واکاوی نظری ابعاد اجتماعی‌ـ‌فرهنگی فناوری در بیانات رهبر انقلاب اسلامی؛ با تأکید بر ICTS

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی فرهنگی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشیار جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

مفهوم‌پردازی و اندیشه‌ورزی درباره جامعه ایران به‌منزلۀ نوعی جامعه اطلاعاتی یکی از مسائل جدید پس از انقلاب اسلامی ایران محسوب می‌شود؛ ازاین‌رو در بیانات رهبر انقلاب اسلامی، ابعاد و ملاحظات اجتماعی‌ـ‌فرهنگی درباره فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، برجسته و قابل‌استخراج است. این مقاله با استفاده از رویکرد نظری «شکل‌گیری، عملکرد، و تأثیرات اجتماعی‌ـ‌‌فرهنگی فناوری» و روش پژوهش اسنادی، تلاش کرده است ضمن مرور نظریه‌های مرتبط جامعه‌شناختی، مهم‌ترین ابعاد اجتماعی‌ـ‌‌فرهنگی فناوری را در بیانات مقام معظم رهبری رمزگذاری، مقوله‌‌بندی و به‌لحاظ نظری، صورت‌بندی کند. بر این اساس، سه بُعد کلیدی عبارتند از: 1) ویژگی‌های ماهوی و انگیزشی و جایگاه اجتماعی‌ـ‌فرهنگی فناوری؛ 2) تمهیدات و ضرورت‌های اجتماعی‌ـ‌فرهنگی فناوری؛ 3) آسیب‌ها و تهدیدهای اجتماعی‌ـ‌فرهنگی فناوری. در مجموع چنین به‌نظر می‌رسد که در اتصال مؤلفه‌های یادشده، علاوه‌بر بعضی ملاحظات نظری اجتماعی‌ـ‌فرهنگی، مضمون‌هایی مانند عقاید دینی، اخلاق، پایه‌های فکری فرهنگی، هویت ملی، تحرک، امنیت، و تأکید بر عاملیت جوانان ایرانی دارای اهمیت هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیم‌آبادی، حسین (1392). تأملی بر نسبت میان فناوری‌های اطلاعاتی با تغییرات در فرهنگ و مناسبات اجتماعی. تحقیقات فرهنگی ایران، 6(4)، 106-83.   doi: 10.7508/ijcr.2013.24.004

بشیریه، حسین (1373). یکسان‌سازی، یکتا انگاری، دیالکتیک تاریخی و مسائل توسعه سیاسی در ایران.  فرهنگ توسعه، 3(17)، 6-2.

بهرامی‌‌کمیل، نظام (1391). نظریۀ رسانهها: جامعه‌‌شناسی ارتباطات. تهران: کویر.

پایا، علی (1386). فناوریهای نو و فرهنگ. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

تافلر، آلوین (1370). جابه‌‌جایی در قدرت: دانایی و ثروت و خشونت در آستانۀ قرن بیست و یکم (مترجم: شهین‌دخت خوارزمی). تهران: خوارزمی.

توکل، محمد (1390). جامعهشناسی تکنولوژی. تهران: جامعه‌شناسان.

جزایری، سیدمسعود (1390). جنگ نرم از دیدگاه مقام معظم رهبری. راهبرد فرهنگ، 4(16)، 32-7.

خامنه‌ای، سیدعلی (1383/9/11). بیانات در دیدار مسئولان سازمان صدا و سیما. برگرفته از:

 http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3262

خامنه‌ای، سیدعلی (1386/6/23). بیانات در خطبه‌‌های نماز جمعۀ تهران. برگرفته از http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3401

داتن، ویلیام (1384). دگرگونیهای اجتماعی در یک جامعۀ اطلاعاتی (مترجم: محمد توکل، و ابراهیم کاظمی‌پور). تهران: کمیسیون ملی یونسکو.

دفتر حفظ و نشرآثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (1395/1/25). جستوجو. برگرفته از http://farsi.khamenei.ir/search 

راسل، برتراند (1371). قدرت (مترجم: نجف دریابندری). تهران: خوارزمی.

رضایی، عبدالعلی (1383). تحلیل ماهیت تکنولوژی: آسیبشناسی علل بنیادی عقبافتادگی علمی و تکنولوژیکی جوامع اسلامی. تهران: مجنون.

روشه، گی (1387). تغییرات اجتماعی (مترجم: منصور وثوقی). تهران: نی.

شریعتی، شهروز؛ و عظیمی طرقدری، محمد (1393). الزامات راهبردی جمهوری اسلامی در مدیریت بحران جنگ نرم. تحقیقات فرهنگی ایران، 7(3)، 148-127. 10.7508/ijcr.2014.27.006:doi

شهریاری، حمید (1390/12/26). این فضا به اندازۀ انقلاب اسلامی اهمیت دارد. برگرفته از

 http://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=19272

صبوری کاشانی، منوچهر (1377). از جامعۀ صنعتی تا جامعۀ فرا صنعتی: بررسی و ارزیابی نظریه‌‌ها. نامۀ علوم اجتماعی، 12(12)، 106-91.

عامری، داود (1390). درآمدی بر مؤلفه‌‌های اساسی جنگ نرم. راهبرد فرهنگ، 4(16)، 54-33.

عباس‌پور، م‍ج‍ی‍د (1366). تکنولوژی و جهان امروز. تهران: صدرا.

عرفان‌منش، ایمان؛ و صادقی فسایی، سهیلا (1394). مبانی روش‌شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی؛ مورد مطالعه: تأثیرات مدرن‌شدن بر خانواده ایرانی. راهبرد فرهنگ، 8(29)، 91-61.

