فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی ایران، فصلنامه‌ای علمی و پژوهشی است که در حوزه مطالعات فرهنگی و جامعه‌شناسی فرهنگی فعالیت می‌‌کند. این فصلنامه با هدف کمک به گسترش شناخت از فرهنگ جامعه ایرانی و تحولات آن توسط مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری انتشار می‌یابد. با توجه به چرخش فرهنگی در حوزه معرفت‌شناسی و علوم اجتماعی، این فصلنامه تلاش می‌کند در حوزه تولید علم در کشور خلاء‌های موجود را برطرف کند. حق انتشار مقاله براساس قوانین کریتیو کامانز از نویسنده اخذ شده و متن کامل در سایت منتشر می‌شود که دسترسی به متن کامل مقالات برای عموم آزاد است. 

برای مشاهده موضوعات مرتبط جهت ارسال مقاله اینجا را کلیک کنید.

مقاله علمی پژوهشی علوم اجتماعی و ارتباطات
1. شهروندی‌های جدید در کنار شهروندی رسمی در فضای مجازی؛ مطالعه کنش‌های مشارکتی در عرصه عمومی اینستاگرام

سعید رضا عاملی؛ سیده فرزانه سیاسی راد

دوره 13، شماره 3 ، پاییز 1399، صفحه 1-32

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2400.2859

چکیده
  استفاده از شبکه‌‍‌های مجازی، جهانی‌‌شدن فرهنگ‌های رسانه‌ای و ظهور عرصۀ عمومی فرهنگی موجب توجه به نظریه‌های شهروندی فرهنگی در توصیف مشارکت‌های شهروندی کاربران فضای مجازی شده است. در این مقاله با استفاده از این فضای نظری و روش تحلیل محتوای مردم‌نگارانه تلاش شده است تا ماهیت مشارکت‌های شهروندی کاربران جوانِ شبکه مجازی اینستاگرام ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی علوم تربیتی، روان‌شناسی، علوم رفتاری و تربیت‌بدنی
2. مفهوم خرد در جامعه ایران

مهدی دستا؛ امید شکری؛ شهلا پاکدامن؛ جلیل فتح آبادی

دوره 13، شماره 3 ، پاییز 1399، صفحه 33-63

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2477.2916

چکیده
  مقاله حاضر با هدف بررسی و شناسایی مؤلفه‌ها و ابعاد خرد با استفاده از رویکرد ادراک افراد از خرد (نظریه ضمنی خرد) در جامعه ایران انجام گرفت. جامعه پژوهش حاضر شامل تمامی افراد بالای 20 سال ایران بودند. 328 شرکت‌کننده (134 زن و 194مرد) از قومیت‌های ایران (ترک، کرد، لر، عرب، بلوچ، ترکمن و فارس) به روش هدفمند و در دسترس برای پاسخ‌گویی به پرسش‌نامه ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
3. ردپایی تازه؛ دین و عاملیت زنان مسلمان مذهبی‌ـ‌سنتی

زینب مسگرطهرانی؛ عباس کاظمی

دوره 13، شماره 3 ، پاییز 1399، صفحه 65-94

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2639.3051

چکیده
  مطالعات انجام‌شده در حوزهٔ دین و زنان، رهایی زنان از ساختار مردسالاری و به چالش کشیدن باورها و تفاسیر اسلام سنتی را مختص طبقهٔ بالا و نخبه جامعه می‌دانند. در این مقاله، این پرسش مطرح می‌شود که آیا زنان مذهبی طبقه سنتی و فرودست هم از توان بازتفسیر دینی در زندگی روزمرهٔ خود برخوردار هستند؟ چگونه این زنان بدون آشنایی با منابع نواندیشی ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی زبان و ادبیات
4. حاکمیت زباهنگ شرم‌محوری یا گنا‌ه‌محوری در جامعۀ ایران؛ مورد مطالعه، شهر مشهد

رضا پیشقدم؛ آیلین فیروزیان پوراصفهانی؛ آیدا فیروزیان پوراصفهانی

دوره 13، شماره 3 ، پاییز 1399، صفحه 95-130

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2392.2854

چکیده
  هیجانات شرم و گناه که در زمرۀ هیجانات همگانی و خودآگاه بشر قرار می‌گیرند، در زندگی روزمرۀ افراد بسیار فراگیر بوده و ضمن برخورداری از نقش اساسی در فرایند اجتماعی‌شدگی انسان، به‌عنوان مکانیسم‌های کنترل اجتماعی، ایفای نقش می‌‍نمایند. این دو نوع هیجان، در پاسخ به ارزیابی منفی فرد از خود، بر پایۀ هنجارهای اجتماعی ایجاد می‌‍شوند. ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
5. گونه‌شناسی هیئت‌های مذهبی معاصر در شهر یزد

