فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی ایران، فصلنامه‌ای علمی و پژوهشی است که در حوزه مطالعات فرهنگی و جامعه‌شناسی فرهنگی فعالیت می‌‌کند. این فصلنامه با هدف کمک به گسترش شناخت از فرهنگ جامعه ایرانی و تحولات آن توسط مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری انتشار می‌یابد. با توجه به چرخش فرهنگی در حوزه معرفت‌شناسی و علوم اجتماعی، این فصلنامه تلاش می‌کند در حوزه تولید علم در کشور خلاء‌های موجود را برطرف کند. حق انتشار مقاله براساس قوانین کریتیو کامانز از نویسنده اخذ شده و متن کامل در سایت منتشر می‌شود که دسترسی به متن کامل مقالات برای عموم آزاد است. 

برای مشاهده موضوعات مرتبط جهت ارسال مقاله اینجا را کلیک کنید.

مقاله علمی پژوهشی مطالعات زنان
1. ملاحظات جنسیتی مرتبط با نگرش‌های جمعیت‌شناختی در ایران

یعقوب فروتن؛ مینا شجاعی قلعه نی

دوره 13، شماره 4 ، زمستان 1399، صفحه 1-27

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.434

چکیده
  در این مقاله، نگرش جمعیت‌شناختی بر پایه مؤلفه‌های پنج‌گانه شامل ترجیحات فرزندآوری، نگرش به سیاست افزایش جمعیت، سن ازدواج دختران، طلاق و مهاجرت مورد سنجش قرارگرفته‌اند و بر اساس یک رویکرد فرهنگی اجتماعی، تفاوت‌های جنسیتی مرتبط با این مؤلفه‌های پنج‌گانه بررسی‌شده‌اند. به‌طوردقیق‌تر، این تحقیق در نظر دارد تا در گام اول نشان ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی تاریخ
2. تشریفات مذهبی دوره ناصرالدین‌شاه قاجار؛ با تأکید ‌بر ساختمان تکیه‌دولت

علیرضا احمدی؛ نصرالله پورمحمدی املشی

دوره 13، شماره 4 ، زمستان 1399، صفحه 29-49

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.431

چکیده
  دوران پادشاهی ناصرالدین‌شاه، چیزی جز کوشش‌های وی برای برپایی تجدد در همهٔ ارکان جامعه نیست. یکی از موانع شاه برای رسیدن به این امر، روحانیت و قدرت و نفوذ آنان در میان توده مردم بود. ناصرالدین‌شاه سعی کرد با برگزاری مراسم‌ پرتجمل مذهبی در دربار، ضمن کسب استقلال دینی بدون وابستگی به علما، مشروعیت مذهبی خود را در بین توده مردم حفظ کند. ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
3. زندگی در چارک چهارم؛ مطالعه سبک زندگی محلات محروم شهر کرمانشاه

جلیل کریمی؛ ساجده واعظ زاده

دوره 13، شماره 4 ، زمستان 1399، صفحه 51-83

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.2300.2785

چکیده
  در یک قرن اخیر، توسعهٔ تمرکزگرا، نامتوازن و نابرابر سامان اجتماعی ایران را با چالش‌های جدی، از جمله محرومیت فزاینده در برخی مناطق کلان‌شهرها، روبرو کرده است. شهر کرمانشاه، علاوه براین فرایند، به سبب عوامل دیگری همچون جنگ تحمیلی و ویژگی‌های جغرافیایی، اجتماعی و فرهنگی، این محرومیت را به‌صورت مضاعف تجربه کرده است. این محرومیت، ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی
4. واکاوی فرهنگ دانشگاهی در موسسات آموزش عالی ایران براساس نظریه داده‌بنیاد

فیروزه اصغری

دوره 13، شماره 4 ، زمستان 1399، صفحه 85-117

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.2494.2926

چکیده
  دانشگاه مانند هر اجتماع دیگری دارای فرهنگ است؛ اما فرهنگی که درحال‌حاضر بر دانشگاه‌های ایران حاکم است، با انتظارات از فرهنگ دانشگاه به‌عنوان یک اجتماع علمی همخوانی ندارد. مقالهٔ حاضر براساس‌ دیدگاه و تجربهٔ دانشگاهیان تلاش کرده است تا با رویکردی تفسیری  به پرسش اصلی دربارهٔ چرایی و چگونگی اختلال در فرهنگ دانشگاهی ایران با استفاده ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
5. عوامل اجتماعی مؤثر بر گرایش زنان به مدیریت بدن در شهر قم

