تلاش برای به‌رسمیت شناخته‌شدن: تبیین فرهنگی کنش خودکشی در ایلام

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد پژوهشگری جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

خودکشی یکی از مسائل اجتماعی مهمی است که شیوع روزافزون آن در استان ایلام، بحرانی را پدید آورده است. پژوهش حاضر، تنها با هدف مطالعه زمینۀ فرهنگیِ خودکشی در جامعه ایلام انجام شده است. برای رسیدن به این هدف از رهیافت جامعه‌شناسی فرهنگی الگزندر بهره گرفته‌ایم. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که در جامعۀ ایلام، خودکشی، نمادی برای اعتراض به وضع موجود است و به‌عنوان شر و امری شوم، رمزدهی شده است. درباره خودکشی نیز دو روایت اصلی وجود دارد: تقدیرگرایانه و رهایی‌بخش. با تحلیلِ بازنمایی، رمزدهی و روایت‌های خودکشی درمی‌یابیم که این کنش به‌منظور به‌رسمیت شناخته شدن انجام می‌شود. برای کاهش خودکشی، ایجاد تغییرات هوشمندانه در نظام ارزشی، هنجاری، و تفسیری موجود، ضروری است و انجام این کار مستلزم سیاست‌گذاری فرهنگی است تا در معنایی که خودکشی برای کنشگران دارد، تغییری اساسی ایجاد کند؛ نخست اینکه لازم است که پیوند فرهنگی میان نیاز‌ـ‌سائقِ به‌رسمیت شناخته شدن، با استفاده ابزاری از کنش خودکشی، گسیخته شود. دوم اینکه هر دو نسل را برای به‌رسمیت شناختن یکدیگر آماده کند. نسل والدین برای پذیرش نسل جوان آمادگی ندارد. نسل جدید نیز برای نسل گذشته، مشروعیتی قائل نیست؛ بنابراین، روابط بین دو نسل، به روابطِ قدرت و مقاومت تبدیل شده است. نسل جدید مقاومت می‌کند و نسل گذشته جز اِعمال مقتدرانۀ ارزش‌ها، هنجارها، و تفسیرهای خود، چاره دیگری ندارد؛ بنابراین، سیاست‌گذاری باید در ارزش‌ها، هنجارها، و تفسیرهای هردو نسل، جرح و تعدیل ایجاد کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسمیت، فیلیپ؛ و رایلی، الگزندر (1394). نظریه فرهنگی (مترجم: محسن ثلاثی). تهران: نشر علمی.

آزاد ارمکی، تقی؛ و نبوی، سیدحسین (1392). نخستین صورت‌ سازه‌ی فرهنگی «غرب» و« تجدد» در ایران معاصر. مسائل اجتماعی ایران، 4(1)، 31-7.

باقری، معصومه؛ و سلیمان‌نژاد، محمد (1389). عوامل مؤثر بر شکل‌گیری هویت اجتماعی جوانان و تأثیر آنها در جلوگیری از خودکشی. مجموعه مقالات همایش ملی خودکشی: علل، پیامدها و راهکارها‏ (صص 120-89)، جامعه‌شناسان، تهران، ایران.

برگر، آرتور آسا (1380). روایت در فرهنگ عامیانه، رسانه و زندگی روزمره (مترجم: محمدرضا لیراوی). تهران: نشر سروش.

پژوه، فریبا (2008). سیمای ایلام افسرده. برگرفته ازhttp://www1.rfi.fr/actufa/articles/103/article_3054.asp 

     پیری، کامیار (1391). مطالعه پدیدار شناختی خودکشی؛ مورد مطالعه خودکشی­های ناموفق شهرستان آبدانان (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه کردستان، کردستان، ایران.

تایلر، استیو (1376). جامعه‌شناسی خودکشی (مترجم: علی موسی‌نژاد). اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.

چدویک، چارلز (1375). سمبولیسم (مترجم: محمد سبحانی). تهران: نشر مرکز.

چندلر، دانیل (1387). مبانی نشانه‌شناسی (مترجم: مهدی پارسا). تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.

حاجی، علی (1390). مطالعه و بررسی علل و عوامل اجتماعی مؤثر بر اقدام به خودکشی دختران مجرد 24-15 ساله شهرستان شیروان چرداول (استان ایلام) طی دوره 5 ساله 1389-1385 (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). ایلام، ایران.

ریاضی، سیدابوالحسن؛ و  نجفیان‌پور، بانو­دخت (1394).  مقایسۀ عوامل مؤثر فرهنگی- اجتماعی و روانشناختی در خودکشی زنان ایران و تاجیکستان. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 8(4)، 167-143. doi: 10.7508/ijcr.2015.32.006

ساروخانی، باقر (1370). دائره المعارف علوم اجتماعی. تهران: نشرکیهان.

شرت، ایون (1387). فلسفه علوم اجتماعی قاره‌ای: هرمنوتیک، تبارشناسی و نظریه انتقادی از یونان باستان تا قرن 21 (مترجم: هادی جلیلی). تهران: نشر نی.

فلاحی، سارا (1389). گفتمان ایدئولوژیک و پدرسالاری و خودکشی زنان، نمونه موردی: ایلام. مجموعه مقالات همایش ملی خودکشی: علل، پیامدها و راهکارها‏ (صص 191-169)، جامعه شناسان، تهران، ایران.

 قاسمی، یارمحمد (1382). بررسی پدیده آنومی در ایلام. فصلنامه فرهنگ ایلام، 15، 17-6.

