نقش برنامه‌های دینی و غیردینی تلویزیون در افزایش یا کاهش دینداری

نویسنده

دانشیار گروه ارتباطات دانشگاه تهران

چکیده

هدف از این مقاله توضیح رابطه میان برنامه‌های دینی و غیردینی در تلویزیون جمهوری اسلامی ایران، با دینداری در سطح جامعه است. برای رسیدن به هدف مقاله، در ابتدا مفاهیم مورد نیاز شامل برنامه دینی، برنامه غیردینی، تلویزیون دینی و تلویزیون ایدئولوژیک توضیح داده می‌شود؛ سپس با مراجعه به چند نمونه از انواع برنامه‌هایی که در طیفی از برنامه‌های غیردینی تا برنامه‌های دینی قرار می‌گیرند، چگونگی اثرگذاری آنها بر مخاطب در شکل‌دهی تعریفی از دین به‌عنوان دین منحصر در حوزه خصوصی، یا دین فعال در هر دو حوزه عمومی و خصوصی مورد بررسی و توجه قرار می‌گیرد. در این مقاله نشان داده می‌شود از انواع برنامه‌های صرفاً دینی، صرفاً سرگرم‌کننده و دینیِ رسانه‌ای‌شده، نوع سوم مطلوب تلویزیون دینی است.

کلیدواژه‌ها


Abbâsi, Š. (1382 [2003 A.D]) “Din va Fanâvari-ye Television az Did-e Neil Postman”
(Persian Translation of Religion and Technology of Television From Neil Postman
Perspective), in Sanješ va Pažoheš, Vol. 10(35): 79-97.
Alexander, B. (1385 [2006 A.D]) “Television-e Dini-ye Manâsek-e Jobrângar dar
Namâyeš-e Bozorgtar-e Ejtemâi” (Persian Translation of Televangelism: Redressive
Ritual within a larger Social Drama), in S. Hover and K. Lundby, Rethinking Media,
Religion and Culture, Translated by Masood Âriyâi Niâ , Tehran: Entešârât-e Soroš.
Âzâd Armaki, T. (1386 [2007 A.D]) “Television, Rasâne-h Dini” (Persian Translation
of Television, Religious Media), in Javâdi Yegâne-h, Mohammad Reza and Hamid
Abdolâhiyân, Din va Rasâne-h, Tehran: Daftar-e Pažohešhâ-ye Radio.
Bahar, M. (1386 [2007 A.D]) “Television, Obžehâ-ye Dini va Secularism” (Persian
Translation of Television, Religious Objects and Secularism), in Javâdi Yegâne-h,
Mohammad Reza and Hamid Abdolâhiyan, Din va Rasâne-h, Tehran: Daftar-e
Pažohešhâ-ye Radio.
Bahonâr, N. (1385 [2006 A.D) Din va Rasâne-h (Persian Translation of Media and
Religion), Tehran: Markaz-e Tahqiqât-e Sedâva Simâ.
________ (1386 [2007 A.D]) “Siyâsatgozâri-ye Rasânehâ-ye Dini dar Iran; Sistem-e
Moteâmel, Poyâ va Hamgerâ-ye Ertebâtât-e Dini” (Persian Translation of Policy
of Religious Media in Iran; Interactive System, Dynamic and Isotropic Religious
Communication), in M. Javâdi Yegâne-h & H. Abdolâhiyan, Din va Rasâne-h,
Tehran: Daftar-e Pažohešhâ-ye Radio.
_______ (1387 [2008 A.D]) “Rasânehâ-ye Jamii va Tolidât-e Dini Barâ-ye Kodakân”
(Persian Translation of Mass Media and Religious Production for Children: Providing
Communication- Cultural Approach), in Faslnâme-h Tahqiqât-e Farhangi-ye
Iran, Vol. 1 (3): 55-37.
Chandler, D. (1386 [2007 A.D]) Mabâni-ye Nešâne-h Šenâsi (Persian Translation of
Introduction to Semiology), Translated by Mehdi Pârsâ, Tehran: Entešârât-e Sore-h Mehr.
Fazlolâh, Š. (1382 [2003 A.D]) “Jostâri dar Vižegihâ-ye Omomi-ye Etelâ Rasâni-ye
Islami” (Persian Translation of General Properties of Islamic Broadcasting), in
Sanješ va Pažoheš, Vol. 10 (35): 57-79.
Fairclough, N. (1379 [2000 A.D]) Tahlil-e Goftemân-e Enteqâdi (Persian Translation
of Critical Discourse Analysis: Language and Power), Translated by Fâteme-h
Šayeste-h Pirân and others, Tehran: Markaz-e Motâleât-e Rasâne-h.

