تأثیر فرهنگ دینی بر شکل‌گیری خانه مقایسه تطبیقی خانه در محله مسلمانان، زرتشتیان و یهودیان کرمان

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت

2 دانشجوی دکتری معماری دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت و عضو هیئت علمی دانشگاه ولی عصر (عج)

3 دانشجوی کارشناسی ارشد معماری دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت

چکیده

مطابق با دیدگاه بسیاری پژوهشگران، «فرهنگ» عامل اصلی شکل‌گیری خانه است و نقش مهمی در پایداری اجتماعی دارد، لذا مطالعۀ فرهنگ‌های دینی برای شناخت الگوهای رفتاری اقوام و مذاهب گوناگون اهمیت می‌یابد. با وجود این، عوامل تأثیرگذار فرهنگ بر محیط انسان‌ساخت در شهر کرمان، که تکثر فرهنگی و محلات مسکونی متعلق به مسلمانان، زرتشتیان و کلیمیان دارد، کمتر مطالعه شده است. این مطالعات می‌تواند برنامه‌ریزان را در تدوین ضوابط راهنمای طراحی و نوسازی این محلات یاری کند. این مقاله با الگویی ترکیبی، ابتدا با استفاده از متون مقدسی همچون قرآن کریم و با تحلیل منطقی، به موضوع حریم و مهمان‌نوازی در فرهنگ اسلامی پرداخته و تأثیر آن‌را بر شکل‌گیری خانه‌های محله مسلمانان بیان می‌کند. سپس افزون بر مطالعات قوم‌نگاری، با مراجعه به اوستا و تورات نشان می‌دهد که چون فضای معماری قابلیت فرهنگ‌پذیری دارد و فرهنگ نیز در قالب فضای کالبدی به ظهور می‌رسد، لایه اول تأثیرگذار بر معماری خانه‌های کرمان، ناشی از فرهنگ اسلامی (به‌عنوان فرهنگ حاکم) و در اصولی همچون حفظ حریم خصوصی، رعایت حقوق همسایه و تکریم مهمان است. لایه دوم مؤثر، که در معماری خانه یهودیان و زرتشتیان دیده می‌شود، براساس عقاید و رسوم مذهبی آنها با بازتعریف و حدودبخشی به این اصول، شکل‌گیری فضاهای فعالیت اختصاصی را برای رسیدن به امنیت، تأمین معیشت و رعایت دستورات شریعت در رابطه با زنان و هم‌کیشان موجب شده است. ادامه این تحقیق، به‌دنبال شناخت روش تبدیل یافته‌های نظری این مقاله به ضوابط اجرایی راهنمای طراحی است.

کلیدواژه‌ها


AA, VV. (1985) Lessons From Islam, London: Islamic Seminary Publications.
Aliâbâdi, M. (1380 [2001 A.D]) Tasir-e Farhang-e Eslâmi bar Memâri-e Xâneh va
mahaleh (Persian Translation of The Effect of Islamic Culture on House and District
Architecture), Tehrân: Markaz-e Tahqiqât-e Memâri va Šahrsâzi Vezârat-e Maskan
va Šahrsâzi.
štiâni, J. (1368 [1989 A.D]) Tahqiqi dar Din-e Yahood (Persian Translation of A
Research on Judaism), Tehân: Našr-e Negâreš.
Christensen, A. (1378 [1999 A.D]) Irân dar Zamân-e Sâsâniân (Persian Translation of
L’Iran sous les Sassanides), Tehrân: Sedây-e Moâser.
Dânešvar, M. (1388 [2009 A.D]) Mahalehây-e Qadimi-e Šahr-e Kermân (Persian
Translation of The old Distracts of Kerman), Kermân: Mahalehây-e Qadimi-e
Šahr-e Karmân.
Doostxâh, J. (1385 [2006 A.D]) Avestâ; Kohantarin Soroodhây-e Irâniân (Persian
Translation of Avesta; The Oldest Songs of Iranians), Tehrân: Entešârât-e
Morvârid.
Durant, W. (1956) A Story of Civilization, (part1, our oriental Heritage), PP. 373-375.
Eynifar, A. (1387 [2008 A.D]) “Tahavol-e Nazariyehây-e Ensâni va Mohit va Naqš-e
ân dar Tadvin-e Dâneš-e Payeh Mamâri” (Persian Translation of The Evolution
of Humanistic Theories and its Role on Architecture), Andišnâmeh: Majmooe
Maqâlât-e Miân Reštei, Tehrân: Markaz-e Motâleâti va Tahqiqâti Šahrsâzi va
Memâri-e Vezârat-e Maskan va Šahrsâzi.
Gandomi, R. (1384 [2005 A.D]) “Andišeh Qom-e Bargozideh” (Persian Translation of
The Idea of Selected Ethnic), Faslnâmeh Adyân va Mazâheb, Vol. 7 (26): -.
Gifford, R. (1998) Environmental Psychology: Principles and Practice, 2nd ed, Allyn
and Bacon, Boston.
Groat, L. (1384 [2005 A.D]) Ravešhây-e Tahqiq dar Memâri (Persian Translation of
Architectural Research Methods), Translated by Alireza Eynifar, Tehrân: Entešârât-e
Dânešgâh-e Tehrân.
Hansson, Mats G. (2008) The Private Sphere: An Emotional Territory And Its Agent,
Springer.
Hinnells, J. (1368 [1989 A.D]) Šenâxt-e Asâtir-e Irân (Persian Translation of Persian
Mythology), Translated by Žâleh Âmoozgâr, Tehrân: Našr-e Češmeh.
Jâme Tafâsir-e Noor (1384 [2005 A.D]) DC Dâeratol Maâref-e Čand Resânei-e Qorân-e
Karim (Persian Translation of Multimedia Dictionary of Quran), Tehrân and Qom:

