نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته دکتری جامعه‌شناسی و پژوهشگر پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران

چکیده

مطالعه نوع مشارکت در مناسک عاشورایی در جوامع شیعی به دلیل آمیختگی شدیدی که با وجدان جمعی پیروان این مذهب دارد از اهمیت بالایی برخوردار است. مطالعه آئین پیاده‌روی اربعین، که در سال‌های اخیر تحولات شگرفی را به خود دیده و به یک پدیدۀ اجتماعی و فرهنگی ویژه و چندوجهی تبدیل شده است، جایگاه و اهمیتی دوچندان دارد. ازاین‌رو، این مقاله توصیف و تحلیل ساحتها و گونههای مشارکت جمعی پدیده پیاده‌روی اربعین را مورد توجه قرار داده است. برای نیل به این هدف 17 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خادمین و موکبداران ایرانی به‌عنوان گروهی که بیشترین سطح و حوزۀ درگیری را با این پدیده در نسبت با مشارکت‌کنندگان دیگر دارند انجام داده است. بررسی و واکاوی محتوای مصاحبهها، که با کمک ترکیبی از روشهای تحلیل مضمون و نمونهسازی آرمانی صورت گرفت، پس از سه مرحله کدگذاری، ما را به 10 مضمون در نسبت با ساحت مشارکت و 12 مضمون در نسبت با گونه مشارکت رساند. در نهایت این نتیجه حاصل شد که در پیاده‌روی اربعین با گونهای منحصربه‌فرد از مشارکت مواجه هستیم.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اخشی، نازیلا؛ و گلابی، فاطمه (1394). مشارکت اجتماعی و نشاط اجتماعی. جامعه‌شناسی کاربردی، 26(3)، 160-139.

انصاری، حمید (1393). مبانی تعاون. تهران: دانشگاه پیام نور.

انگوتی، زینب (1396). چگونگی و دلایل حضور و مشارکت زنان ایرانی در پیاده‌روی اربعین، گروه مطالعات فرهنگی،  دانشکده غیردولتی و غیرانتفاعی رفاه، تهران، ایران.

پویافر، محمدرضا (1397). خیر ایرانی‌ـ‌خیر عراقی؛ مقایسه الگوی فعالیت‌های خیر دینی ایرانیان و عراقیان در آئین پیاده‌روی اربعین. دومین همایش ملی خیر ماندگار، 10 و 11 دی ماه، تهران، ایران.

پویافر، محمدرضا (1397). سنخشناسی زائران اربعین. تهران:به صورت شخصی انجام و منتشر شده است.

رضوی‌زاده، ندا (1396). ادراک و تجربۀ زیستۀ زائران پیادۀ ایرانی در عراق. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 6(4)، 631-595.  

فرهادی، مرتضی (۱۳۸۱). نقد آراء در تعاریف و نظریه‌های گونه‌شناسی یاریگری، نامه انسان‌شناسی، 1 (1)، 122-101.

فروند، ژولین (1383). جامعه‌شناسی ماکس وبر (مترجم: عبدالحسین نیک‌گوهر). تهران: نشر توتیا.

کوزر، لوئیس (1392). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی (مترجم:‌محسن ثلاثی). تهران: علمی.

محسنی، منوچهر؛ و جاراللهی، عذرا (1382). مشارکت اجتماعی در ایران. تهران: آرون.

موسوی، میرطاهر (1385). مشارکت اجتماعی یکی از مؤلفه‌های سرمایهٔ اجتماعی. رفاه اجتماعی، 6 (23)، 92-67.

یزدان‌پناه، لیلا (1386). موانع مشارکت اجتماعی شهروندان تهرانی. رفاه اجتماعی،7(26)، 105-130.

Drury, J., & Reicher, S. (2000). Collective action and psychological change: The emergence of new social identities. British Journal of Social Psychology, 39(4), 579–604. doi:10.1348/014466600164642

Drury, J., & Reicher, S. (2005). Explaining enduring empowerment: a comparative study of collective action and psychological outcomes. European Journal of Social Psychology, 35(1), 35–58.  doi: 10.1002/ejsp.231

Neville, F., & Reicher, S. (2011). The experience of collective participation: shared identity, relatedness and emotionality. Contemporary Social Science, 6(3), 377–396. doi:10.1080/21582041.2012.627277

Reicher, S. (2011). Mass action and mundane reality: an argument for putting crowd analysis at the centre of the social sciences. Contemporary Social Science, 6(3), 433–449. doi:10.1080/21582041.2011.619347

Reicher, S., & Haslam, S. A. (2009). Beyond Help. The Psychology of Prosocial Behavior, 289–309. doi:10.1002/9781444307948.ch15

Sills, D. L. (1972). International encyclopedia of the social sciences. New York: The Macmillan Co. & the Free Press.

Tajfel, H., & Turner, J. C. (2004). The Social Identity Theory of Intergroup Behavior. Political Psychology, 276–293. doi:10.4324/9780203505984-16

Van Zomeren, M., Spears, R., Fischer, A. H., & Leach, C. W. (2004). Put Your Money Where Your Mouth Is! Explaining Collective Action Tendencies Through Group-Based Anger and Group Efficacy. Journal of Personality and Social Psychology, 87(5), 649–664. doi:10.1037/0022-3514.87.5.649

Willer, D., Turner, J. C., Hogg, M. A., Oakes, P. J., Reicher, S. D., & Wetherell, M. S. (1989). Rediscovering the Social Group: A Self-Categorization Theory. Contemporary Sociology, 18(4), 645.  doi:10.2307/2073157