مخاطبان منفعل یا افراد گزینشگر آن سوی رسانه‌ها؟ کنکاشی تطبیقی در متون و نظریه‌های ارتباطی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق (ع)

2 دکتری ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

مقاله حاضر به بررسی و شناخت ویژگی‌ها و ماهیت عمومی «افراد آن سوی رسانه‌ها» می‌پردازد و آن را در کشورهای درحال‌توسعه با اصطلاح «مخاطب‌پنداری» توصیف می‌کند. در مقدمه این مقاله به این نکته اشاره شده که هرچه تصویر ذهنی سیاست‌گذاران و مدیران عرصه‌های رسانه‌ای در کشورهای درحال‌توسعه با واقعیت‌های موجود در این عرصه فاصله داشته باشد، پیامدهایی از قبیل دور شدن مخاطبان از محتواهای رسانه‌های بومی و مورد تأیید را به دنبال خواهد داشت.شناخت و تحلیل انگاره یا تصویر «افراد آن سوی رسانه‌ها» با بررسی نظریه‌های عرصه علوم ارتباطات، می‌تواند بسیاری از زوایای پنهان فعالیت در عرصه رسانه‌ها و عملکردهای مختلف انجام‌شده در این عرصه در کشورهای درحال‌توسعه را به‌روشنی بازنمایاند؛ بر این اساس، هرچه نگرش سرآمدان حکومتی در چنین کشورهایی نسبت به افراد آن سوی رسانه‌ها که در معرض پیام‌های رسانه‌ای هستند، با ماهیت واقعی فعالیت رسانه‌ها، پیام‌گیران و جایگاه امروزی آنان در بازار پُررونق رسانه‌ها و به تعبیر محسنیان راد «بازار پیام» (1387) بیشتر فاصله داشته باشد، احتمال مواجهه با عواقب جبران‌ناپذیر اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و حتی اقتصادی در مقوله بهره‌مندی از رسانه‌ها بیشتر خواهد بود.مقاله در ادامه به مرور تاریخچه و تعریف «افراد آن سوی رسانه‌ها»، نظریه بهره‌مندی و خرسندی از رسانه‌ها و مفهوم «مخاطب‌پنداری» برای رسانه‌ها می‌پردازد. سپس بر اساس نظریات پیش‌گفته، ویژگی‌های کنونی افراد آن سوی رسانه‌ها را با توجه به افزایش روزافزون اختیارات و حق انتخاب آنان و در شرایط فعلی بازار پیام، برمی‌شمارد.

کلیدواژه‌ها


Aristoteles (1370 [1991 A.D]) Fan-e Xatâbeh (Persian Translation of Rhetoric),
Translated by Parxideh Maleki, Tehrân: Eqbâl.
Aristotle (2004) Rhetoric, USA: Dover Publications.
Bird, E. (2003) The Audience in everyday life, London: Routledge.
Donsbach, W. (2008) The International Encyclopedia of Communication, Singapore:
Blackwell.
McQuail, D. & Windahl, S. (1388 [2009 A.D]) Modelhây-e Ertebâtât Jami (Persian
Translation of Communication Models for the Study of Mass Communications),
Translated by Goodarz Mirâni, Tehrân: Tarh-e Âyandeh.
MCQuail, D. (1385 [2006 A.D]) Darâmadi bar Nazariyeh Ertebâtât-e Jami (Persian
Translation of Mass Communication Theory, An Introduction ), Translated by
Parviz Ejlâli, Tehrân: Daftar-e Motâleât va Toseeh Rasânhâ.
MCQuail, D. (1385 [2006 A.D]) Moxâtab Šenâsi (Persian Translation of Audience
Analysis), Translated by Mahdi Montazerqâem, Tehrân: Markaz-e Motâleât va
Toseeh Rasânehâ.
McQuil (2005) McQuil's Mass Communication Theory, London: Sage.
Mohseniân Râd, M. (1387 [2008 A.D]) “Âsibšenâsi Moxâtabpendâri dar Hozey-e
Rasânehâ, Jahânišodan, Asr-e Pas az Dehkadey-e Jahâni” (Persian Translation of
Pathology of Audience Phantasm in Iran in the Field of Media, Globalization and
Post Global Village Age), Tahqiqât-e Farhangi, Vol.1 (3): 79-114.
Mohsenian Rad, M. (2009) “Media Phantasm”, Global Media Journal, available at
http://lass.calumet.purdue.edu/cca/gmj/sp09/gmj-sp09-mohsenian-rad.htm
Mouchtouris, A. (1386 [2007 A.D]) Jâmešenâsi Moxâtab dar Hozey-e Farhangi va
Honari (Persian Translation of sociologie du public dons le champ culturel et
artistique), Translated by Hossein Mirzâei, Tehrân: Našr-e Ney.
Nightingale, V & Ross, K. (2003) Critical Readings: Media and Audiences, London:
McGraw Hill.
Ross, K & Nightingale, V. (2008) Media and Audiences, London: McGraw Hill.
Severin, W., Tankard, J. (1381 [2002 A.D]) Nazariyehây-e Ertebâtât (Persian Translation
of Communication Theories: Origins, Methods, and Uses in the Mass Media),
Translated by Alirezâ Dehqân, Tehrân: Entešârât-e Dânešgâh-e Tehrân.
Shemeat, G. R. (2002) Encyclopedia of Communication & Information, USA:
Mcmillan.