فاستر، جرج م‍ک‌ل‍لان‍د (1378). جوامع سنتی و تغییرات فنی (مترجم: سیدمهدی ثریا). تهران: کتاب‌فرا.

فلیک، اووه (1392). درآمدی بر تحقیق کیفی (مترجم: هادی جلیلی). تهران: نی.

کاستلز، مانوئل؛ و اینس، مارتین (1384). گفتوگوهایی با مانوئل کاستلز (مترجم: حسن چاوشیان، و لیلا جو افشانی). تهران: نی.

کاستلز، مانوئل (1385). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ (جلد اول؛ مترجم: احد علی‌قلیان و افشین خاک‌باز). تهران: طرح نو.

کاستلز، مانوئل (1385). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ (جلد سوم؛ مترجم: احد علی‌قلیان، و افشین خاک‌باز). تهران: طرح نو.

کاستلز، مانوئل (1393).  قدرت ارتباطات (مترجم: حسین بصیریان جهرمی). تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

کریمیان، زهرا؛ و احمدوند، علی محمد (1391). جامعۀ اطلاعاتی، هویت فرهنگی و رسالت دانشگاه‌ها. تحقیقات فرهنگی ایران، 5(3)، 76-47. doi: 10.7508/ijcr.2012.19.003

کیویستو، پیتر (1378). اندیشههای بنیادی در جامعهشناسی (مترجم: منوچهر صبوری). تهران: نی.

گیدنز، آنتونی (1382). جامعهشناسی (مترجم: منوچهر صبوری). تهران: نی.

گالبرایت، جان کنت (1371). آناتومی قدرت (مترجم: محبوبه مهاجر). تهران: سروش.

لادریر، ژان (1380). رویارویی علم و تکنولوژی با فرهنگها (مترجم: پروانه سپرده). تهران: مؤسسۀ پژوهشی فرهنگ، هنر و ارتباطات.

ماتلار، آرمان (1380). به‌سوی جامعۀ اطلاعاتی جهانی: چشم‌اندازی تاریخی (مترجم: کاظم معتمدنژاد). رسانه، 12(48)، 31-20.

محسنی، منوچهر (1380). جامعهشناسی جامعۀ اطلاعاتی. تهران: دیدار.

نای، جوزف (1387). قدرت نرم (مترجم: محسن روحانی، و مهدی ذوالفقاری). تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

وبستر، فرانک (1390). نظریههای جامعۀ اطلاعات (مترجم: اسماعیل قدیمی). تهران: امیرکبیر.

هنسون، جریس؛ و نارولا، اوما (1381). تکنولوژیهای جدید ارتباطی در کشورهای در حال توسعه (مترجم: داود حیدری). تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

 

Callon, M. (1986). The sociology of an actor-network. In: M. Callon, J. Law, & A. Rip,  Mapping the Dynamics of Science and Technology: Sociology of Science in the Real World, London: McMillan.

Castells, M., Fernández-Ardèvol, M., Linchuan Qiu, J., & Sey, A. (2007). Mobile communication & society: A global perspective. US: MIT Press.

Dorf, R. (2001). Technology, human, and society: Towards a sustainable world. London: Academic Press.

Garnham, N. (1999). Information politics: The study of communicative power (pp. 77-78). In: W. H. Dutton, (1999). Society on the Line: Information Politics in the Digital Age. Oxford: Oxford University.

Garcia-Montes, J. M. C. M. (2006). Changes in the self resulting from the use of mobile phones. Media, Culture, & Society, 28(1), 67-82. doi: 10.1177/0163443706059287

Geser, H. (2004). Towards a sociology of the mobile phone. Zuerich: Online Publications. Retrieved from http://socio.ch/mobile/t_geser1.pdf

Geser, H. (2006). Is the cell phone undermining the social order?(Understanding mobile technology in a sociological perspective). Zuerich: Online Publications. Retrieved from http://geser.net/intcom/t_hgeser28.pdf

Giddens, A. (1985). The nation state and violence (Vol. 2). Cambridge: Polity.

Goode, W. J. (1963). World revolution and family patterns. New York: Free Press of Glencoe.

Haraway, D. (1991). Simians, cyborgs, and women: The reinvention of nature. New York: Routledge.

Internet Society (2016. Jully 21). Global internet penitration. Retrived from http://www.internetsociety.org/map/global-internet-report

Internet World Stats (2016. Agust 28). Iran: Internet usage, broadband and telecommunications reports. Retrived from http://www.internetworldstats.com/me/ir.htm

Internet World Stats (2016. September 12). Middle East. Retrived from http://www.internetworldstats.com/middle.htm

Jordan, T. (2001). Cyberpower. London: Routledge.

Karvalics, L. Z. (2009). Information society dimensions. Szeged: JATEP.

Latour, B. (1999). Science in action: How to follow scientists and engineers through society. US: Harvard University.

 

چگونه به این مقاله استناد کنیم:

عرفان‌منش، ایمان؛ و صادقی فسایی، سهیلا (1396). واکاوی نظری ابعاد اجتماعی‌ـ‌فرهنگی فناوری در بیانات رهبر انقلاب اسلامی؛ با تأکید بر  ICTS. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 10(1)، 27-1.  doi: 10.22631/ijcr.2017.326

HOW TO CITE THIS ARTICLE

Erfanmanesh, I., & Sadeghi Fasaei, S. (2017). Theoretical exploration of socio-cultural technology aspects in statements of the supreme leader of the Islamic revolution: Relying on ICTS. Journal of Iran Cultural Research, 10(1), 1-27. doi: 10.22631/ijcr.2017.326

http://www.jicr.ir/article_326.html