ابوالفضل مرشدی؛ مسعود حاجی زاده میمندی؛ مرتضی مشعلچی

دوره 13، شماره 3 ، پاییز 1399، صفحه 131-155

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2528.2958

چکیده
  هیئت‌های مذهبی یکی از عناصر هویتی اساسی مذهب تشیع و یکی از «شاخص‌ترین وجه شیعهٔ زیست‌شده» محسوب می‌شود که با ورود جوامع شیعی به عصر جدید، دچار تغییرات زیادی شده‌اند و این سبب ظهور گونه­های مختلف هیئت­ها، هم در فرم عزاداری­ها و هم در محتوای آن، در سال­های اخیر شده است. در این مقاله تلاش شده است هیئت‌های مذهبی شهر یزد ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی مطالعات فرهنگی
6. کارکرد منسوجات در میراث فرهنگی ناملموس استان گیلان؛ مورد مطالعه، آئین‌های سوگواری و بزم

ناهید شهیدی؛ اشکان رحمانی؛ ساسان سامانیان؛ سید علی اکبر سیدی

دوره 13، شماره 3 ، پاییز 1399، صفحه 157-185

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2593.3015

چکیده
  آداب و آئین‌های مردم استان گیلان، جزئی از هویت و میراث ناملموس آنها می‌‌باشد که در این مقاله می‌‌توان آنها را در دو حوزهٔ سوگواری و بزم بررسی کرد. منسوجات همواره می‌‌تواند کاربردهای متفاوتی در این آئین‌ها داشته باشد که مطالعه منسوجات در آئین‌های استان کارکرد آن را مشخص می‌‌نماید. تعداد 1480 اثر در فهرست میراث فرهنگی ناملموس ثبت ...  بیشتر

جامعه شناسی
1. ساخت سیاسی‌- اجتماعی ایل و بازنمایی سازوکارهای مشروعیت‌بخش قدرت: مطالعۀ موردی ایل قشقایی

علی اشرف نظری؛ میلاد یزدان پناه

دوره 12، شماره 2 ، تابستان 1398، ، صفحه 183-210

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2019.1893.2478

چکیده
  نظام ایلی‌ـ‌عشیره‌ای ایل قشقایی دارای تاریخی کهن است که باتوجه‌به شرایط زندگی کوچی و عشایری شکل گرفته است. این نظام دارای سازمان‌های سیاسی‌ـ‌‌اداری خاص خود بوده که متناسب با شرایط زندگی عشایری و به‌صورت سیار تنظیم شده است. دررأس این نظام ایلی، مقامی به ‌نام ایلخان وجود داشت که از ابتدای تشکیل ایل درزمان صفویان در دست یک خاندان ...  بیشتر

علوم اجتماعی و ارتباطات
2. مروری بر مطالعات قومی در ایران: نقد، بررسی و ارائه الگو

یاور عیوضی؛ سیف اله سیف اللهی؛ باقر ساروخانی

دوره 11، شماره 2 ، تابستان 1397، ، صفحه 1-36

http://dx.doi.org/10.22631/jicr.2018.1569.2250

چکیده
  طی چند دهه گذشته، مطالعات قومی در ایران بنا به دلایلی فزونی یافته است. با وجود این، به‌نظر می‌رسد که مسائل قومی در ایران به موضوعی حل‌نشدنی تبدیل شده است. منابع اطلاعاتی دور از واقعیت‌های میدانی، به‌عنوان یکی از دلایل ناکارآمدی سیاست‌‌های نظام مدیریت قومی، مطرح می‌شود. مقالۀ حاضر در پرتو الهامات نظری مید، بلومر، جنکینز، توماس، ...  بیشتر

مطالعات فرهنگی
3. هژمونی گفتمان شعر مأیوس در دهه هشتاد؛ مطالعهٔ موردی اشعار علیرضا آذر

