آسیب‌شناسی مسائل قومی در ایران

نویسندگان

1 دانشیار و عضو هیئت علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز

2 استادیار و عضو هیئت علمی پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی

3 کارشناس ارشد جامعه شناسی و مدرس دانشگاه پیام‌نور

چکیده

تحقیق حاضر با استفاده از رویکرد کمّی و به صورت پیمایشی در شهرستان اهواز انجام گرفته است. در این تحقیق، هویت قومیِ بخشی از جمعیت عرب این شهر مورد بررسی قرار گرفته است.اهداف کلان تحقیق، پاسخگویی به سؤال‌های زیر است:) عوامل داخلی مؤثر بر هویت قومی این بخش از جمعیت شهرستان اهواز چه بوده است؟؛2) تغییر در هویت قومی این بخش از جمعیت چه تأثیری بر هویت ملی آنان داشته است؟؛ 3) تغییر در هویت قومی چه تأثیری بر گرایش سیاسی مردم دارد؟؛ 4) تغییر در هویت قومی چه تأثیری بر گرایش به خشونت جمعی این جمعیت داشته است؟نمونة آماری در این تحقیق، 384 نفر از عرب‌های 18 تا 65 سال (زن و مرد) ساکن شهرستان اهواز بوده است. داده‌های این تحقیق در زمستان 1386 طی کاری سه‌ماهه، توسط پرسشنامه و به صورت نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای جمع‌آوری شده است. همچنین به منظور دقت بیشتر، یک پرسشنامة پیش‌آزمون در مهر ماه 1386 در بین 50 نفر از عرب‌های ساکن شهرستان اهواز تکمیل شده است.نتایج حاصل از تحلیل دو متغیر داده‌ها نشان می‌دهد 21 متغیر از 22 متغیر مستقل (به جز ارتباط با خارج از کشور) با هویت قومی رابطة معناداری دارند. همچنین رابطة هویت قومی و هویت ملی با جهت‌گیری نه‌چندان مثبت به مقدار R برابر 586/0 مورد تأیید قرار گرفته است. در تحلیل دومتغیره، سه متغیر که مقدار آمارة آنها بیشتر از همه بود، به ترتیب عبارت بودند از: رضایت از نظام سیاسی، احساس محرومیت نسبی در بُعد سیاسی و احساس محرومیت نسبی در بُعد اقتصادی. نتایج حاصل از تحلیل چندمتغیرة داده‌ها که با استفاده از رگرسیون چندمتغیرة گام‌به‌گام انجام گرفته است، نشان می‌دهد 9 متغیر وارد معادلة رگرسیونی شدند که در نهایت توانسته‌اند 58 درصد از واریانس متغیر وابسته (هویت قومی) را تبیین کنند. متغیر احساس محرومیت نسبی در بُعد سیاسی با مقدار R2 برابر با 32/0 بیشترین اثر تعاملی را در بین سایر متغیرها بر هویت قومی داشته است.

کلیدواژه‌ها