فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

برساخت معنایی زن مهاجر افغانستانی در ادبیات داستانی معاصر افغانستان: مطالعه موردیِ جُستارمرز از مجموعه داستان‌های کوتاه «چرا تاریکی را خدای خود نکنم»

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
مارال رحیمی 1
سحر فائقی 2
سید رحمان مرتضوی 3
1 دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه هنر، گروه فلسفه هنر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران
2 استادیار جامعه‌شناسی فرهنگی، گروه مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران
3 استادیار فلسفه هنر، گروه فلسفه هنر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران
10.22035/jicr.2024.3278.3559
چکیده
جُسـتارها نـوع جدیـدی از ادبیـات روایـی‌اند که در بازنمایی واقعیت از پراکسیس و گفتمان‌های فرهنگی-سیاسی متأثر می‌شوند؛ گفتمان مسلط الگوهای کنشی و حیات مطلوب خود را به نمایش می‌گذارد و ادبیات داستانی یکی از مجراهای آن است. این مطالعه با هدف توصیف برساخت مفهوم زن مهاجر افغانستانی در ادبیات داستانی معاصر افغانستان و بهره‌مندی از رویکرد نظری هومی بابا و آدورنو انجام شده است تا بازنمایی‌های زن مهاجر افغانستانی را در ژانر ادبی جُستار (داستان کوتاه) شناسایی و متناظر با بافت فرهنگی سرزمین مقصد تفسیر کند. برای نیل به این هدف، جُستار مرز از مجموعه داستان‌های کوتاه «چرا تاریکی را خدای خود نکنم»، نوشتهٔ مرضیه جعفری به عنوان نمونه انتخاب و با استفاده از روش تحلیل روایت «سیمور چتمن» در سه بخش داستان، گفتمان و ایدئولوژی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت تا از زبان روایی و مواضع ایدئولوژیک آن در رابطه با مفهوم زن مهاجر افغانستانی پرده‌برداری کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که هویت زن مهاجر افغانستانی متناسب با گفتمان فرهنگی حاکم بر فضای جامعه مقصد دستخوش تغییر شده و به‌نوعی هویت سرگردان (هویت آشفته یا هویت مغشوش) را زیست می‌کند و برای رهایی از این بحران تصمیم می‌گیرد در راه مهاجرت مجدد به سرزمین‌های جدید و نه موطن خود قدم بردارد. بازتاب گسیختگی و تداخل فرهنگی جامعه میزبان با زن مهاجر افغانستانی در جُستار مرز با صدای حاشیه‌ای و معترض نویسنده به وضع موجود و متن واقعیت‌های مسلط بازتاب نموده است که به کارکرد «انتقادی» و نقش «رهایی‌بخشی» هنر در راستای تحلیل و نقد ساختارهای سلطه و سرکوب ارجاع دارد.
کلیدواژه‌ها
ادبیات داستانی معاصر
تحلیل روایت
جُستارِ (داستان کوتاه) مرز
زن مهاجر افغانستانی
هویت سرگردان