سیدمجید حسینی؛ احسان فرزانه

دوره 11، شماره 4 ، زمستان 1397، ، صفحه 113-139

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2018.387

چکیده
  برمبنای نظریه و روش تحلیل گفتمان، بین معرفت و فرایندهای اجتماعی و تاریخی، پیوند ناگسستنی‌ وجود دارد. فرایندهای اجتماعی و تاریخی، شیوه‌های فهم انسان‌ها از جهان را خلق و دگرگون می‌کنند و ازسوی‌دیگر، از طریق شیوه‌های فهم جهان، هدایت می‌شوند. براین‌اساس، آثار ادبی و هنری، در خلأ تولید نمی‌شوند و با متن و بستر اجتماعی و تاریخی خود ...  بیشتر

جامعه شناسی
4. مرزهای اجتماعی- فرهنگی در شهر تهران: بررسی شرایط، شیوه مدیریت و پیامدها

محمود شهابی؛ محمدعلی قائم پور

دوره 11، شماره 2 ، تابستان 1397، ، صفحه 133-160

http://dx.doi.org/10.22631/jicr.2018.1794.2404

چکیده
  نظام تمایز گذاری و درجه بندی افراد در هر جامعه ای فراگیر و اجتناب ناپذیر است و معیارهای آن از جامعه ای به جامعه دیگر متفاوت است. از این رو این مقاله در پی آن است تا نشان دهد که شهروندان تهرانی در ارتباطات خود با دیگران چه موقع و چرا دست به مرزبندی می زنند؟، چه موقع و چگونه از این مرزها عبور می کنند؟، برای تعامل با یکدیگر و عبور از مرزهای ...  بیشتر

جامعه شناسی
5. تأملـی در آرایـش نیروهـای اجتماعـی و تحـول گفتمان‌هـای هویـت قومـی در بلوچستـان ایـران

احمد نادری؛ بهروز روستاخیز؛ ابراهیم فیاض؛ محمدعثمان حسین بر

دوره 11، شماره 3 ، پاییز 1397، ، صفحه 69-102

http://dx.doi.org/10.22631/jicr.2018.1811.2420

چکیده
  تأمل در آرایش نیروهای اجتماعی و جریان‌های اندیشه‌ای گوناگون که در هر جامعه قومی، چشم‌انداز هویتی ویژه‌ای را توسعه می‌دهند، تأییدگر این نکته است که امر قومی به‌طور عام و مسئله هویت قومی به‌طور خاص، پدیده‌ای اجتماعی است که می‌تواند زمینه‌ساز مناقشه‌های اساساً گفتمانی باشد. پژوهش حاضر برمبنای چنین درکی و با توجه به ضرورت فهم ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی مطالعات زنان
1. ملاحظات جنسیتی مرتبط با نگرش‌های جمعیت‌شناختی در ایران

یعقوب فروتن؛ مینا شجاعی قلعه نی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 دی 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.434

چکیده
  در این مقاله، نگرش جمعیت‌شناختی بر پایه مؤلفه‌های پنج‌گانه شامل ترجیحات فرزندآوری، نگرش به سیاست افزایش جمعیت، سن ازدواج دختران، طلاق و مهاجرت مورد سنجش قرارگرفته‌اند و بر اساس یک رویکرد فرهنگی اجتماعی، تفاوت‌های جنسیتی مرتبط با این مؤلفه‌های پنج‌گانه بررسی‌شده‌اند. به‌طوردقیق‌تر، این تحقیق در نظر دارد تا در گام اول نشان ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی تاریخ
2. تشریفات مذهبی دوره ناصرالدین‌شاه قاجار؛ با تأکید ‌بر ساختمان تکیه‌دولت

علیرضا احمدی؛ نصرالله پورمحمدی املشی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 دی 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.431

چکیده
  دوران پادشاهی ناصرالدین‌شاه، چیزی جز کوشش‌های وی برای برپایی تجدد در همهٔ ارکان جامعه نیست. یکی از موانع شاه برای رسیدن به این امر، روحانیت و قدرت و نفوذ آنان در میان توده مردم بود. ناصرالدین‌شاه سعی کرد با برگزاری مراسم‌ پرتجمل مذهبی در دربار، ضمن کسب استقلال دینی بدون وابستگی به علما، مشروعیت مذهبی خود را در بین توده مردم حفظ کند. ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
3. زندگی در چارک چهارم؛ مطالعه سبک زندگی محلات محروم شهر کرمانشاه

