مرزهای اجتماعی- فرهنگی در شهر تهران: بررسی شرایط، شیوه مدیریت و پیامدها

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار رشته جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 دکترای جامعه‌شناسی فرهنگی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

نظام تمایز گذاری و درجه بندی افراد در هر جامعه ای فراگیر و اجتناب ناپذیر است و معیارهای آن از جامعه ای به جامعه دیگر متفاوت است. از این رو این مقاله در پی آن است تا نشان دهد که شهروندان تهرانی در ارتباطات خود با دیگران چه موقع و چرا دست به مرزبندی می زنند؟، چه موقع و چگونه از این مرزها عبور می کنند؟، برای تعامل با یکدیگر و عبور از مرزهای فرهنگی از چه راهبردهایی استفاده می کنند و چنین راهبردهای ارتباطی دارای چه پیامدهایی هستند؟. یافته های این پژوهش مبتنی بر روش کیفی با استراتژی نظریه زمینه ای(Grounded Theory )است. حجم نمونه به روش نمونه گیری نظری و با لحاظ اعتباربخشی شامل 45 نفر می شد.برای گردآوری داده ها ازابزارهای متفاوت مثل مصاحبه،مشاهده، مشارکت وغیره استفاده گردید ولی تمرکز اصلی بر روی مصاحبه عمیق بود. به شیوه نسخه سیستماتیک(جی تی ام)نظریه زمینه یابی،یافته ها کدگذاری شدند و شرابط(علًی، زمینه ای و مداخله گر)، راهبردها و پیامدهای مربوط به مرزها و ترددهای فرهنگی در شهر تهران استخراج و تحلیل شده اند. مقوله هسته ای بدست آمده عبارت است از«مدیریت مرزها و ترددهای فرهنگی در لایه های هویتی به روش دیپلماسی ارتباطی».

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آزاد ارمکی، تقی؛ و شالچی، وحید (1384). دو جهان ایرانی: مسجد و کافی شاپ. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 1(4)، 183-163.

آزادارمکی، تقی؛ شریفی ساعی، محمدحسین؛ ایثاری، مریم؛ و طالبی، سحر (1391). هم خانگی، پیدایش شکل‌های جدید خانواده در تهران. جامعه پژوهی فرهنگی، 3(1)، 77-43.

استراوس، انسلم؛ و کربین، جولیت (1390). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه­ای (مترجم: ابراهیم افشار). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر: 1990).

اشرفی، اکبر (1387). مسأله هویت ایرانی در ایران معاصر. مطالعات سیاسی، 1، 120-105.

انصاری، ابراهیم (1378). نظریه‌های قشربندی اجتماعی و ساختار تاریخی آن در ایران. اصفهان: دانشگاه اصفهان.

بابایی­فرد، اسدالله (1392). بحران هویت در جامعه معاصر ایران: رویکردی تاریخی، تجربی. تهران: انتشارات چاپخش.

باومن، زیگموند؛ و می، تیم (1390). جامعه‌شناسی کاربردی در زندگی روزمره (مترجم: راضیه خزاعی). تهران: لوح فکر. (تاریخ اصل اثر: 1998).

بحرانی، محمدحسین (1388). طبقه متوسط و تحولات سیاسی در ایران معاصر (1380-1320): پژوهشی در گفتمان­های سیاسی قشرهای میانی ایران. تهران: مؤسسه انتشارات آگاه.

برک، ژاک (1390). هویت جمعی چیست؟. در: هویت جمعی: شناسایی مصادیق فرهنگ (مترجم: جلال ستاری ، صص21-3)، نشر مرکز، تهران، ایران. (تاریخ اصل اثر 1970)

بهداد، سهراب؛ و نعمانی، فرهاد (1389). سی سال جابجایی طبقات اجتماعی در ایران. گفتگو، 55، 54-17.

بوردیو، پی‌یر (1393). تمایز: نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی (مترجم: حسن چاوشیان). تهران: ثالث. (تاریخ اصل اثر: 1984).

جمشیدیها، غلامرضا؛ و فولادیان، مجید (1390). بررسی تحولات فرهنگ عمومی در ایران بر اساس تحلیل نام‌گذاری. فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 7(24)، 64-39.

چاکسی، جمشید(1390). تحلیل عقاید و اعمال (پاکی و نجسی در زرتشت). در: مردم شناسی اجتماعات دینی (مترجم: عبدالله گیویان، صص 455-479). تهران: دانشگاه امام صادق(ع). (تاریخ اصل اثر، 1989)

خواجه نوری، بیژن؛ روحانی، علی؛ و هاشمی، سمیه (1391). گرایش به حجاب و سبک­های متفاوت زندگی (مطالعه موردی: زنان شهر شیراز). جامعه‌شناسی کاربردی، 23(3)، 166-141.

رسولی، محمدرضا؛ و بی بک آبادی، غزال (1390). بررسی مؤلفه­های سبک زندگی در فیلم­های سینمایی دهه 60، 70 و 80 سینمای ایران. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 7(25)، 126-97.

رفیع‌پور، فرامرز (1383). عناصر زیربنایی جامعه ایران:  نظام ایلی، دولت ستیزی و ساختارفئودال. شناخت، 41 و42، 52-37.