Fisk, J. (1380 [2001 A.D]) “Farhang va Ideology” (Persian Translation of Culture and Ideology),
Translated by Možgân Boroumand, in Faslnâme-h Organon, Vol.5 (20): 117-126.
_______ (1380 [2001 A.D]) “Farhang-e Television” (Persian Translation of Television
Culture), Translated by Možgân Boroumand, in Faslnâme-h Organon, Vol.5
(19):125-143.
Giviyân, A. (1385 [2006 A.D]) “Âiin, Âiin Sâzi va Farhang-e Âme-h Pasand-e Dini:
Tamoli dar Barxi Baznamaiha-ye Basari-ye Dini va Siveha-ye Jadid-e Madâhi”
(Persian Translation of Ritual, Ritualization and Popular Religious Culture:
Reflecting on Some Visual Representation of Religious and New Ways of Eulogy),
in Faslnâme-h Motâleât-e Farhangi va Ertebâtât, Vol.2 (5): 179-211.
Javâdi Yegâne-h, M., Kalântari & Azizi, J. (1386 [2007 A.D]) “Rezayat-e Moxataban-e
Rasane-h Dini” (Persian Translation of Religious Media Audience Satisfaction),
in M. Javâdi Yegâne-h & H. Abdolâhiyân, Din va Rasâne-h, Tehran: Daftar-e
Pažohešhâ-ye Radio.
Mohseniân Râd, M. (1385 [2006 A.D]) “Tarvij-e Din az Tahrik-e Âtefe-h dar Rasânehâye
Moâser dar Moqâyese-h bâ Tarvij-e Mobtani bar Taaqol dar Sadr-e Islam”
(Persian Translation of Promotion of Religion by Stimulation in Contemporary
Media, Compared to Promotion Based on Contemplation of Islam), in Faslnâme-h
Motâleât-e Farhangi va Ertebâtât, Vol. 2(5): 75-92.
Mosâ Poor, N. & Dortâj, F. (1387 [2008 A.d]) “Arzešyšbi-ye Poyšnamšihš-ye Diniye
Television-e Jomhori-ye Islami-ye Iran” (Persian Translation of Evaluation
Television Animation Religious Islamic Republic of Iran), in Faslnâme-h Tahqiqât-e
Farhangi-ye Iran, Vol.1 ( 3): 157-183.
Postman, N. (1375 [1996 A.D]) Zendegi dar Ayeš Mordan dar Xoši (Persian Translation
of Amusing Ourselves to Death: Public Discourse in the Age of Show Business),
Translated by, Sâdeq Tabâtabâi, Tehran: Moasese-h Etelâât.
________ (1372 [1993 A.D]) Technopoly (Persian Translation of Technopoly),
Translated by Sâdeq Tabâtabâi, Tehran: Soroš.
Sahbâ, M. (1384 [2005 A.D]) “Nešâne-h Šenâsi-ye Sinamâ Va Teâtr/ Nešâne-h Šenâsiye
Neveštâr” (Persian Translation of Semiology of Cinema and Theater / Text
Semiology), in Faslnâme-h Xiyâl, Vol. - (13): 35-4.
Xâni, M. (1387 [2008 A.D]) “Taâmol va Taqâbol-e Rasâne-h va Mazhab dar Xâvar-e Miyâne-h: bâ
Takid bar Iran” (Persian Translation of Interaction and Confrontation of Media and Religion in the
Middle East (with emphasis on Iran), in Faslnâme-h Tahqiqât-e Farhangi, Vol.1 (3): 215-233.