اسداله بابایی فرد؛ طاهره یوسفی فر؛ زهرا امجدی

دوره 13، شماره 4 ، زمستان 1399، صفحه 119-145

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2454.2896

چکیده
  هدف مقالهٔ حاضر بررسی تأثیر عوامل اجتماعی مؤثر بر مدیریت بدن زنان در شهر قم است. در این پژوهش از نظریات گیدنز، گافمن، نان لین، کولی و هومنز به‌عنوان چارچوب نظری استفاده شده است. این پژوهش از نوع پیمایشی بوده و داده‌های مورد نیاز از طریق پرسشنامهٔ محقق‌ساخته گردآوری شده است. جامعهٔ آماری پژوهش شامل کلیهٔ زنان 16 تا 60 سال و بالاتر شهر ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی علوم اجتماعی و ارتباطات
6. رسانه‌های اجتماعی و چالش‌های هویت‌های قومی در ایران

فواد ظفر عبدالله زاده؛ محمدرضا رسولی؛ طهمورث شیری

دوره 13، شماره 4 ، زمستان 1399، صفحه 147-175

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.2646.3062

چکیده
  ماهیت جهانی رسانه‌های اجتماعی، چالش‌‌های قومی را از حیطهٔ منطقه و ملّت به عرصهٔ جهانی کشانده است. مطالعه حاضر، این چالش‌‌ها را در چارچوب نظریه‌های جهانی‌شدن، تحلیل می‌کند. دو رویکرد عمده در رابطه با پدیدهٔ جهانی‌شدن وجود دارد: یک رویکرد معتقد به همگونی کامل جهان است؛ و رویکرد دیگر، به چنین شدّت و کیفیتی قائل نیست. هدف تحقیق، ...  بیشتر

جامعه شناسی
1. ساخت سیاسی‌- اجتماعی ایل و بازنمایی سازوکارهای مشروعیت‌بخش قدرت: مطالعۀ موردی ایل قشقایی

علی اشرف نظری؛ میلاد یزدان پناه

دوره 12، شماره 2 ، تابستان 1398، ، صفحه 183-210

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2019.1893.2478

چکیده
  نظام ایلی‌ـ‌عشیره‌ای ایل قشقایی دارای تاریخی کهن است که باتوجه‌به شرایط زندگی کوچی و عشایری شکل گرفته است. این نظام دارای سازمان‌های سیاسی‌ـ‌‌اداری خاص خود بوده که متناسب با شرایط زندگی عشایری و به‌صورت سیار تنظیم شده است. دررأس این نظام ایلی، مقامی به ‌نام ایلخان وجود داشت که از ابتدای تشکیل ایل درزمان صفویان در دست یک خاندان ...  بیشتر

مطالعات فرهنگی
2. هژمونی گفتمان شعر مأیوس در دهه هشتاد؛ مطالعهٔ موردی اشعار علیرضا آذر

سیدمجید حسینی؛ احسان فرزانه

دوره 11، شماره 4 ، زمستان 1397، ، صفحه 113-139

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2018.387

چکیده
  برمبنای نظریه و روش تحلیل گفتمان، بین معرفت و فرایندهای اجتماعی و تاریخی، پیوند ناگسستنی‌ وجود دارد. فرایندهای اجتماعی و تاریخی، شیوه‌های فهم انسان‌ها از جهان را خلق و دگرگون می‌کنند و ازسوی‌دیگر، از طریق شیوه‌های فهم جهان، هدایت می‌شوند. براین‌اساس، آثار ادبی و هنری، در خلأ تولید نمی‌شوند و با متن و بستر اجتماعی و تاریخی خود ...  بیشتر

جامعه شناسی
3. تأملـی در آرایـش نیروهـای اجتماعـی و تحـول گفتمان‌هـای هویـت قومـی در بلوچستـان ایـران

احمد نادری؛ بهروز روستاخیز؛ ابراهیم فیاض؛ محمدعثمان حسین بر

دوره 11، شماره 3 ، پاییز 1397، ، صفحه 69-102

http://dx.doi.org/10.22631/jicr.2018.1811.2420

چکیده
  تأمل در آرایش نیروهای اجتماعی و جریان‌های اندیشه‌ای گوناگون که در هر جامعه قومی، چشم‌انداز هویتی ویژه‌ای را توسعه می‌دهند، تأییدگر این نکته است که امر قومی به‌طور عام و مسئله هویت قومی به‌طور خاص، پدیده‌ای اجتماعی است که می‌تواند زمینه‌ساز مناقشه‌های اساساً گفتمانی باشد. پژوهش حاضر برمبنای چنین درکی و با توجه به ضرورت فهم ...  بیشتر

