نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 استادیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

چکیده

اهمیت مفهوم شبکه برای فعالیت‌های کارآفرینی به‌طور فزاینده‌ای تبدیل به مد روز شده است. مطالعات اخیر جامعه‌شناسی اقتصادی جدید نیز پیرامون موضوع کارآفرینی زنان، به‌جای توجه به مشخصات عمومی و محدودیت‌ها، عمدتاً بر اهمیت شبکه‌ها تأکید دارند. مطالعه شبکه‌های زنان کارآفرین، انگیزه‌ها، ابعاد و زوایای گوناگون کنش کارآفرینانه آنها، جنبه‌ای مهم در راه شناخت ابعاد کنش کارآفرینانه زنان در همه کشور‌ها به‌خصوص ایران است. بنابراین، هدف مقاله حاضر افزایش ادراک در مورد شبکه‌های زنان و نحوه بهره‌گیری از آنها برای تحقق کنش اقتصادی/کارآفرینانه است. برای رسیدن به این هدف، رویکرد شبکه اجتماعی مدنظر قرار گرفت و از روش کیفی تحلیل شبکه برای تبیین عمیق فعالیت‌ها استفاده شد. داده‌های این پژوهش از مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۴۰ زن بنیانگذار برندهای صنایع‌دستی مدرن که در فضای مجازی (اینستاگرام) فعال‌اند، به‌دست آمده است. این مقاله در پی پاسخ به این پرسش اصلی است که اشکال و کیفیت شبکه‌سازی زنان در این حوزه چگونه است و آیا این شبکه‌سازی به تسهیل کنش‌های اقتصادی کمک کرده است؟ در پاسخ به این پرسش‌ها نهایتاً سه سطح از شبکه در این مقاله نشان داده شد: 1) پیوندهای قوی که روابط خانوادگی را در برمی‌گیرند؛ 2) پیوندهای ضعیف که شامل روابط با دوستان است؛ و 3) ارتباط با غریبه‌ها که شامل ارتباطات با مشتریان و ارتباطات مجازی است. شباهت مهم و منحصربه‌فرد این مطالعه، بهره‌گرفتن تمامی مصاحبه‌شوندگان از ارتباطات مجازی است. این شبکه‌های ارتباطات مجازی نوعا تضمین‌کننده‌ دوام و بقای کسب‌وکار نیز هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آراستی، زهرا؛ کنعانی، احمد؛ و سیدقاسمی، نویساسادات (1392). انگیزه‌های کارآفرینی زنان و مردان در بخش صنعت، شباهت‌ها و تفاوت‌ها. زن در توسعه و سیاست، ۱۱(۱)، 100-83.

آراستی، زهرا؛ اکبری جوکار، محمدرضا (1385). بررسی شیوه‌های ارتباط شبکه‌ای زنان کارآفرین ایرانی و تأثیر آن در راه‌اندازی کسب‌وکار. مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، ۴(۳)، ۲۲-۵.

آراستی، زهرا؛ طرزمنی، الناز (۱۳۹۲). چگونگی تغییر نقش شبکه‌های اجتماعی زنان کارآفرین از مرحلة نوپایی به تثبیت: مورد مطالعه بخش صادرات. توسعه کارآفرینی، 6(4)، 32-2.

زیمل، گئورگ (1395). گزیده مقالات (مترجم: شاپور بهیان). تهران: انتشارات دنیای اقتصاد.

شفیعی، زینب (1397). جامعه‌شناسی کنش اقتصادی زنان کارآفرین با تأکید بر برندهای صنایع‌دستی (رساله دکتری جامعه شناسی اقتصادی و توسعه). دانشگاه تهران، تهران، ایران.

شفیعی، زینب؛ و راغفر، حسین (1399). عصر دست‌سازه‌های مدرن: مطالعه‌ای جامعه‌شناختی. تهران: انتشارات سروش.

شریعتی، سارا؛ و شفیعی، زینب(1397)."تولدی‌دیگر" مطالعة ‌کیفی ‌پدیدة‌ نوظهور‌ صنایع‌دستی ‌مدرن ‌در‌عصر‌ شبکه‌ها. جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، 10(1)، 229-189.

گلرد، پروانه (1388). خانواده و راهکارهای توسعهٔ کارآفرینی زنان ایرانی. پژوهش زنان،  7(21) ،149-۱۳۱.

