهار دهه اخیر به‌لحاظ ساختاری و گفتمانی مراحل گوناگونی را گذرانده است. هدف این مقاله بررسی سازوکارهای اجتماعی مؤثر بر گرایش کردها به مکتب قرآن، در مرحله سوم تطور گفتمانی‌ـ‌ساختاری این جریان ــ از میانه دهه 1370 هجری تا کنون ــ با روش گراوندد تئوری است. بنابر مطالعات ...  بیشتر

علوم اجتماعی و ارتباطات
2. شناسایی و تحلیل فرصتها و تهدیدهای شبکه‌های اجتماعی در فضای مجازی؛ مورد مطالعه، دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی

روح الله تولایی؛ زهرا صباغی؛ نوید نظافتی

دوره 10، شماره 3 ، پاییز 1396، ، صفحه 153-175

http://dx.doi.org/10.22631/jicr.2017.1065.1871

چکیده
  امروزه با توجه به رشد فزاینده فنّاوری اطلاعات و ارتباطات در جوامع به‌ویژه در میان قشر فرهیخته دانشگاهی استفاده از این فنّاوری‌ها بخشی از کار روزمره افراد شده است. شبکه‌های اجتماعی نیز یکی از موضوعات مهم و گسترده در فضای مجازی است که بسیاری از افراد در زمینه‌های گوناگون از آن استفاده می‌کنند. بهره‌برداری دانشجویان از این شبکه‌ها ...  بیشتر

زبان و ادبیات
3. آسیب‌شناسی زبانی و بلاغی زبان فارسی در شبکه ارتباطی تلگرام

مسیحه هدایت مفیدی؛ عطیه کامیابی گل؛ علی علیزاده

دوره 10، شماره 4 ، زمستان 1396، ، صفحه 151-168

http://dx.doi.org/10.22631/jicr.2018.1608.2272

چکیده
  امروزه تلفن همراه، به‌عنوان مدرن‌ترین ابزار ارتباطی، با امکانات گسترده، آسان، و ارزان، کاربرد ویژه‌ای دارد. یکی از وظایف و کاربردهای ویژه گوشی‌های هوشمند، ایجاد فضاها و امکاناتی مانند خدمات پیام کوتاه و راه‌اندازی گروه‌های ارتباطی از طریق فضاهای مجازی است که ارتباط بین افراد و گروه‌‌های مختلف جوامع زبانی و فرهنگی را امکان‌پذیر ...  بیشتر

4. تحلیل محتوای کتابهای فارسی دوره اول متوسطه برحسب میزان توجه به مولفه های سرمایه فرهنگی

محمد حرفتی سبحانی؛ موسی پیری

دوره 10، شماره 4 ، زمستان 1396، ، صفحه 41-65

http://dx.doi.org/10.22631/jicr.2018.1412.2132

چکیده
  هدف پژوهش حاضر تحلیل محتوای کتاب های فارسی دوره متوسطه اول، برحسب میزان توجه به مولفه های سرمایه فرهنگی بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و با توجه به ماهیت آن از روش تحقیق توصیفی از نوع تحلیل محتوا استفاده گردید. جامعه آماری این پژوهش شامل محتوای تمامی کتاب های فارسی دوره اول متوسطه در سال تحصیلی 95-94 بوده و نمونه آماری نیز با جامعه ...  بیشتر

مطالعات فرهنگی
5. هژمونی گفتمان شعر مأیوس در دهه هشتاد؛ مطالعهٔ موردی اشعار علیرضا آذر

سیدمجید حسینی؛ احسان فرزانه

دوره 11، شماره 4 ، زمستان 1397، ، صفحه 113-139

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2018.387

چکیده
  برمبنای نظریه و روش تحلیل گفتمان، بین معرفت و فرایندهای اجتماعی و تاریخی، پیوند ناگسستنی‌ وجود دارد. فرایندهای اجتماعی و تاریخی، شیوه‌های فهم انسان‌ها از جهان را خلق و دگرگون می‌کنند و ازسوی‌دیگر، از طریق شیوه‌های فهم جهان، هدایت می‌شوند. براین‌اساس، آثار ادبی و هنری، در خلأ تولید نمی‌شوند و با متن و بستر اجتماعی و تاریخی خود ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی آموزش عالی
1. آغاز و فرجام ایده فرانسوی وحدت ملی در آموزش نوین ایران

رضا ماحوزی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 تیر 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2315.2796