مطالعات فرهنگی
4. روند تغییرات گذران اوقات فراغت در میان دانشجویان غیربومی ‌دانشگاه فردوسی مشهد

مجید فولادیان؛ مرتضی دیاری؛ راضیه ظهوری

دوره 11، شماره 3 ، پاییز 1397، ، صفحه 1-28

http://dx.doi.org/10.22631/jicr.2018.1929.2508

چکیده
  هدف از انجام این پژوهش، بررسی چگونگی گذران اوقات فراغت در میان دانشجویان غیربومی دانشگاه فردوسی است.‌ دانشجویان غیربومی ‌به‌دلیل داشتن شرایط خاص، روند متفاوتی را در ترم‌های‌ مختلف در مورد گذران اوقات فراغت، تجربه می‌کنند. ‌ورود به فضای جدید و در اغلب موارد، تجربۀ جدید زندگی در یک کلان‌شهر، افراد را با انواع متفاوتی از شیوه‌های ...  بیشتر

مطالعات هنر و زیبایی‌شناسی
5. بازنمود فرهنگ و هویت ملی در هویت بصری شهر؛ مطالعۀ موردی دیوارنگاره‌های مترو تهران

اعظم محمودی؛ محسن حسن پور؛ سوسن خطایی

دوره 12، شماره 2 ، تابستان 1398، ، صفحه 23-66

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2019.1877.2464

چکیده
  دیوارنگاره‌ها نوعی گرافیک محیطی منظرساز هستند که علاوه‌بر زیباسازی و تلطیف محیط، نقش مؤثری در شکل‌دهی هویت بصری شهر دارند و به‌دلیل ویژگی‌های ساختاری به‌طور گسترده در محیط ایستگاه‌های مترو استفاده می‌شوند. محیط مترو یکی از پرترددترین محیط‌ها در زندگی مدرن شهری است که تأثیر به‌سزایی در تغییرات فرهنگی و هویتی جامعه ایفا می‌کند. ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی علوم تربیتی، روان‌شناسی، علوم رفتاری و تربیت‌بدنی
1. جستاری بر دلالت‌های تربیتی پویانمایی باب اسفنجی از منظر نفی و ایجاب ساحت‌های شش‌گانه تعلیم و تربیت

زینب تصویری؛ زینب السادات اطهری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 10 مرداد 1400

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.435

چکیده
  امروزه رسانه یکی از ابزارهای گذران اوقات برای انسان‌ها و مخصوصاً کودکان می‌باشد. به دلیل شرایط حساس دوران کودکی و اینکه یکی از محبوب‌ترین و تأثیرگذارترین اقسام رسانه نزد کودکان، پویانمایی است، بررسی تأثیرات ناشی از مشاهده پویانمایی‌ها در تربیت این دوره امری اجتناب‌ناپذیر است. پژوهش حاضر به‌منظور بررسی نفی و ایجاب دلالت‌های ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
2. چالش‌های دین و موسیقی در ایران معاصر (1350 تا 1396)؛ پژوهشی تاریخی

حسین سروی؛ حسن محدثی گیلوایی؛ رضا صمیم

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 دی 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.432

چکیده
  این مقاله دیدگاه حکومت نسبت به موسیقی ایران معاصر و نیز نسبت بین دین و هنر را طی سال‌های 1350 الی 1396 را موردبحث قرار می‌دهد. بدین‌منظور، رابطهٔ دو نهاد دین و هنر از منظر جامعه‌شناسی دین و جامعه‌شناسی هنر مورد بررسی قرار گرفت. در این مقاله از دو رویکرد کیفی استفاده شد: 1. روش تاریخی که ابزار آن اسناد تاریخی (روزنامه‍ها) و تاریخ شفاهی ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی بازی‌های رایانه
3. ارائه مدل کاربرد شبکه‌ های اجتماعی در ارتقاء سرمایه اجتماعی

مهدی اختر محققی؛ علی ربیعی؛ علی اکبر فرهنگی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 28 شهریور 1400

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.2642.3053

چکیده
  امروزه موضوع سرمایۀ ‌اجتماعی موردتوجه بسیاری از اندیشمندان در حوزه‌های گوناگون سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، و اقتصادی است، زیرا ارتقای آن موجب رشد و تعالی شاخص‌های گوناگون توسعه در جوامع می‌شود. البته باید تأکید کنیم که ارتقای سرمایه ‌اجتماعی، نیازمند بستر مناسبی از تعاملات و ارتباطات بین افراد است، زیرا شالودۀ اصلی آن برپایۀ ارتباطات ...  بیشتر

ابر واژگان