قدرت نرم آموزش عالی، با تکیه بر جذابیت، نفوذ و توانایی شکل‌دهی به ترجیحات دیگران، نقشی محوری در دیپلماسی علمی و سیاست خارجی کشورها ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نظام‌مند کاربست این مفهوم در مواجهه با چالش‌های جهانی و با تمرکز بر رفع شکاف نظری موجود در تلاقی این دو حوزه انجام شد. چارچوب نظری پژوهش، تلفیقی ابداعی از پنج مؤلفه کلیدی است: رویکرد قدرت نرم نای، سه‌گانه انجمن پیشبرد علوم آمریکا (AAAS)، مدل منافع‌محور گلوکمن، اهداف سه‌گانه فلینک و شرایتر (دسترسی، پیشبرد و نفوذ) و نقش مستقل آموزش عالی در تبیین مک‌کلوری. روش پژوهش، کیفی از نوع تحلیل محتوای جهت‌دار کتابخانه‌ای است. یافته‌ها نشان می‌دهد که: (۱) قدرت نرم آموزش عالی بیش از هر بعد دیگری در مؤلفه «علم برای دیپلماسی» تجلی می‌یابد؛ (۲) سه هدف راهبردی در سلسله‌مراتبی تجمعی، مسیر عملیاتی کاربست این قدرت نرم را ترسیم می‌کنند؛ (۳) کشورهای تحت تحریم با تکیه بر مرجعیت نهادهای تخصصی پیشرو همانند پژوهشگاه رویان، می‌توانند محدودیت‌های سیاسی را خنثی کرده و از ظرفیت‌های علمی خود به‌عنوان اهرم تاب‌آوری استفاده کنند؛ و (۴) دیپلماسی علمی هم‌زمان عرصه‌ای برای همکاری، رقابت و اعمال نفوذ محسوب می‌شود. نوآوری اصلی پژوهش در ارائه مدلی تلفیقی برای تبیین سازوکارهای تبدیل ظرفیت‌های آموزش عالی به قدرت نرم و جهت‌دهی آن در راستای ارتقای منافع ملی و سیاست خارجی است. این پژوهش که از نظر هدف، کاربردی محسوب می‌شود، دلالت دارد، مرجعیت و تخصص علمی می‌تواند محدودیت‌های سیاسی را تعدیل کرده و دیپلماسی علمی را به مجرایی اثربخش برای مدیریت چالش‌های فراملی تبدیل کند.