چکیده
  اینکه چرا و چگونه نظام آموزشی نوین ایران که بالاتفاق با افتتاح دارالفنون در سال ۱۲۳۰ شمسی آغاز گردیده است به‌تدریج تحت نفوذ نظام آموزشی فرانسه قرار گرفت و این که این هژمونی فرهنگی تا کی و چه سطحی ادامه یافت و چه شئونی از نظام آموزشی نوین ایران را درگیر کرد، پرسش‌هایی است که این نوشتار تلاش دارد بر پایه گزارش‌های تاریخی و اسناد و تحلیل‌های ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
2. بازنمایی رسانه ‏ای مناسک زیارت اربعین در ایران (سال‏های 1392 تا 1396)

روح الله اسلامی؛ محمدسعید ذکایی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 تیر 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2374.2841

چکیده
  در سال‏های اخیر شکل تازه‏ای از مراسم مربوط به اربعین در قالب پیاده‏روی دسته‏جمعی به سمت کربلا برای رسیدن به بارگاه امام حسین در روز اربعین پدید آمده و از سال 1392 تا کنون این مراسم ابعاد میلیونی به خود گرفته است. از آنجا که حضور تعداد زیاد جمعیت حاضر در مناسک زیارت اربعین جایگاه این رویداد را به عنوان یکی از عناصر اصلی ابراز هویت شیعی ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی آموزش عالی
3. دشواری‌های زنان برای ورود به حرفۀ دانشگاهی

خدیجه کشاورز؛ خدیجه کشاورز

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 تیر 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2299.2784

چکیده
  این مقاله نشان می‌دهد که با وجود برابری نسبی تعداد دختران و پسران دانشجو در دانشگاه‌های ایران در دهۀ اخیر، جهان دانشگاهی در ایران همچنان جهانی مردانه باقی مانده است. به طوری که شاهد پایداری شکاف جنسیتی در میان اعضای هیئت علمی در مراتب مختلف دانشگاهی در دهه‌های اخیر هستیم. وجود این شکاف جنسیتی نشان دهنده دشواری دسترسی به حرفه ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی مطالعات فرهنگی
4. تولید اجتماعی فضای شهری

سیاوش قلی‌پور؛ همایون مرادخانی؛ مهسا عزتی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 تیر 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2375.2842

چکیده
  چکیده: این مقاله به بررسی سازوکار تولید اجتماعی پارک نوبهار در کلانشهر کرمانشاه می‌پردازد. رویکرد نظری مقاله مبتنی بر آراء هانری لوفور در باب «تولید فضا»ست. روش مطالعه اتنوگرافی و فنون گردآوری داده‌: مشاهده، مصاحبه، بررسی اسناد و نقشه‌های ذهنی است. یافته‌های پژوهش عبارت‌اند از: الف) پارک نوبهار در اواخر دهه 40 هجری شمسی در روند شهرک‌سازی‌های ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی زبان و ادبیات
5. حاکمیت زباهنگ شرم محوری یا گناه محوری در فرهنگ ایران

آیلین فیروزیان پوراصفهانی؛ رضا پیشقدم؛ آیدا فیروزیان پوراصفهانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 مرداد 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2392.2854

چکیده
  هیجانات شرم و گناه که در زمرۀ هیجانات همگانی و خودآگاه بشر قرار می‌گیرند، در زندگی روزمرۀ افراد بسیار فراگیر بوده و ضمن برخورداری از نقش اساسی در فرآیند اجتماعی‌شدگی انسان، به عنوان مکانیسم‌های کنترل اجتماعی، ایفای نقش می‌نمایند. این دو نوع هیجان، در پاسخ به ارزیابی منفی فرد از خود، بر پایۀ هنجارهای اجتماعی ایجاد می‌شوند. از آنجایی‌که ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
6. تفکر ابتدایی، دینداری و تحصیلات عالی

محمدرضا طالبان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 24 شهریور 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2222.2728

چکیده
  علوم اجتماعی در طول بیش از دو قرن در مطالعة علمی دین تحت سیطرة «مفروضة کنشگر نامعقول» قرار گرفته بود. دینداری و رفتارهای مذهبی بر اساس تفکر ابتدایی، انگیزش‌های روان‌نژندی، و شرطی‌سازی اجتماعی تبیین می‌شدند؛ و افول دین و دینداری نیز به‌عنوان پیامدِ اجتناب‌ناپذیر روشنگری‌های علم و پیشرفت‌های تکنولوژیک دیده می‌شده است. از اواخر ...  بیشتر

ابر واژگان