حس تعلق به خوابگاه؛ مطالعه موردی دختران دانشگاه‌های دولتی شهر تهران

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار انسان‌شناسی، گروه مردم‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

خوابگاه، عرصه‌ای نیمه‌عمومی است که در آن عده‌ای از همسالان درگیر تعاملات بین‌فرهنگی می‌شوند. این تعاملات می‌تواند تأثیر مثبت یا منفی‌ای بر زندگی فرد بگذارد و از او در برابر تصمیم‌گیری‌های زندگی اجتماعی‌اش، فردی مستقل یا منفعل بسازد. هدف اصلی این مقاله به‌تصویر کشیدن زندگی خوابگاهی است. پرسش ما این است که آیا دانشجویان دختر، به خوابگاه حس تعلق دارند؟ حس تعلق از این نظر اهمیت دارد که ازیک‌سو شرایط مناسب باعث ایجاد این حس می‌شود و از سوی دیگر، در صورت وجود حس تعلق به یک مکان، فرد برای بهبود وضعیت آن تلاش خواهد کرد. عوامل مهمی ازجمله امنیت، حریم خصوصی فرد، تعامل مثبت با دیگران مهم (هم‌اتاقی‌ها و مسئولان خوابگاه)، و قوانین، در شکل‌گیری حس تعلق مؤثر هستند. در این مقاله از طریق روش داستان زندگی با 60 دانشجوی دختر ساکن خوابگاه‌های دانشگاه‌های تهران، تربیت مدرس، الزهرا، و شهید بهشتی در تمام مقاطع تحصیلی مصاحبه کرده‌ایم. عوامل انسانی، مکانی، و زمانی در شکل‌گیری حس تعلق در خوابگاه مؤثر هستند. عوامل مهمی ازجمله رشته تحصیلی، مقطع تحصیلی، فرهنگ، و نوع جامعه‌پذیری افراد، سن، ویژگی‌های فردی مانند درون‌گرا و برون‌گرا بودن فرد و به میزان بسیار اندکی قومیت، بر شکل‌گیری این حس تأثیر می‌گذارند. همچنین، بررسی‌های ما نشان می‌دهد که به‌دلیل نداشتن حریم خصوصی، مشکل در ایجاد و برقراری ارتباط با مسئولان و هم‌اتاقی‌ها، و محدودیت‌های ناشی از قوانین خوابگاه، حس تعلق به خوابگاه در بسیاری از دانشجویان پایین است. در پایان، راهکارهایی برای بهبود شرایط زندگی در خوابگاه ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آلتمن، ایروین (1382). محیطورفتاراجتماعی: خلوت،فضای شخصی،قلمرووازدحام (مترجم: علی نمازیان). تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی. تاریخ اصل اثر 1975.

ابراهیم آبادی، حسین؛ کاظمی، عباس؛ صدیقیان بیدگلی، آمنه؛ اصغری، فیروزه؛ نجاتی حسینی، سیدمحمود؛ صمیم، رضا؛ رحمانی، جبار؛ و حبیب‌پور، کرم (1396). مطالعات فرهنگی و اجتماعی کلاس درس دانشگاهی. تهران: پژوهشکده مطالعات اجتماعی و فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.

اخوت، احمد (1371). دستور زبان داستان. اصفهان: نشر فردا.

آزاده، منصوره اعظم؛ و مشتاقیان، مرضیه (1392). دشواری‌های بازگشت به مبدا مهاجرت: جدایی فرهنگی، طرد و بهزیستی. مسائل اجتماعی ایران، 6(1)، 60-37. doi: 10.18869/acadpub.jspi.6.1.37

بهزاد بهبهانی، آرزو؛ علی آبادی، محمد؛ سامانی، سیامک؛ و پورنادری، حسین (1390). طراحی خوابگاه‌های جدید بر اساس ترجیحات دانشجویان در ابعاد معماری و روانشناسی محیطی. روانشناسی معاصر، 6(1)، 68-59.

پروین، ستار (1396). چالش‌های زندگی دانشجویی در خوابگاه‎‌های خودگردان در شهر تهران (با تاکید بر آسیب‌های اجتماعی). فصلنامه بررسی مسائل اجتماعی ایران، 7(2)، 338-311. doi: 10.22059/IJSP.2016.63800

توسلی، غلام‌عباس (1376). نظریه‌های جامعه‌شناسی (چاپ چهارم). تهران: انتشارات سمت.

تولن، مایکل (1393). روایت‌شناسی: درآمدی زبان‌شناختی‌ـ‌انتقادی (مترجم: سیده‌فاطمه علوی، و فاطمه نعمتی). تهران: سمت.

