دولت و سینما در فرانسه: راهکارهای ایستادگی در برابر سینمای آمریکایی

نویسنده

استادیار گروه مطالعات فرانسه دانشگاه تهران

چکیده

سینما اثرگذارترین ابزار فرهنگی در روزگار کنونی است. هنر هفتم فرهنگ را نخست، به تماشاخانهها و سپس، از راه تلویزیون و ابزارهای نوین دیداری و شنیداری، به خانههای مردم کشاند. شاید به همین دلیل، آندره مالرو توجهی ویژه به سینما داشت و آن را راهی کوتاه برای مردمی کردن فرهنگ و دستیابی به دموکراسی فرهنگی می‌دانست. سینما در فرانسه، از روزگار تولدش، شتابان پیش رفت و تا پیش از جنگ دوم جهانی، سینمای برتر جهان بود. اما از روزگاری که پای آمریکاییها به این عرصه باز شد، با استفاده از ابزارهای نو و سرمایهگذاریهای کلان، صنعت سینما در این دیار، پرشتاب پیش رفت و به هماوردی جدی برای سینمای فرانسه تبدیل شد. در این نبرد نابرابر، سینمای فرانسه به یاری دولت نیازمند بود و بهتنهایی، تاب ایستادگی در برابر این هجوم همهجانبه را نداشت. دولت از آغاز، با دو هدف به عرصه‌ سینما وارد شد: یاری رساندن به سینمای فرهنگی و هنری در برابر فیلم‌های تجاری، و ایستادگی در برابر سینمای آمریکایی برای دفاع از نوعی تنوع فرهنگی که فرانسویها خود را پیشاهنگ دفاع از آن میدانستند. در این نوشتار، راهکار فرانسوی‌ها را برای رسیدن به این دو هدف بررسی کرده‌ایم. این رویکرد فرانسوی برخاسته از مسئلهای است که دلمشغولی سینمای ایرانی نیز به شمار میآید. روابط دولت و سینما در فرانسه، ممکن است علاقه سیاستگذران فرهنگی کشور ما را نیز به خود جلب کند.

کلیدواژه‌ها


1- Auby, J.F. & Lafond-Grellety, J. & Mazurier,L. (2007( Les politiques culturelles en
milieu rural méthodologies et bonnes pratiques territoriales, Paris:La découverte.
2- Benhammou , F. (2004) “Industries culturelles, mondialisation et marchés nationaux”,
in Perret Jacques et Saez Guy (eds.), Institutions et vie culturelle, Paris: La Documentation
Française.
3- Benhamou, F. (1996) L’économie de la culture, Paris, La Découverte.
4- Binet, A. (2000) Société et culture en France depuis 1945(définitions, biographies,
chronologies), Paris: Ellipses.
5- Boeuf, L.(1993)”Culture et société”, in Cahiers français, No. 260.
6- Cazenave, O. (dir.) (2008) Les industries culturelles face aux défis de la gratuité,
Paris: La Documentation Française.
7- Dardy-Cretin, M. (2007) Michel Guy secrétaire d’Etat à la culture 1974-1976, Un
innovateur méconnu, Paris: Ministère de la Culture et de la Communication/Comité
d’histoire du ministère de la culture.
8- De Singly, F. (2007) Sociologie du cinéma et de ses publics, Paris: La Découverte.
9- Fabiani, J.L., Stiegler, B. & Alexandre, O. (2007) Utopie à la recherche d’un cinéma
alternatif, Paris: L’Harmattan.
10- Farchy, J. ( 2004) “La politique du soutien au cinema” , in Perret Jacques et Saez
Guy ( eds.), Institutions et vie culturelle, Paris: La Documentation Française.
11- Faure, A. & Negrier, E. ( dir.) (2007) Les politiques publiques à l’épreuve de
l’action locale, Paris: L’Harmattan.
12- Frodon, J.M. (1995) L’âge moderne du cinéma français, Paris: Flammarion.
13- Fumaroli, M. (1999) L’État culturel, essai sur une religion moderne, Paris: Editions
De Fallois.
14- Goetschel, P. & Loye, E. (2002) Histoire culturelle de la France, de la Belle Époque
à nos jours, Paris: Armand Colin.
15- Moulinier, P. (1995) Politiques culturelles et décentralisation, Paris: Ed. du
C.N.F.P.T.
16- Moulinier, P. (1999) Les politiques publiques de la culture en France, Paris:
P.U.F.
17- Negrier, E. & Bonet, L. (dir.) )2008) La fin des cultures nationales ?Les politiques
culturelles à l’épreuve de la diversité, Paris: La Découverte.
18- Negrier, E. & Jourda, M. (2007) Les nouveaux territoires des festivals, Paris: Michel
de Maule.
19- Nemery, J. & Thuriot, F. (1999) “Le cinéma en France et en Europe. Enjeux territoriaux,
nationaux et européens”, in Les Cahiers de l’Administration territoriale, No.16.
20- Palmer, R. ( dir.) (2004) Culture et Régions d’Europe. Premiers éléments d’étude

sur les politiques culturelles des régions d’Europe, Conseil régional Nord-Pas-de-Calais.
21- Poirrier, P. (1997) “L’histoire des politiques culturelles des villes”, in Vingtièmes
siècle-, revue d’Histoire, No 53: 129-146.
22- Polo, J. F. (2003) “La politique cinématographique de Jack Lang”, in Politix, No.
61.
23- Regourd, S. (2004) L’exception culturelle, Paris: P.U.F.
24- Rogemont, M. (2002) Quel avenir pour le cinéma français et européen ?, rapport
d’information (version provisoire), Paris: Assemblée nationale.
25- Saint-Pulgent, M. (1999) Le gouvernement de la culture, Paris: Gallimard.
26- Silvestro, S. (2001) “L’évolution en cours de la politique audiovisuelle européenne”,
in Revue du Marché commun et de l’Union Européenne, No. 449: 400-404.
27- Sirinelli, F. & Soutou, H. (dir.) (2008) Culture et guerre froide, Paris: Presses de
l’Université Sorbonne.
28- Truffaut, F. (1982) Le plaisir des yeux, Paris: Éditions Jean Claude Lottes.
29- Urfalino, P. (1996) L’invention de la politique culturelle, Paris: La Documentation
Française.
30- Vernier, M. (2004) L’État français a la recherche d’une politique culturelle du cinéma
: de son invention a sa dissolution questionnaires, Paris: Quaderni.