جلیل کریمی؛ ساجده واعظ زاده

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 دی 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.2300.2785

چکیده
  در یک قرن اخیر، توسعهٔ تمرکزگرا، نامتوازن و نابرابر سامان اجتماعی ایران را با چالش‌های جدی، از جمله محرومیت فزاینده در برخی مناطق کلان‌شهرها، روبرو کرده است. شهر کرمانشاه، علاوه براین فرایند، به سبب عوامل دیگری همچون جنگ تحمیلی و ویژگی‌های جغرافیایی، اجتماعی و فرهنگی، این محرومیت را به‌صورت مضاعف تجربه کرده است. این محرومیت، ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
4. چالش‌های دین و موسیقی در ایران معاصر (1350 تا 1396)؛ پژوهشی تاریخی

حسین سروی؛ حسن محدثی گیلوایی؛ رضا صمیم

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 دی 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.432

چکیده
  این مقاله دیدگاه حکومت نسبت به موسیقی ایران معاصر و نیز نسبت بین دین و هنر را طی سال‌های 1350 الی 1396 را موردبحث قرار می‌دهد. بدین‌منظور، رابطهٔ دو نهاد دین و هنر از منظر جامعه‌شناسی دین و جامعه‌شناسی هنر مورد بررسی قرار گرفت. در این مقاله از دو رویکرد کیفی استفاده شد: 1. روش تاریخی که ابزار آن اسناد تاریخی (روزنامه‍ها) و تاریخ شفاهی ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی جامعه شناسی
5. عوامل اجتماعی مؤثر بر گرایش زنان به مدیریت بدن در شهر قم

اسداله بابایی فرد؛ طاهره یوسفی فر؛ زهرا امجدی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 مهر 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2020.2454.2896

چکیده
  هدف مقالهٔ حاضر بررسی تأثیر عوامل اجتماعی مؤثر بر مدیریت بدن زنان در شهر قم است. در این پژوهش از نظریات گیدنز، گافمن، نان لین، کولی و هومنز به‌عنوان چارچوب نظری استفاده شده است. این پژوهش از نوع پیمایشی بوده و داده‌های مورد نیاز از طریق پرسشنامهٔ محقق‌ساخته گردآوری شده است. جامعهٔ آماری پژوهش شامل کلیهٔ زنان 16 تا 60 سال و بالاتر شهر ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی علوم اجتماعی و ارتباطات
6. رسانه‌های اجتماعی و چالش‌های هویت‌های قومی در ایران

فواد ظفر عبدالله زاده؛ محمدرضا رسولی؛ طهمورث شیری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 دی 1399

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.2646.3062

چکیده
  ماهیت جهانی رسانه‌های اجتماعی، چالش‌‌های قومی را از حیطهٔ منطقه و ملّت به عرصهٔ جهانی کشانده است. مطالعه حاضر، این چالش‌‌ها را در چارچوب نظریه‌های جهانی‌شدن، تحلیل می‌کند. دو رویکرد عمده در رابطه با پدیدهٔ جهانی‌شدن وجود دارد: یک رویکرد معتقد به همگونی کامل جهان است؛ و رویکرد دیگر، به چنین شدّت و کیفیتی قائل نیست. هدف تحقیق، ...  بیشتر

مقاله علمی پژوهشی علوم تربیتی، روان‌شناسی، علوم رفتاری و تربیت‌بدنی
7. جستاری بر دلالت‌های تربیتی پویانمایی باب اسفنجی از منظر نفی و ایجاب ساحت‌های شش‌گانه تعلیم و تربیت

زینب تصویری؛ زینب السادات اطهری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 10 مرداد 1400

http://dx.doi.org/10.22035/jicr.2021.435

چکیده
  امروزه رسانه یکی از ابزارهای گذران اوقات برای انسان‌ها و مخصوصاً کودکان می‌باشد. به دلیل شرایط حساس دوران کودکی و اینکه یکی از محبوب‌ترین و تأثیرگذارترین اقسام رسانه نزد کودکان، پویانمایی است، بررسی تأثیرات ناشی از مشاهده پویانمایی‌ها در تربیت این دوره امری اجتناب‌ناپذیر است. پژوهش حاضر به‌منظور بررسی نفی و ایجاب دلالت‌های ...  بیشتر

ابر واژگان