رهبری، مهدی (1385). معرفت و قدرت: هویت یگانه و یا چندگانگی هویتی. فصلنامه پژوهشنامه علوم سیاسی، 1(3)، 98-73.

زکی، محمدعلی (1387). ارزش­های فرهنگی، الگوهای اجتماعی، فاصله اجتماعی. مجله رشد آموزش علوم اجتماعی، 40، 51-42.

شهابی، محمود (1386). سبک‌های زندگی جهان وطنانه در میان جوانان ایرانی و دلالت‌های سیاسی‌ آن. در: الگوهای سبک زندگی ایرانیان (رضا صالحی، به اهتمام گروه پژوهش‌های فرهنگی و اجتماعی مرکز تحقیقات استراتژیک)، مجمع تشخیص مصلحت نظام، مرکز تحقیقات استراتژیک، تهران، ایران.

شهابی، محمود؛ و جهانگردی، مجتبی (1387). خاستگاه اجتماعی الگوهای استفاده از تلویزیون­های ماهواره­ای فارسی زبان در میان مخاطبان تهرانی. تحقیقات فرهنگی، 1(2)، 55-23.  doi: 10.7508/ijcr.2008.02.002

کالهون،کریج (1389). نظریه اجتماعی و سیاست‌ هویت (مترجم: محمد قلی­پور، و علی محمدزاده). تهران: جامعه­شناسان. (تاریخ اصل اثر: 1994).

کرسول، جان. دبلیو(1391). طرح پژوهش: رویکردهای کمی، کیفی و شیوه ترکیبی ( مترجم: حسن دانایی فرد و علی صالحی). تهران: کتاب مهربان نشر. (تاریخ اصل اثر 2009)

 کشاورز، بهمن (1390). جایگاه و نقش نیروها و طبقات اجتماعی در ایران (1380-1360). فصلنامه سیاست، 41(3)، 263-247.

گلچین، مسعود؛ صفری، سعید (1396). کلان­شهر تهران و ظهور نشانه­های الگوی تازه­ای از روابط زن و مرد، مطالعه زمینه­ها، فرایند و پیامدهای هم­خانگی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران،10(1)، 57-29. doi: 10.22631/ijcr.2017.332  

لالر، استف (1393). هویت: دیدگاه‌های جامعه‌شناختی (مترجم: مهناز فرهمند). تهران: جامعه­شناسان. (تاریخ اصل اثر 2008)

لنسکی، گرهارد؛ و لنسکی، جین (1374). سیر جوامع بشری (مترجم: ناصر موفقیان). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. (تاریخ اصل اثر 1987) 

نایبی، هوشنگ؛ و محمدی ‏تلور، ستار (1392). تأثیر سبک زندگی بر هویت اجتماعی (مطالعه تجربی جوانان شهر سنندج).  مجله جامعه‌شناسی ایران، 14(4)، 152-131.

وبر، ماکس (1373). اخلاق پروتستانی و روح سرمایه­داری (مترجم: عبدالکریم رشیدیان، و پریسا منوچهر کاشانی). تهران : انتشارات علمی و فرهنگی. (تاریخ اصل اثر 1985)

وبر، ماکس (1384). اقتصاد و جامعه (مترجم: عباس منوچهری، مهرداد ترابی­نژاد، و مصطفی عمادزاده). تهران: سمت. (تاریخ اصل اثر 1968)

Bashkow, I. (2004). A Neo‐Boasian conception of  cultural boundaries. American anthropologist, 106(3),  443-458. doi: 10.1525/aa.2004.106.3.443

Berghman, M., & Van Eijck, K. (2009). Visual arts appreciation patterns: Crossing horizontal and vertical boundaries within the cultural hierarchy. Poetics, 37(4), 348-365.

Bogardus, E. S. (1933). A social distance scale. Sociology and Social Research, 17, 265-271.

Bogardus, E. S. (1968). Comparing racial distance in Ethiopia, South Africa, and the United States. Sociology and Social Research, 52, 149-156.

Edgell, P.,  Gerteis, J., & Hartmann, D. (2006). A theists as “Other”: Moral boundaries and cultural membership in American society. American Sociological Review, 71(2), 211-234.

Hofstede, G. (1983). The cultural relativity of organizational practices and theories. Journal of International Business Studies, 14(2), 75-89.

Kecskes, I. (2004). Lexical merging, conceptual blending and cultural crossing. Intercultural Pragmatics, 1(1), 1-21.‏

Lamont, M.. ,& Molnár, V. (2002). The study of boundaries in the social sciences. Annual review of sociology, 28(1), 167-195

Peterson, R. A. (2005). Problems in comparative research: The example of omnivorousness. Poetics, 33(5-6), 257-282.

 Sari, E. (2010). The construction of cultural boundaries and identities in intercultural communication: The case of mardin as a multicultural city. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(2), 37-62.

Southerton, D. (2002). Boundaries of Us' and Them': Class, mobility and identification in a new town. Sociology, 36(1), 171-193.

Tilly, C. (2003). Political identities in changing polities. Social Research: An International Quarterly, 70(2), 605-619.

Wolff, J. (1999). Cultural studies and the sociology of culture. Contemporary Sociology, 28(5), 499-507.