الکساندر، جفری (1387). اندیشه اجتماعی و جامعه­شناختی نوین در گفتگو با جفری الکساندر (مترجم: حمیدرضا جلایی‌پور، و جمال محمدی). در نظریه های متأخر جامعه شناسی، نشرنی، تهران، ایران.  

کشمور، الیس (1396). فرهنگ شهرت (مترجم: احسان شاه قاسمی). تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

کمربیگی، خلیل (1391).چرایی روند صعودی خودکشی در ایلام/ نبود بانک اطلاعاتی صحیح. برگرفته ازhttp://www.mehrnews.com

کوزر، لوئیس؛ و روزنبرگ، برنارد (1378). نظریه های بنیادی جامعه‌شناختی (مترجم: فرهنگ ارشاد). تهران: نشر نی.

محسنی تبریزی، علیرضا (1372). بررسی علل و عوامل مؤثر بر افزایش نرخ خودکشی در استان ایلام و شناخت طرق و راه‌های پیشگیری و درمان آن. تهران: دانشگاه تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی.

مرتن، رابرت (1378). ساختار اجتماعی و بی‌هنجاری.در لوئیس کوزر و برنارد روزنبرگ.نظریه های بنیادی جامعه‌شناختی (مترجم: فرهنگ ارشاد). تهران: نشر نی.

ملکشاهی، ماه منیر (1387). زنان و مسأله­ی تقدیرگرایی (مورد مطالعه: زنان شهر ایلام).  مجله فرهنگ ایلام، 20و21، 53-40.

موسی‌نژاد، علی (1389). زنان و خودکشی: به سوی مدلی جهت تبیین خودکشی زنان در ایلام. مجموعه مقالات همایش ملی خودکشی: علل، پیامدها و راهکارها‏ (263-233)، جامعه‌شناسان، تهران، ایران.

موسی‌نژاد، علی (1391) کنترل خودکشی در ایلام نیازمند تنظیم سند راهبردی است. برگرفته از  https://delneveshtehaye.persianblog.ir/OQBO3RNOZWHbnBEXDGlb

مید، جورج هربرت (1378). بازیگری، بازی و «دیگری تعمیم یافته». در  لوئیس کوزر و برنارد روزنبرگ. نظریه های بنیادی جامعه‌شناختی (مترجم: فرهنگ ارشاد). تهران: نشر نی.

نبوی، سیدحسین (1381). ناسازگاری‌ ادراکی‌ میان‌ انتظار و شکست‌ و تاثیر آن‌ بر اعتقادات‌ دینی‌.فصلنامه مطالعات راهبردی، 5(15)، 74-55.

نبوی، سیدحسین (1390). نخستین صورت سازه‌ی فرهنگی غرب و تجدد در ایران معاصر (دوره قاجاری) (رساله دکتری). دانشگاه تهران، تهران، ایران.

نبوی، سیدحسین (1391). درآمدی بر جامعه‌شناسی فرهنگیِ جفری الگزندر. جزوه درسی. گروه جامعه‌شناسی. دانشگاه خوارزمی.

نبوی، سیدحسین (1392). به سوی درک زیباشناختی از فرهنگ: نظریه‌ی «برنامه قوی» در جامعه‌شناسی فرهنگی جفری الگزندر. مطالعات جامعه‌شناختی، 20(2)، 43-9. doi: 10.22059/jsr.2014.56268

Alexander, J. C. (2006). The meaninig of social life: A cultural sociology. Oxford and New York: Oxford University Press.

Boldt, M. (1988). The meaning of suicide: Implications for research. Crisis, 9(2), 93-108.

Brooks, P. (1984). Reading for the Plot: Design and intention in narrative. New York: Random House.

Colucci, E. (2006). The cultural facet of suicidal behaviour: Its importance and neglect. Australian E-Journal for The Advancement of Mental Health, 5(3), 234-246. doi: 10.5172/jamh.5.3.234

Douglas, J. D. (1971). The social meanings of suicid. Princeton: Princeton University Press.

Delanty, G., & Strydom, P. (Eds.). (2003). Philosophies of social science: Classic and contemporary reading. Buchingham: Open Uneversity Press.

Farberow, N. L. (1975). Suicide in different cultures. Baltimore: University Park Press.

Geertz, C. (1973). The interpretation of cultur. New York: Basic Books.

Maris, R. W., & Lazerwitz, B. (1981). Pathways to suicide: A survey of self-destructive behaviors. Baltimore: Johns Hopkins University Press.

Leenaars, A. A., Maris, R., & Takahashi, Y. (1997). Suicide: Individual, cultural, international perspectives. New York: Guilford Press.

Lester, D. (1997). Suicide in America: A nation of immigrants. Suicide & Life-Threatening Behavior, 27(1), 50-59.

Lester, D. (2012). The cultural meaning of suicide: What does that mean. OMEGA: Journal of Death and Dying, 64(1), 83-94. doi: 10.2190_OM.64.1. f

Muschert, G. W. (2006) Self-affirmation through death: A contribution to the sociology of suicide through literature. Sociological Inquiry, 76(3), 297-315. doi: 10.1111_j.1475-682x. 2006.00157.x 

Meng, L. (2002). Rebellion and revenge: The meaning of suicide of women in rural China. International Journal of Social Welfare, 11(4), 300-309. doi: 10.1111_1468-2397.00239

Tseng, W. S. (2001). Handbook of cultural  psychiatry. San Diego, CA: Academic Press.