گلرد، پروانه؛ حسینی، مریم؛ و عسگری، الهه (۱۳۹۶)، رابطه شبکه‌های اجتماعی با عملکرد کسب‌وکارهای زنان با نقش میانجی هوشیاری کارآفرینانه و تبعیض جنسیتی. توسعه کارآفرینی، 10(2)، 318-299.

Aldrich, H.E., Reese, P., & Dubini, P. (1989). Women on the Verge of a Breakthrough: Networking Among Entrepreneurs in the United States and Italy. Entrepreneurship and Regional Development, 339-356. doi: 10.1080/08985628900000029

Aldrich, H.E. (1989). Networking among women entrepreneurs. In Women owned Businesses. (pp.103-132). Publisher: Praeger.

Aldrich, H.E., & Zimmer, C. (1986). Entrepreneurship through social networks. In The Art and Science of Entrepreneurship (pp. 3-23). Cambridge, MA: Ballinger.

Aldrich, H. E., & Fiol, M. C. (1994). Fools rush in? The institutional context of industry creation. Academy of Management Review, 19, 645-70. doi: 10.5465/amr.1994.9412190214

Aldrich, H.E., Elam, A. B., & Reese P. R. (1996). Strong ties, weak ties, and strangers: Do women business owners differ from men in their use of networking to obtain assistance?. InS. Birley & I.C. MacMillan (Eds.), Entrepreneurship in a Global Context (pp:1-25). London: Routledge.

Andre, R. (1992). A national profile of women's participation in networks of small business leaders. Journal of Small Business Management, 30(1), 66-73.  

Birley, S. (1985). The role of networks in the entrepreneurial process. Journal of Business Venturing, 1(1), 107–17.  doi: 10.1016/0883-9026(85)90010-2

Blank, R. (2010). Women Owned Businesses in the 21st Century. U.S. Department of Commerce Economics and Statistics Administration. White House Council on Women and Girls. Retrieved from http://www.esa.doc.gov/sites/default/files/women-owned-businesses.pdf

Boissevain, J. (1974). Friends of friends, networks, manipulators and coalitions. Oxford: Basil Blackwell.

Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In Richardson, J. G. (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education (PP. 241-258). New York: Greenwood.

Bruderl, J., & Preisendorfer, P. (1998). Network support and the success of newly founded businesses. Small Bus Econ. 10, 213–225.  doi:10.1023/A:1007997102930

Easton, G. & Araujo, L. (1986). Networks, bonding and relationships in industrial markets. Industrial Marketing and Purchasing, 1(1), 8–25.

Fischer, C.S., & Oliker, S.J. (1983). A research note on friendship, gender, and the life cycle. Social Forces, 62, 124-133.  doi:10.2307/2578351

Fornoni, M., & Arribas, I., & Vila, J. E.(2010). Measurement of an Individual Entrepreneur’s Social Capital: a Multidimensional Model. National University of Mar del Plata. doi:10.1007/s11365-011-0204-1

Freeman, J. (1999). Venture capital as an economy of time. In Corporate Social Capital and Liability (pp. 460–482). Kluwer Academic Publishihing, Boston. doi:10.1007/978-1-4615-5027-3_26

Gimeno, J., Folta, T., Cooper, A.C., & Woo, C.Y. (1997). Survival of the fittest? Entrepreneurial human capital and the persistence of underperforming firms. Administrative Science Quarterly, 42(4), 750-783. doi:10.2307/2393656

Goffee, R., & Scase, R. (1985). Women in charge: The experiences of female entrepreneurs. London: George Allen and Unwin.

Granovetter, M. (1985). Economic institutions as social constructions: A framework for analysis. American Journal of Sociology, 91, 481–510. doi: 10.1177/000169939203500101

Greve, A., & Salaff, J. (2003). Social networks and entrepreneurship. entrepreneurship. Theory & Practice. 28, (1), 1-22.  doi: 10.1111/1540-8520.00029

Hoang, H. & Antoncic, B. (2003). Network-based research in entrepreneurship: A critical review. Journal of Business Venturing, 18(2), 495–527. doi:10.1016/S0883-9026(02)00081-2

Hurlbert, J.S. & Acock, A.C. (1990). The effects of marital status on the form and Composition of social networks. Social Science Quarterly, 71. 163-174.

