فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران

زخم و روایت: مردم‌شناسی حافظه، تروما و بازنمایی در جنگ رمضان

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی
10.22035/jicr.2026.3755.3943
چکیده
این مقاله با رویکردی مردم‌نگارانه به تحلیل بازنمایی تروما در جنگ رمضان (اسفند ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵) می‌پردازد و فرایند دگردیسی «زخم» به «روایت» و «سوگ» به «حماسه» را واکاوی می‌کند. هدف اصلی، فهم چگونگی تبدیل ترومای جمعی به حافظه جمعی و خودآگاهی تاریخی در بستر فرهنگ ایرانی-اسلامی است. داده‌ها از طریق حضور مستمر در میادین و محلات تهران (بیش از ۲۰۰ شب)، مصاحبه‌های عمیق با ۷۶ مشارکت‌کننده، مردم‌نگاری بصری و تحلیل اسناد هنری و رسانه‌ای گردآوری شده و با روش تحلیل تماتیک در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی سازماندهی شده‌اند. چارچوب مفهومی، تلفیقی از نظریه‌های حافظه جمعی هالبواکس، ترومای فرهنگی الکساندر، آیین و آستانگی ترنر، و بازنمایی بصری است. یافته‌ها در چهار سطح به‌هم‌پیوسته ارائه می‌شوند: ۱) ترومای بدنی و سوگ شخصی؛ ۲) ترومای روانی-اجتماعی و «زخم نامرئی»؛ ۳) بازنمایی مناسکی تروما در فضای عمومی (سوگ حماسی، نمادسازی بصری، رژیم صوتی، روایت بعثت ملت)؛ و ۴) بازنمایی هنری و رسانه‌ای (عکاسی، ادبیات، سینما، موسیقی، جنگ روایت‌ها). یافته‌ها نشان می‌دهد که در غیاب نهادهای رسمی، زیرساخت‌های اجتماعی خودجوش و آیین‌های شبانه، تروما را به حافظه جمعی و خودآگاهی تاریخی تبدیل کرده و الگویی بومی از «سوگ حماسی» پدید آورده‌اند. این الگو، ریشه در حافظه تاریخی شیعه دارد و «رنج» را به «مقاومت تمدن‌ساز» بدل می‌کند. مقاله بر ضرورت صیانت از سرمایه اجتماعی داغ، به‌رسمیت‌شناختن عاملیت مردمی در بازنمایی تروما، و طراحی سیاست‌های حمایتی برای دوران پساجنگ تأکید می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 12 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 25 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 04 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 12 مهر 1405