حکمرانی فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران طی دهه‌های گذشته با انباشت گسترده قوانین و اسناد بالادستی همراه بوده است، اما با این حال، فاصله معنادار میان این سیاست‌ها و تحقق آن‌ها، بیش از آنکه ناشی از فقدان راهبرد باشد، به ناکارآیی ابزارهای اجرایی و تنظیم‌گری فرهنگی بازمی‌گردد که عمدتاً بر رویکردهای سنتی و سلبی استوار است.

مسئله محوری پژوهش، بازآرایی نظام تنظیم‌گری فرهنگی ایران از وضعیت فعلی به سوی الگویی «پیشرفت‌گرا» است؛ الگویی که تنظیم‌گری را نه صرفاً کنترل‌کننده، بلکه تسهیل‌گر نوآوری، مسئله‌محور و حساس به ریسک و رفتار بازیگران بداند. این پژوهش از روش کیفی نظری-تحلیلی بارویکرد تحلیل اسنادی و اتکا به تجارب میدانی بهره گرفته است و داده‌ها از منابع نظری، مطالعات داخلی حکمرانی فرهنگی و ادبیات پیشرفت گردآوری شده‌اند.

یافته‌ها نشان می‌دهد که تنظیم‌گری موجود با منطق پیشرفت به‌عنوان حرکتی پویا و ارزش‌محور ناسازگار است و به جای مدیریت فعال تحولات، به مهار آن‌ها بسنده می‌کند. الگوی پیشنهادی تنظیم‌گری پیشرفت‌گرا بر سه محور استوار است: 1-تحول ابزارها به سمت تنوع و هوشمندی، 2-بازطراحی فرآیندها با تمرکز بر یادگیری نهادی و ارزیابی پیامدها و 3-بازتعریف اهداف با افق پیشرفت تمدنی. این چارچوب، با تأکید بر تفکیک نقش‌ها(سیاست‌گذار، تنظیم‌گر و مجری)، تنظیم‌گری شبکه‌ای و اصول تناسب و پاسخ‌گویی، می‌تواند پیوند میان حکمرانی فرهنگی و پیشرفت را بازسازی کند.

این پژوهش خلأ پیوند نظام‌مند میان نظریه تنظیم‌گری، چالش‌های بومی و افق پیشرفت را پر کرده و چارچوبی تحلیلی برای سیاست‌گذاری فرهنگی ارائه می‌دهد که ضمن حفظ ارزش‌های اسلامی-ایرانی، پویایی و نوآوری لازم برای مواجهه با مسائل مستحدثه را تضمین نماید.