مطالعه انگاره‌های ذهنی تشکل‌های دانشجویی دانشگاه تهران: انگاره‌های شخصی انجمن اسلامی و خویشتن بسیج دانشجویی

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد ارتباطات و مطالعات آمریکا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشکده مطالعات جهان، گروه ارتباطات و گروه مطالعات آمریکا - دانشگاه تهران، ایران

2 کارشناس ارشد علوم ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

انگاره‌های ذهنی موجود میان گروه‌های اجتماعی، تأثیر مستقیمی بر شکل‌گیری تعاملات میان آن‌ها دارد. مردم اغلب دیگران را به‌عنوان اعضای یک گروه اجتماعی درک می‌کنند و براساس انگاره‌هایی که در ذهنشان از دیگری وجود دارد، تعاملات خود را شکل می‌دهند. مطالعه و شناسایی انگاره‌‌ها می‌تواند در برقراری یا عدم برقراری ارتباط درست، تأثیرگذار باشد. این مقاله به مطالعۀ انگاره‌های ذهنی شخصی اعضای انجمن اسلامی و انگاره‌های ذهنی خویشتن اعضای بسیج دانشجویی می‌‌پردازد. به این منظور سعی شده است از نظریه «انگاره‌های ذهنی» استفاده شود. براساس این نظریه، انگاره ذهنی، مجموعه‌ای از تجربه‌های گذشته هستند که در گروه‌های دانشی مرتبط دسته‌بندی شده‌اند و برای راهنمایی رفتارهای ما در موقعیت‌های آشنا به‌کار می‌روند. با توجه به تعریف‌های نیشیدا (1999) و ترنر (1987)، انگاره‌های ذهنی شخصی و خویشتن، دو نوع از انگاره‌‌های ذهنی هستند. رویکرد روشی پژوهش حاضر، رویکرد کیفی است و درمجموع با 46 نفر از اعضای فعال تشکل‌ها، مصاحبه نیمه‌ساخت‌یافته انجام شده است. تحلیل داده‌ها به‌صورت تحلیل مضمون انجام شده است؛ انگاره‌های شخصی اعضای انجمن اسلامی که شامل سه مضمون مطلق‌‌گرایی، سنت‌گرایی، و نسبی‌گرایی اخلاقی هستند در مقابل انگاره‌‌های خویشتن اعضای بسیج که شامل انگاره‌های خویشتن از منظر دیگری و از منظر خود هستند، مطالعه و بررسی شده و در ادامه انگاره‌های متضاد و مشابه بین این دو تشکل دانشجویی، شناسایی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ایروانی، محمود؛ و باقریان، فاطمه (1383). شناخت اجتماعی (روانشناسی اجتماعی). تهران: نشر ساوالان.

تریاندیس، هری‌چارالامبوس (1378). فرهنگ و رفتار اجتماعی ( مترجم: نصرت فتی). تهران: نشر رسانش. (تاریخ اصل اثر 1994)

حکیمی‌مهدی‌آبادی، شیما (1390). بررسی آثار ارتباطات میان‌فرهنگی­ زوج­های ایرانی و فرانسوی عضو انجمن دوستی ایران و فرانسه ساکن تهران بر انگاره­های ذهنی و کاهش حساسیت بین‌فرهنگی آن­ها (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

دلاور، علی (1380). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: انتشارات رشد.

شاه‌قاسمی، احسان (1393). انگاره­های بین‌فرهنگی آمریکائیان از مردم ایران (پایان‌نامه دکتری). دانشگاه تهران، تهران، ایران.

عاملی، سعیدرضا (1385). هویت­های فرهنگی قدیم و جدید: رمز­­گشایی تمدنی و معماری سنتی - مدرن و ملی - فراملی مهستان. نامه صادق، 30، 46-7.

عاملی، سعیدرضا؛ و محمدخانی، نجمه (1387). ارتباطات بین‌فرهنگی و گفتمان حقوقی، آموزشی و رسانه‌ای ایرانی. تحقیقات فرهنگی ایران، 1(4)،  66-41. doi: 10.7508/ijcr.2008.04.003

عاملی، سعیدرضا؛ و مولایی، حمیده (1388). دوجهانی‌شدن‌ها و حساسیت‌های بین‌فرهنگی مطالعه موردی روابط بین‌‌فرهنگی اهل تسنن و تشیع در استان گلستان. تحقیقات فرهنگی ایران، 2(2)، 29-1. doi: 10.7508/ijcr.2009.06.001

عاملی، ایمانه (1390). مطالعه رابطه انگاره­های ذهنی و هویت فرهنگی نسل دوم ایرانیان مقیم آمریکا (ایرانی‌-آمریکایی­ها) (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه تهران، تهران، ایران.