آزاد ارمکی، ت. (1386) «تلویزیون، رسانه دینی»، در: جوادی یگانه، م. و عبداللهیان ح. (به کوشش)، دین و رسانه، دفتر پژوهش‌های رادیو، , 1-17
باهنر، ن. (1385) رسانه‌ها و دین، تهران، مرکز تحقیقات صدا و سیما.
باهنر، ن. (1387) «رسانه‌های جمعی و تولیدات دینی برای کودکان: ارائه رویکردی ارتباطی ـ فرهنگی»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 1 (3), 37-55
باهنر، ن. «سیاست‌گذاری رسانه‌های دینی در ایران؛ سیستم متعامل، پویا و همگرای ارتباطات دینی» در: جوادی یگانه، دین و رسانه , 66-85
بهار، م «تلویزیون، ابژه‌های دینی و سکولاریسم»، در: جوادی یگانه، دین و رسانه , 86-99
پُست‌من، ن (1372) تکنوپولی، ترجمه صادق طباطبایی، سروش.
پُست‌من، ن (1375) زندگی در عیش، مردن در خوشی، ترجمه صادق طباطبایی، مؤسسه اطلاعات.
جوادی یگانه، م؛ کلانتری، ع؛ عزیزی، ج. «رضایت مخاطبان رسانه دینی»، جوادی یگانه ، دین و رسانه، , 111-131
چندلر، د. (1386) مبانی نشانه‌شناسی، ترجمه مهدی پارسا، تهران: انتشارات سوره مهر.
حسن‌خانی، م. (1387) «تعامل و تقابل رسانه و مذهب در خاورمیانه (با تأکید بر ایران)»، تحقیقات فرهنگی ایران، 1 (3), 215-233
شهبا، م. (1384) «نشانه‌شناسی سینما و تئاتر / نشانه‌شناسی نوشتار فصلنامه خیال (13)
عباسی، ش. (1382) «دین و فناوری تلویزیون از دید نیل پُست‌من»، پژوهش و سنجش (ویژه‌نامه دین و رسانه 1)، 10 (35), 79-97
فرکلاف، ن. (1379) «تحلیل انتقادی گفتمان»، ترجمه فاطمه شایسته پیران و دیگران، تهران: مرکز مطالات رسانه‌ها.
فضل‌الله، ش. «جستاری در ویژگی‌های عمومی اطلاع‌رسانی اسلامی»، ترجمه احسان قرنی، در پژوهش و سنجش (ویژه‌نامه دین و رسانه 1)، 10 (35), 57-79
فیسک، ج (1380) « فرهنگ و ایدئولوژی» ترجمه مژگان برومند، فصلنامه ارغنون 5 (20), 117-126
فیسک، ج. (1380) «فرهنگ تلویزیون» ترجمه مژگان برومند، فصلنامه ارغنون 5 (19), 125-143
الکساندر، ب. (1385) «تلویزیون دینی مناسک جبران‌گر در نمایش بزرگ‌تر اجتماعی»، در: هوور، استوارت، ‌ام و نات، ل. بازاندیشی درباره رسانه، دین و فرهنگ، ترجمه مسعود , 243-258
گیویان، ع. (1385) «آیین، آیینی‌سازی و فرهنگ عامه‌پسند دینی: تأملی در برخی بازنمایی‌های بصری دینی و شیوه‌های جدید مداحی»، در فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 2 (5), 179-211
محسنیان راد، م. (1385) «ترویج دین از تحریک عاطفه در رسانه‌های معاصر، در مقایسه با ترویج مبتنی‌بر تعقل در صدر اسلام» فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 2 (5), 75-92
موسی‌پور، ن. و درتاج، ف. (1387) «ارزشیابی پویانمایی‌های دینی تلویزیون جمهوری اسلامی ایران» فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران 1 (3), 157-183