حیدری، علی‌اکبر؛ مطلبی، قاسم؛ و نکویی مهر، فاطمه (1393). بررسی نحوه ارتباط میان دو مفهوم حس مکان و دلبستگی به مکان در خوابگاه دانشجویان. نشریههنرهایزیبا‌ـ‌معماریوشهرسازی، ۱۹(1)، 22-15. doi: 10.22059/jfaup.2014.55372

حیدری، علی‌اکبر؛ و عبدی‌پور، زهرا (1394). ارزیابی نقش خلوت در ارتقای دلبستگی به مکان در خوابگاه‌های دانشجویی. نشریههنرهای زیبا‌ـ‌معماریوشهرسازی، ۲۰(4)، 86-73. doi: 10.22059/jfaup.2016.59674  

جهانگیری، جهانگیر؛ ابوترابی زارچی، فاطمه؛ تنها، فاطمه؛ و ابوترابی زارچی، حمیده (1391). بررسی رابطه بین رضایت از زندگی خوابگاهی و از خودبیگانگی دانشجویان دختر خوابگاهی (مطالعه موردی: دانشگاه اصفهان). مجله زن در فرهنگ و هنر، 4(4)، 106-89.  doi: 10.22059/jwica.2012.29141

رضا سلطانی، پروانه؛ قنبری خانقاه، عاطفه؛ و مریدی، مریم (1393). مقایسه کیفیت زندگی مرتبط با سلامت در دانشجویان خوابگاهی و غیرخوابگاهی. مجله پرستاری و مامایی جامع‌نگر، 24(74)، 45-38.    

زائر، لیلا؛ و قائد محمدی، محمدجواد (1391). مشکلات اجتماعی تحصیلی دانشجویان دختر (29-18 ساله) ساکن خوابگاه دانشگاه‌های آزاد اسلامی منطقه 12 از دید خود دانشجویان. فصلنامه پژوهش‌های اجتماعی، 6(18)، 208-179.

سعیدی، علی‌اصغر؛ و اسماعیل‌زاده، خالد (1389). بررسی مسائل و مشکلات خوابگاه‌های دانشجویان دختر دانشگاه‌های دولتی در شهر تهران. فصلنامه زن و بهداشت، 1(1)، 88-43.

شاکری اسکی، شکوه؛ و لیتکوهی، ساناز (1393). اختلافات فرهنگی عاملی تاثیرگذار بر ترجیحات محیطی دانشجویان نسبت به فضای خوابگاه (نمونه موردی، ایران و قبرس). نشریه علمی پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، 8، 11-1.

علمداری، مریم؛ عشرتی، پرستو؛ و دولابی، پویا (1394). زمینه‌سازی پایداری اجتماعی خوابگاه دانشجویی با رویکرد روانشناسی محیط (محور مردم و پایداری اجتماعی). اولین کنفرانس تخصصی معماری و شهرسازی ایران(1394)، شیراز، موسسه عالی علوم و فناوری حکیم عرفی شیراز.

میاحی، مائده؛ و رهایی، امید و لاری بقال کیانوش(1392).  تحلیل تاثیر حس مکان در بالا بردن کیفیت زندگی در خوابگاه نمونه موردی مجتمع خوابگاهی خواهران دانشگاه شهید چمران اهواز. همایش معماری پایدار و توسعه شهری (1392)، بوکان، شرکت سازه کویر.

نیازی، شهرزاد؛ و باباصفری، علی‌اصغر (1390). تحلیل ساختاری داستان نل و دمن فیضی دکنی. فصلنامه علمی پژوهشی نقد ادبی، 4(14)، 217- 187.

هارلند، ریچارد (1393). درآمدی تاریخی بر نظریه ادبی از افلاطون تا بارت (مترجم: علی معصومی، و شاپور جورکش). تهران: چشمه. (تاریخ اصل اثر 1378)

Altman, I., & Low, S. M. (Eds.). (1992). Place attachment. Springer, Boston, MA. doi: 10.1007/978-1-4684-8753-4

Jorgensen, B. S., & Stedman, R. C. (2001). Sense of place as an attitude: Lakeshore owners attitudes toward their properties. Journal of Environmental Psychology, 21(3), 233-248. doi: 10.1006/jevp.2001.0226

Low, S. M. (1992). Symbolic ties that bind. Place Attachment, 165-185. doi: 10.1007/978-1-4684-8753-4_8

Low, S. M., & Altman, I. (1992). Place attachment. Place Attachment, 1-12. doi: 10.1007/978-1-4684-8753-4_1

 Relph, E. (1976). Place and placelessness. Pion, London. doi: 10.4135/9781446213742.n6

Seamon, D., & Sowers, J. (1976). Place and placelessness in Key Texts in Human Geography, SAGE Publications Ltd. 43-52. doi: 10.4135/9781446213742.n6

Rapoport, A. (1967). Escape from paradox. Scientific American, 217(1), 50-56. doi: 10.1038/scientificamerican0767-50

Stedman, R. C. (2003). Sense of place and forest science: Toward a program of quantitative research. Forest Science, 49, 1-8.

Sommer, R. (1963). Personal space. In Encyclopedia of Human Relationships. doi: 10.4135/9781412958479.n396