Oinas, P. (1999). Voices and silences: The problem of access to embeddedness. Geoforum, 30, 351–61.  doi: 10.1016/S0016-7185(99)00026-3

Jack, S. L. (2005). The role, use and activation of strong and weak network ties: A qualitative analysis. Journal of Management Studies.42(6), 1233-1260. doi:10.1111/j.1467-6486.2005.00540.x

Jackson, M. O. (2007). The study of social networks in economics, The Missing Links: Formation and Decay of Economic Networks. Retrieved from https://web.stanford.edu/~jacksonm/netsocialecon.pdf

Johannisson, B., Alexanderson, O., Nowicki, K., & Senneseth, K. (1994). Beyond anarchy and organization: entrepreneurs in contextual networks. Entrepreneurship & Regional Development, 6(4), 329–356. doi:10.1080/08985629400000020

Klyver, K. (2011). Gender differences in entrepreneurial networks: adding an alter perspective. Gender in Management: An International Journal, 26(5), 332–350. doi:10.1108/17542411111154886

Upton L. O., Broming, E. J., & Upton, R. L. (2015). Research on women entrepreneurs’ social networks. Retrieved from https://cdn.www.nwbc.gov

Marsden, P. V. & Campbell, K. E. (1984). Measuring Tie Strength. Social Forces,63(2):482-501. doi:10.2307/2579058

Mitchell, J. C. (1979). Social networks.Annual Review of Anthropology, 3, 279-299. doi:10.1146/annurev.an.03.100174.001431

Moore, D. P. (1990). An examination of present research on the female entrepreneur—suggested research strategies for the 1990’s. Journal of Business Ethics, 9, 275–281.  doi:10.1007/BF00380327

Morgan, G., & Smircich, L. (1980). The Case for Qualitative Research. Academy of Management Review, 5(4), 491–500. doi:10.5465/amr.1980.4288947

Renzulli, L. A., Aldrich, H., & Moody, J. (2000). Family Matters: Gender, Networks, and Entrepreneurial Outcomes. Social Forces, 79(2), 523. doi:10.2307/2675508

Reskin, B., & Ross C. (1992). Jobs, authority, and earnings among managers. Work and Occupations, 19, 342-365. doi:10.1177/0730888492019004002

Reskin, B., & Hartmann, H. (1986). Women's work, men's work: Sex segregation on the job. Washington: National Academy.

Reynolds, P.D, & White S. (1997). The entrepreneurial Process: Economic growth, men, women, and minorities. westport, CT: Quorum. doi:10.1002/hrdq.3920100212

Robb, A.  (2013). Access to capital among young firms, Minority-owned Firms, Women-owned firms, and high-tech firms. SBA, Office of Advocacy, Under contract No SBAHQ-11-M-0203.Retrieved fromhttp://www.sba.gov/advocacy/7540

Robinson, Sh., & Stubberud, H. A. (2009). Sources of advice in entrepreneurship: gender differences in business wwners’ social networks. International Journal of Entrepreneurship, 13, 83-101

Singh, R.P., Hills, G.E., Lumpkin, G.T., & Hybels, R.C., (1999). The entrepreneurial opportunity recognition process: Examining the role of self-perceived alertness and social networks.Academy of Management Meeting, Chicago, IL. doi:10.5465/apbpp.1999.27600505

Smeltzer, L.R., & Van Hook, B.L., & Hutt, R.W.(1991). Analysis and use of advisors as information sources in venture startups. Journal of Small Business Management; Milwaukee, 29 (3), 10–20.

Staber, U. (1993). Friends, acquaintances, strangers: gender differences in the structure of entrepreneurial networks. Journal of Small Business and Entrepreneurship, 11(1), 73-82.  doi:10.1080/08276331.1993.10600450

Stuart, T.E., & Sorenson, O. (2005). Social networks and entrepreneurship. International Handbook Series on Entrepreneurship(Vol. 2; Pp 233-252). doi:10.1007/0-387-23622-8_11

Stuart T.E., Sorenson O. (2005) Social Networks and Entrepreneurship. In: Alvarez S.A., Agarwal R., Sorenson O. (eds) Handbook of Entrepreneurship Research. International Handbook Series on Entrepreneurship, vol 2. Springer, Boston, MA. doi: 10.1007/0-387-23622-8_11

Strauss, A. L. (1987). Qualitative analysis for aocial acientists. Cambridge: Cambridge University Press.

Surangi, H.A.K.N.S. (2013). Research on entrepreneur networks: A comprehensive review of literature. 2nd International Confrence on Humanities, Economics and Geography, 17-18, London (UK).

Zimmer, C., & Aldrich, H. (1987). Resource mobilization through ethnic networks: Kinship and friendship ties of shopkeepers in England. Sociological Perspectives, 30(4), 422-445. doi: 10.2307/1389212