عبدالله­زاده، خالد (1389). تبیین جامعه‌شناختی حساسیت بین‌فرهنگی: «مطالعه موردی اجتماعات قومی در شهر قروه» (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

فرخزاد، پرویز (1384). راهنمای پژوهشی تاریخی (کتابخانه‌ای).  تهران: انتشارات طهوری.

کریمیان، علیرضا (1381). جنبش دانشجویی در ایران از تأسیس دانشگاه تا پیروزی انقلاب اسلامی. تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

 گادیکانست،­­ ویلیام (1383). پیوند تفاوت­ها: راهنمای ارتباط کارآمد بین‌گروهی (مترجم: علی کریمی، و مسعود هاشمی). تهران: انتشارات تمدن ایرانی.

گیدنز، آنتونی (1378). جامعه‌شناسی (مترجم: منوچهر صبوری). تهران: انتشارات نی.

 لیندلاف،­ تامس؛ و تیلور، برایان (1388). روش­های تحقیق کیفی در علوم ارتباطات (مترجم: عبدالله گیویان). تهران: انتشارات همشهری.

نیک­گوهر، عبدالحسین (1369). مبانی جامعه­شناسی و معرفی تحقیقات کلاسیک جامعه­شناختی. تهران: انتشارات رایزن.

Arbib, M. (2006). The Mirror System Hypothesis on the linkage of action and languages. In M. Arbib (Ed.), Action to Language via the Mirror Neuron System (pp. 3-47). Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511541599.002

Augoustinos, M., & Walker, I. (1998). The construction of stereotypes within social psychology. Theory & Psychology, 8(5), 629–652. doi:10.1177/0959354398085003

Bennett, M.J. (1986). A developmental approach to training for intercultural sensitivity. International Journal of Intercultural Relations, 10(2), 179–196. doi:10.1016/0147-1767(86)90005-2

Braun, V., & Clarke, V. (2006). ­Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. doi: 10.1191/1478088706qp063oa

Brewer, M. B. (1997). The social psychology of intergroup relations: Can research inform practice? Journal of Social Issues, 53(1),­ 197-211. doi: 10.1111/0022-4537.14199714

Chi, M. T. H. (1981). Knowledge development and memory performance. Intelligence and Learning, 221–229.  doi:10.1007/978-1-4684-1083-9_20

Culpeper, J. (2002). A cognitive stylistic approach to characterisation. Linguistic Approaches to Literature, 251-277. doi: 10.1075/lal.1.13cul

Gillham, B. (2000). Research interviewing: The range of techniques: A practical guide, UK: McGraw-Hill Education. 

Hammer, M.R., Bennett, M.J., & Wiseman, R. (2003). Measuring intercultural sensitivity: The intercultural development inventory. International Journal of Intercultural Relations, 27(4), 421-443. doi: 10.1016/s0147-1767(03)00032-4

Hampton, J. A. (1982). A demonstration of intransitivity in natural categories. Cognition, 12(2), 151–164. doi:10.1016/0010-0277(82)90010-5

Loftus, E. F., Norman, D. A., & Rumelhart, D. E. (1975). Explorations in Cognition. The American Journal of Psychology, 88(4), 691. doi:10.2307/1421908

Nishida, H. (1999). A cognitive approach to intercultural communication based on schema theory. International Journal of Intercultural Relations, 23(5), 753-777. doi: 10.1016/s0147-1767(99)00019-x

Norman, D.A., & Bobrow, D.G. (1977). Descriptions: A basis for memory acquisition and retrieval.  doi:10.21236/ada047834

Polit, D.F., & Hungler, B. (1992). Nursing research. Dimensions of Critical Care Nursing, 11(1), 63.   doi: 10.1097/00003465-199201000-00015

Schank, R.C., & Abelson, R.P. (1988). SCRIPTS, PLANS, GOALS, AND UNDERSTANDING. Readings in Cognitive Science, 190–223. doi:10.1016/b978-1-4832-1446-7.50019-4

Sharifian, F., & Jamarani, M. (2011). Cultural schemas in intercultural communication: A study of the Persian cultural schema of sharmandegi “being ashamed.” Intercultural Pragmatics, 8(2). doi: 10.1515/iprg.2011.011

Taylor, S.E., & Crocker, J. (1981). Schematic bases of social information processing. In E. T. Higgins, C.P. Herman & M.P. Zanna (Eds.), Social cogni- tion: the Ontario symposium (Vol. 1, pp. 89–134). Hillsdale, NJ: Lawrence

Erlbaum.

Turner, J.C. (1987). Rediscovering the social group. Oxford, UK: Basil Blackwell.

Turner, R.M. (1994). Adaptive reasoning for real-world problems: a schemabased approach. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.