موضوعات

احمدزاده، شیده (1391). مهاجرت در ادبیات و هنر (مجموعهٔ مقالات ادبی ـ هنری). تهران: سخن.
آدورنو، تئودور؛ و هورکهایمر، ماکس (1401). دیالکتیک روشنگری: ق‍طع‍ات ف‍ل‍س‍فی (مترجم: مراد فرهادپور و امید مهرگان؛ چاپ نهم). تهران: هرمس. (تاریخ اصل اثر 1944)
آقابابایی، احسان؛ و فروتن، محمدتقی (1401). گفتمان عدالت‌خواه و بازنمایی طبقات اجتماعی در سینمای ایران. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 11(2)، 402-373. doi: 10.22059/jisr.2022.318398.1179
جعفری، معصومه (1399). چرا تاریکی را خدای خود نکنم. تهران: روزنه.
چتمن، سیمور (1390). داستان و گفتمان: ساختار روایی در داستان و فیلم (مترجم: راضیه سادات میرخندان). تهران: مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما. (تاریخ اصل اثر 1987)
چینی، تئودور (1398). ناداستان خلاقانه (مترجم: نیلوفر امن‌زاده). ماهنامه ناداستان، 216-210. (تاریخ اصل اثر 2000)
حسین انصاری، عارف (1398). سیمای زن در شعر معاصر افغانستان ) با تأکید بر شاعران منتخب از سال 1360 تاکنون (پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی). دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، ایران.
رفیع‌زاده، سرو رسا (1397). نقش زنان نویسنده در ادبیات دیاسپورا یا ادبیات مهاجرت افغانستان. فصلنامهٔ علمی-پژوهشی رنا، 1(11)، 14-1.
رهیاب، محمدابراهیم (1397). بررسی خشونت علیه زن در رمان‌های افغانستان با تأکید بر داستان‌های خالد حسینی و حمیرا قادری (پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی گرایش ادبیات معاصر). دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، ایران.
زینی‌وند، تورج؛ و مرتضایی، سیده‌کلثوم (1395). بازتاب شرایط اجتماعی زنان افغانستان در رمان هزار خورشید باشکوه (بر اساس رویکرد ادبیات تطبیقی و مطالعات میان‌رشته‌ای). پژوهشنامه ادبیات داستانی، 4(1)، 34-17.
شاهنده، نوشین؛ و نوذری، حسینعلی (1392). هنر و حقیقت در نظریهٔ زیباشناختی آدورنو. حکمت و فلسفه، 9(35)، 60-35.
شیرخانی، احمد (1397). نقش ادبیات مهاجرت در توسعهٔ امور زنان در رمان‌های خالد حسینی. دومین دوره گفتگوهای فرهنگی ایران و افغانستان (تعاملات دانشگاهی و آموزش، محور توسعه پایدار ایران و افغانستان). برگرفته از https://civilica.com/doc/876464
صفری ازان اخاری، نرگس (1398). بررسی تطبیقی دو رمان «هزاران خورشید تابان» اثر خالد حسینی و «عیون علی السماء» اثر قماشهٔ العلیان بر اساس جامعه‌شناسی جنسیّت (پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد ادبیات معاصر). دانشکدهٔ ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه کاشان، ایران.
فلاح، غلامعلی؛ سجودی، فرزان؛ و برامکی، سارا (1395). چالش عناصر هویت‌ساز سرزمین مادری و میزبان در فضاهای بیناگفتمانی مهاجرت در رمان‌های ادبیات مهاجرت فارسی. جُستارهای زبانی، ۷ (۵)، ۱۹-۴۲. doi: 10.22077/ISLAH.2022.5454.1110
فولادیان، مجید؛ و خاوری خراسانی، نیلوفر (1400). سنجش فاصلهٔ اجتماعی دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد با چهار ملیت افغانستانی، عراقی، هلندی و آمریکایی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 14 (4)، 191-163. doi: 10.22035/jicr.2022.2664.3072
مرادی، ایوب؛ و جمشیدی، علی (1401). بررسی وضعیت مهاجران افغانستانی در مجموعهٔ کورسرخی براساس گفتمان دیاسپورایی. مطالعات بین رشته‌ای ادبیات، هنر و علوم انسانی، 2(1)، 183-159. doi: 10.22077/ISLAH.2022.5454.1110
مرادی، سیده فاطمه (1398). نقد هویت زنان افغان و ایران در رمان روشنای خاکستر و پرندهٔ من (پایان نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی گرایش ادبیات تطبیقی). دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، ایران.
موسوی، ام فروه؛ وحسینی، مریم (1399). فضای پسااستعماری در ادبیات مهاجرت افغانستان نمونه موردی: رمان سبز، سرخ، آبی از عارف فرمان. ادبیات پارسی معاصر. 10 (2)، 422-401. Doi: 10.30465/copl.2021.6159
نجومیان، امیرعلی (1394). بسط تجربهٔ مهاجرت و تخیّل کودکی: خوانشی از فیلم با ل‌های اشتیاق. ماهنامه فرهنگی-اجتماعی و سیاسی آزما، 114، 63-58.
نوردکویست، ریچارد (1399). جُستار: یک تاریخچه، یک تعریف (مترجم: نگار قلندر). مجلهٔ اینترنتی خوانش، 2، 8-5.
نیکوبخت، ناصر؛ و چهرقانی، رضا (1386). صورت و مضمون شعر مهاجرت افغانستان. پژوهش‌های ادب عرفانی، 1 (3)، 114-87.
Alivin, M.Z. (2021). Identity negotiation in the age of global migration in exophonic novels. Journal of Literature and Language Teaching, 12(2), 168-187. doi: 10.15642/NOBEL.2021.12.2.168-187
Andrews, A. (2016). Defining Afghan women characters as modern archetypes using Khaled Hosseini’s A Thousand Splendid Suns and Asne Seierstad’s The Bookseller of Kabul, Master of Arts (MA), Department of English and Modern Languages, Liberty University. https://digitalcommons.liberty.edu/masters/402
Imran, M., Chen, Y., Matthew Wei, X., & Akhtar, S. (2020). Veiled courage: Inside the women’s resistance against violence through their writings. Asian Journal of Women's Studies, 26(1), 74-93. doi: 10.1080/12259276.2020.1718392
Sarfi, M., Sarfi, T., Aris, S., Zohouri, M., & Aeini, B. (2023). Religion and Migration: An Iranian Survey. Migration Letters, 20(S4), 470–480.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 06 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 14 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 15 اسفند 1402