Markaz-e Tahqiqât-e Kâmputeri-e Oloom-e Eslâmi.
Javâdi Âmoli, A. (1388 [2009 A.D]) Eslâm va Mohit-e Zist (Persian Translation of
Islam and Environment), Qom: Entešârât-e Asrâ.
Kasmâee, M. (1385 [2006 A.D]) Eqlim va Memâri (Persian Translation of Environment
and Architecture), Esfhân: Našr-e Xâk.
Koleyni, M. (1362 [1983 A.D]) Kâfi (Persian Translation of Kafi), Tehrân: Entešârât-e
Amiri.
Memarian, G. & F.E. Brown (1998) “Pattern of privacy and hospitality in the
traditional persian house”, International Association For The Study Of Traditional
Environments, April,U.C. Berkeley, PP. 42-79.
_______ (2003) “Climate, Culture, and Religion, Aspects of The Traditional Courtyard
House in Iran”, Journal of Architecture & Planning Research, Locke Science
Publishing Company, Inc. Chicago, PP.181-198.
Memâriân, Ğ. (1373 [1994 A.D]) šnâee bâ Memâri-e Maskooni-e Irâni: Goonehšenâsi-e
Daroongarâ (Persian Translation of Iranian Residential Architecture: Interior
Typology), Tehrân: Entešârât-e Dânešgâh-e Elmo Sannat.
______ (1387 [2008 A.D]) Memâri-e Irâni (Persian Translation of Iranian Architecture),
Tehrân: Sorooš-e Dâneš.
Monestrioli, A. (1979) L’Architettura della realta’, Milano: Politecnico di Milano.
Morton. S. (1356 [1978 A.D]) Târix va Farhang-e Žâpon (Persian Translation of Japan:
Its History and Culture), Translated by Masood Rajabniâ, Tehrân: Entešârât-e
Amirkabir.
Motahari, M. (1387 [2008 A.D]) Hejâb (Persian Translation of Hijab), Tehrân:
Entešârât-e Sadrâ.
Ošidari, J. (1379 [2000 A.D]) Noor, Âtaš dar Âeen-e Zartošt (Persian Translation of
Light and Fire in Zorost`s Rituals), Tehrân: Čâp-e Sadi.
Pâygâh-e Taxasosi-e Falsafeh va Din (1389 [ 2010 A.D]) Matn-e Fârsi-e Torât va
Enjil (Persian Translation of Persian Text of Torah and Bible), available at http://
mejmarah.com
Qarâmaleki, A. (1385 [2006 A.D]) Raveššenâsi-e Motât-e Dini (Persian Translation
of Religious Studies Methodologies), Mašhad: Entešârât-e Dânešgâh-e Oloom-e
Eslâmi-e Razavi.
Qazâli, T. (1355 [1977 A.D]) Kimiây-e Saâdat (Persian Translation of Kimiya Saadat),
Tehrân: Ketâbhây-e Jibi.
Qorân Karim (Persian Translation of Quran) (1374 [1995 A.D]) Translated by Nâser
Makârem Širâzi, Tehrân va Qom: Daftar Motâleât-e Târix va Maâref Eslâmi.

Raeesi, M. (1375 [1996 A.D]) Barresi-e Xânehây-e Zarotštiân-e Yazd (Persian
Translation of The House of Yazd`s Zoroastrians), M.A Dissertation, Faculty of
Architecture), Shahid Beheshti University.
Rapoport, A. (1969) House Form and Culture, Prentice-Hall, Inc., Englewood Cliffs,
N.J.
Razavi, R. (1388 [ 2009 A.D]) Bâzkâvi-e Târix va Âmoozehây-e Zartošt (Persian
Translation of Reviewing History and Teachings of Zorost), available at http://
www.binesheno.com/
Sarmad, Z., Bâzargân, A. (1387 [2008 A.D]) Ravešhây-e Tahqiq dar Oloom-e Raftâri
(Persian Translation of Research Methods in Behavioral Sciences), Tehrân: Našr-e
Âgah.
Šâteriân, R. (1387 [2008 A.D]) Eqlim va Memâri-e Irân (Persian Translation of The
Climate and Architecture of Iran), Tehrân: Entešârât- Simây-e Dâneš.
Soleymâni, H. (1380 [2001 A.D]) “Mojâzâthâ dar Hoqoq-e Keyfari-e Yahood” (Persian
Translation of Punishments in Judaism’s Penalty Rools), Faslnâmeh Taxasosi-e
Adyân va Mazâheb, Vol.9, 10(-): -.
Tange, K., Ishimoto Y. and Gropius, W. (1972) Katsura: Tradition and Creation in
Japanese Architecture, Yale University Press, New Haven.
Xân Vaziri, A. (1358 [1978 A.D]) Târix-e Kermân: Moqadameh Bâstâni Pârizi bar
Ketâb (Persian Translation of History of Kerman: with Bastani Parizi`s Introduction),
Tehrân: Entešârât-e Elmi.