فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فرهنگ غذایی، حافظه حسی و تجربه زیسته: مطالعه‌ای نوروانسان‌شناختی بر ادراک انتخاب غذا در مازندران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
دانشیار مردم شناسی، گروه مردم شناسی دانشگاه مازندران ، بابلسر ،‌ایران
10.22035/jicr.2026.3621.3833
چکیده
غذا در جوامع انسانی صرفاً امری زیستی یا تغذیه‌ای نیست، بلکه پدیده‌ای فرهنگی، حسی و معناساز است که با حافظه، هویت و تجربه زیسته افراد پیوندی عمیق دارد. این پژوهش با رویکردی نوروانسان‌شناختی می‌کوشد نشان دهد که ادراک انتخاب غذا چگونه در تلاقی حافظه حسی، عادات فرهنگی و تجربه‌های زیسته شکل می‌گیرد. میدان پژوهش شهر بابلسر در استان مازندران است؛ فضایی که هم‌زمان محل تداوم سنت‌های غذایی بومی، گسترش الگوهای تغذیه مدرن و مواجهه با تجربه گردشگری است.

پژوهش حاضر با روش کیفی و از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته انجام شده و داده‌ها از ۴۵ مشارکت‌کننده در سه گروه گردآوری شده‌اند: ۱) افراد بومی–خانوادگی درگیر در پخت و مصرف غذاهای سنتی، ۲) افراد با الگوی تغذیه مدرن و مصرف فست‌فود، و ۳) گردشگران دارای تجربه جابه‌جایی فرهنگی و غذایی در مازندران.

یافته‌ها در قالب پنج تم اصلی نشان می‌دهند که انتخاب غذا نتیجه پردازشی صرفاً عقلانی یا زیستی نیست، بلکه حاصل برهم‌کنش پیچیده‌ای از حافظه حسی، عادت‌های بدن‌مند، هیجانات، و معانی فرهنگی است. غذاهای بومی به‌عنوان حاملان حافظه بین‌نسلی و ثبات هویتی عمل می‌کنند، در حالی که غذاهای مدرن بیشتر با منطق لذت آنی و کارآمدی روزمره معنا می‌یابند. تجربه گردشگری نیز با ایجاد گسست حسی، امکان بازاندیشی در معنا و ادراک غذا را فراهم می‌کند. این پژوهش با پیوند دادن علوم اعصاب، انسان‌شناسی غذا و مطالعات فرهنگی، درک عمیق‌تری از فرهنگ غذایی و تجربه زیسته در بستر بومی ایران ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 14 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 07 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 09 شهریور 1405