نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استایار مطالعات فرهنگی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران

2 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد، مطالعات فرهنگی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران

چکیده

مطالعۀ حیات شهری ذیل منطق آسیب‌شناختیِ رایجی قرار گرفته است که بر مبنای درکی خاص از حاشیه‌نشینی و مشتقاتش استوار شده است. حاشیه در این منطق رایج چیزی است بیرون از شهر و یا جزیره‌ای است جدا افتاده از متن. منطقۀ کهریزک یکی از مناطق تهران است که ذیل چنین درک آسیب‌شناختی رایجی فهمیده می‌شود؛ بی‌آنکه منطق تولید و بازتولیدش همچون حاشیه مورد بررسی قرار گیرد. مسئله اینجاست که حاشیه‌ حاشیه می‌شود. فرایند حاشیه‌شدن محور اصلیِ مطالعۀ حاضر است. مطالعۀ حاضر بنا دارد تولید و بازتولید کهریزک همچون حاشیه را در منطق روابط نیروها مورد بررسی قرار دهد. به‌این‌ترتیب، با منطقی تبار‌شناسانه به بررسی نسبت نیروها در چگونگی حاشیه‌شدنِ کهریزک پرداخته‌ایم. نتایج مطالعۀ تاریخی چهار لحظۀ مهم را پیش روی ما می‌‌‌گذارند: تأسیس کارخانۀ قند، اصلاحات ارضی، تبدیل کهریزک به بارانداز، برساخت کهریزک در تاریخ شفاهی. نسبت این چهار لحظه در فرایند تاریخی‌ تلاقی‌شان مورد بحث قرار قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آلتوسر، لویی (1386). ایدئولوژی و سازوبرگ‌های ایدئولوژیک دولت (مترجم: روزبه صدرآرا). تهران: نشر چشمه. (تاریخ اصل اثر  2006)

بنیامین، والتر (1375). تزهایی درباره فلسفۀ تاریخ (مترجم: مراد فرهادپور). ارغنون، 12-11، 328-317.

بی‌نام (۱۳۵۲). نامه به ریاست انجمن شهر پایتخت مرکز اسناد ملی، شمارۀ: ۳۱۲/۲۰/۹۴۲.

بی‌نام (۱۳۵۲). نامه به ریاست انجمن شهر پایتخت. تهران: مرکز اسناد ملی، شماره ۲۹۶۳۲.

بی‌نام (۱۳۵۳). نامه به شهرداری پایتخت اسناد دفتر مخصوص شاهنشاهی. تهران: مرکز اسناد ملی، شمارۀ ۱۳۴ـ۱ـ۱۰۲/م.

حکیم‌زاده، محمدرضا (1389). سرگذشت من: خاطرات دکتر محمدرضا حکیم زاده. تهران: نشر نوگل.

حیدری، آرش؛ و نصیری، هدایت (1394). مسئلۀ آلتوسر. تهران: نشر تیسا.

دورکیم، امیل (1384). دربارۀ تقسیم کار اجتماعی (مترجم: باقر پرهام). تهران: نشر مرکز. (تاریخ اصل اثر 1893)

دولوز، ژیل (1394). فوکو (مترجمان: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 1986)

دولوز، ژیل (1396). نیچه و فلسفه (مترجم: عادل مشایخی). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر: 1965)

رسولی، مرتضی (1376). گفت‌وگو با عباس سالور. تهران: تاریخ معاصر ایران.

شهرداری پایتخت (۱۳۵۳). نامه به دفتر مخصوص شاهنشاهی. مرکز اسناد ملی، شمارۀ ۴۶/م ش.

شهیدی، حسین(1383). سرگذشت تهران. تهران: نشر راه مانا.

صدیق‌الممالک، ابراهیم‌بن‌اسدالله (1366). منتخب‌التواریخ. تهران: نشر علمی.

فوکو، میشل (1387). تاریخ جنون (مترجم: فاطمه ولیانی). تهران: نشر هرمس. (تاریخ اصل اثر 1961)

فینک، بروس (1397). سوژۀ لاکانی، میان زبان و ژوئیسانسف (مترجم: علی حسن زاده). تهران: نشر بان. (تاریخ اصل اثر 1995)

مجلس شورای ملی (1344). قانون اصلاحی قانون اصلاحات ارضی. مرکز پژوهش‌های مجلس.

نورانی، مرتضی (1385). کارخانه قند کهریزک و اسناد نویافته. فصلنامه تاریخ روابط خارجی، 33، 32-90.

وبر، ماکس (1373). اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری (مترجم: عبدالکریم رشیدیان و پریسا منوچهری کاشانی). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. ( تاریخ اصل اثر 1905)

وزارت امور اقتصاد و دارایی ( ۱۳۰۸). طرح تأسیس کارخانه قند کهریزک.  مؤسسه تاریخ ایران معاصر، شمارۀ 2103

Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures (Vol. 5019). New York: Basic books.

Castree, N., & Gregory, D. (Eds.). (2008). David Harvey: A critical reader. New Jersey: John Wiley & Sons.

Lefebvre, H. (1991). Critique of everyday life: Foundations for a sociology of the everyday (Vol. 2). London & New York: VERSO.

Lefebvre, H., & Nicholson-Smith, D. (1991). The production of space (Vol. 142). Blackwell: Oxford.