1
استاد گروه مطالعات زنان، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2
گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22035/jicr.2026.3715.3911
چکیده
این پژوهش به تحلیل نشانهشناختی بازنمایی بصری حمله نظامی به مدرسه «شجره طیبه میناب» در رسانههای رسمی ایران (خبرگزاری فارس) میپردازد. هدف اصلی، تبیین چگونگی تبدیل یک فاجعه به سوگی ملی از خلال رمزگان بصری و جنسیتمند شدن فقدان است. چارچوب مفهومی پژوهش بر ایده «وطن جنسیتمند» در اندیشه افسانه نجمآبادی و مفهوم «سوگپذیری» در نظریه جودیت باتلر استوار است و داده ها با استفاده از روش کیفی و مبتنی بر تکنیک نشانهشناسی اجتماعی ونلیوون تفسیر شده اند. در نهایت یافته ها حول سه مضمون «جنسیتمندشدن امر ملی»، «سوگپذیری گزینشی و عاطفیسازی به میانجی جنسیت»، «روایت موازی؛ بدن غایب و تعدیل سوگِ جنسیتمند» مفصل بندی شده اند. یافتهها نشان میدهد که رسانه با برجستهسازی بدن دخترانه، نشانههای زنانه و اشیای یادمانی، دخترانگی را به دال مرکزی معصومیت جریحهدار و وطن آسیبدیده بدل میکند. همچنین، از طریق سلسلهمراتب رؤیتپذیری، برخی جانها بیش از دیگران سوگپذیر میشوند. البته که این نظم بازنمایانه کاملاً یکدست و بسته نیست. روایت فقدان ماکان نصیری، بهمثابه یکی از دانشآموزان پسر که بنا بر روایتهای رسانهای، نشانی از بدن او در زمان خاکسپاری به دست نیامد، نوعی روایت موازی و اخلالگر در نسبت با الگوی مسلطِ سوگِ دخترانه پدید آورد. در نهایت فهم سوگ عمومی در بستر رسانه، بدون توجه همزمان به جنسیت، نشانهشناسی اجتماعی، سیاست رؤیتپذیری و منطق حذف و اخلال ممکن نیست.