تصویرشناسی فرهنگی ایرانیان در آیینۀ سفرنامه پولاک

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده

تصویرشناسی، تلاشی است برای شناخت دقیق و بهتر قضاوت دیگران دربارۀ خود و نیز کنار زدن لایه‌هایی از متن و فهم واقعیت‌ها یا تحریف‌ها، دیگر‌سازی‌ها، و دریافت‌های خاصی که درک اثر ادبی را به‌عنوان جلوه‌گاه اندیشه‌‌ها و برداشت‌های ذهنی نویسنده برای مخاطب ممکن می‌سازد. هدف این مقاله، تبیین تاریخی‌ـ‌فرهنگی تصویر‌هایی است که ادوارد ‌پولاک، سفرنامه‌نویس آلمانی، از سبک زندگی، اوضاع معیشتی، آداب‌و‌رسوم، سنت‌ها، عادت‌ها و هنجارهای اجتماعی ایرانیان دوران قاجار ترسیم کرده است. این مقاله مبتنی‌بر «خوانش متن در پرتو رویکرد تصویرشناسی» به روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی است. پژوهش حاضر، ابتدا خوانش خود را بر روایت پولاک در دو سطح کلی و به‌صورت نگاه مثبت و نگاه منفی مطرح کرده است، سپس مصداق‌های تصویر‌های متن با نگاه مثبت را در قالب همسان‌انگاری و تحسین‌گری «من»‌ از جغرافیای «غرب» به فرهنگ «دیگری» (ایران) در «شرق»، بررسی کرده است. و در سطح دوم، با درنظر گرفتن نگاه منفی وی که مبتنی است بر الگوی رایج شرق‌شناسی در ابعاد تضاد و تقابل‌های شناخت‌شناسانۀ میان دو هویت «من» و «دیگری» با توجه به موقعیت «غرب» و «شرق» در ابعاد کلیشه‌پردازی و تعمیم‌سازی، بزرگ‌نمایی تقابل‌ها، و تحقیر و توهین، به خوانش تصاویر پرداخته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


بوبانی، فرزاد (1387). جیمزموریه، حاجی‌بابا و ادبیّات‌استعماری. مجلّه پژوهشهای ادبیّات معاصرجهان، 43، 28-5.

پروینی، خلیل؛ و کنجوریان، فرشته (1388). بررسی سفرنامه ابن‌بطوطه از منظر ادبیّات تطبیقی. نشریه ادبیات تطبیقی، 1(1)، 37-19. doi: 10.22103/jcl.2012.175

پولاک، یاکوب‌ادوارد (1361). سفرنامه پولاک، ایران وایرانیان (چاپ اول؛ مترجم: کیکاووس جهانداری). تهران: خوارزمی.

ترابی، سیّدمحمد (1383). نگاه غربیان به فرهنگ ایران ژرف اما ناقص. علوم اجتماعی از چشمانداز ارتباطات فرهنگی، 13، 13-10.

جوادی، حسن (1345). بحثی درباره سرگذشت حاجی‌بابای‌اصفهانی و نویسندة آن جیمزموریه. مجلّه وحید، 3(23)، 269-261.

حیدری، عبدالله (1384). آدام اولئاریوس، پیشتاز سفرنامه‌نویسان آلمانی درباره ایران. مجلّه دانشکده علوم انسانی، 14(58)، 126-117.

دلاواله، پیترو (1348). سفرنامه پ‍ی‍ت‍رو دلاوال‍ه‌؛ (قسمت مربوط به ایران) (مترجم: شعاع‌الدّین ‌شفا). تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

زندزاگرس، محمّدتقی (1389). بررسی تطبیقی پژوهش‌های ایران‌شناسی غربی و شرق‌شناسی (با تکیه بر بازنمایی فرهنگ مردم ایران در سفرنامه‌های اروپاییان در دوره قاجار). مطالعات ملّی، 42، 182-152.

زینی‌وند، تورج (1392). ادبیات تطبیقی: از پژوهش‌های تاریخی‌ـ‌فرهنگی تا مطالعات میان‌رشته‌ای. فصلنامة مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 5(3)، 35-21. doi: 10.7508/isih.2014.19.002

سعید، ادوارد (1374). نگاهی دوباره به شرق‌شناسی (مترجم: رضا جواهردشتی). فصلنامة تحقیقاتی نامة فرهنگ، 5(1)،60-52.

عربستانی، مهرداد (1385). نگاهی به تصویر دیگری در انسان‌شناسی. مجلّه خیال، 18، 151-136.

علوی‌زاده، فرزانه (1393). تصویر ایران و ایرانی در سفرنامه‌ی ژان شاردن تأملی در انگاره آفرینی و کلیشه‌ها در ذهنیّت سفرنامه‌نویس. جستارهای نوین ادبی، 47(185)، 170-147. doi: 10.22067/jls.v47i2.18888

غنیمی‌هلال، محمد (1390). ادبیّات تطبیقی، تاریخ و تحوّل، اثرپذیری و اثرگذاری فرهنگ و ادب اسلامی (چاپ دوم؛ ترجمه و تحشیه و تعلیق سیدمرتضی آیة‌الله‌زاده شیرزادی). تهران: امیرکبیر.

فولر، گراهام (۱۳۷۷). قبله عالم: ژئوپلتیک ایران (مترجم: عباس مخبر). تهران: مرکز.

میرزایی، حسین؛ و رحمانی، جبّار (1387). فرهنگ و شخصیّت ایرانیان در سفرنامه‌های خارجی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 1(3)، 77-55. doi: 10.7508/ijcr.2008.03.003

نامورمطلق، بهمن (1388). درآمدی بر تصویرشناسی معرفی یک روش نقد ادبی و هنری در ادبیّات تطبیقی. فصلنامه مطالعات ادبیّات تطبیقی، 3(12)، 138-119.

نامورمطلق، بهمن (1393). ادبیات تطبیقی و رویکردهای نقد ادبی. مجموعه مقالات همایش ادبیات تطبیقی (صص 38-29).

نانکت، لاتیشیا (1390). تصویرشناسی به منزله خوانش متون نثر معاصر فرانسه و فارسی (مترجم: مژده دقیقی). ویژهنامه ادبیّات تطبیقی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 2(1)، 115-100.

ندا، طه (1393). ادبیّات تطبیقی (چاپ سوم؛ مترجم: هادی نظری منظم). تهران: نی.

نظری منظم، هادی؛ میرزایی، فرامرز؛ و رحیمی آذین؛ مرضیه (1395). تصویر ایران در رمان سمرقند امین معلوف، پژوهشی در ادبیات تطبیقی. فصلنامه پژوهش‌های ادبیات تطبیقی، 4(4)، 55-25.

 

چگونه به این مقاله استناد کنیم:

زینی‌وند، تورج؛ و امیری، پروین (1396). تصویرشناسی فرهنگی ایرانیان در آیینهٔ سفرنامه پولاک، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 10(4)، 39-23. doi: 10.22631/JICR.2018.1132.1925  

URL: http://www.jicr.ir/article_348.html