انقلاب اسلامی، انقلاب تمدن‌ساز؛ دانشگاه ایرانی، دانشگاه تمدن‌ساز

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی

2 دکتری روابط بین‌الملل

چکیده

با ظهور انقلاب مبتنی بر اسلام و شکل‌گیری حکومت دینیِ برآمده از مردم، گفتمان تمدنی ایرانی و اسلامی در قالب تمدن نوین برخاسته و آمیخته از این دو تمدن احیا شد و ایران انقلاب اسلامی، در عمل به احیاگر فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی تبدیل گردید. این مقاله بر این موضوع تأکید دارد که ایران انقلاب اسلامی، قطعاً یکی از نیروهای تعیین‌کننده و تأثیرگذار در این حوزه تمدنی بوده و در احیا و پیشبرد آن در عصر جدید نقش تعیین‌کنندهای داشته و برای مقاومت و سرپا ماندن در برابر غربِ انسان‌محور و ماده باور چاره‌ای جز تمدنی اندیشیدن و تمدنی عمل کردن ندارد. اگر این مهم دارای الزاماتی در حوزه‌های مختلف کشوری باشد، یکی از مهمترین و اصلی‌ترین ارکان آن نظام فکری، معرفتی و تولید دانش است که محفل آن دانشگاه و جامعه دانشگاهی است. دانشگاه تمدنساز افق حرکت دانشگاه های ایران اسلامی را برای دهه‌های آتی ترسیم می‌کند. دانشگاه به‌عنوان یکی از کانونهای علم، دانش و فرهنگ که وظیفهاش تولید، تبیین و تعمیق علم، معرفت و فرهنگ است، از مهمترین مراکز تأثیرگذار در شکل‌گیری و رشد هر تمدنی است تا بدان حد که می‌توان به جرأت ادعا کرد دانشگاه‌ها به‌عنوان ستون‌های برپادارنده تمدنی هستند و بدون دانشگاه هیچ تمدنی ره به جایی نخواهد برد. در یک کلام در عصر جدید کارکرد دانشگاه تنها در آموزش، پژوهش، کارآفرینی و.... خلاصه نمی‌شود بلکه در نقش یک پایگاه معرفتی به فرهنگ‌سازی و تمدن‌سازی نوین میپردازد. در این مقاله سعی بر آن است تا با تبیین و تعریف لوازم و شاخص‌های لازم برای این مهم، نظریه‌پردازی لازم صورت پذیرد.

کلیدواژه‌ها


Abbâsi Moqadam, M. (1386 [2007 A.D]) Sanad-e Ahdâf, Râhbordhâ va Barnâmehâ-ye
Moâvenat-e Farhangi va Ejtemâi-ye Vezârat-e Olum, Tahqiqât va Fanâvar (Persian
Translation of Document Goals, Strategies and Programs of Cultural and Social
Deputy Ministry of Science, Research and Technology), Tehran: Vezârat-e Olum,
Tahqiqât va Fanâvari.
Âdami Abarqoi, A. (1387 [2008 A.D]) Darâmadi bar Dânešgâh-e Tamadon sâz-e
Islami, Bâyestehâ-ye Nazari (Persian Translation of An Introduction to Islamic
Civilization Making University), Tehran: Entešârât-e Daftar-e Barnâme-h Rizi-ye
Ejtemâi va Motâleat-e Farhangi.
Arbery, A. (1346 [1967 A.D]) Mirâs-e Iran (Persian Translation of Heritage of Iran),
Translated by Ahmad Birašk, Tehran: Bongâh-e Tarjome-h va Našr-e Ketâb.
Arian Poor, A. (1330 [1941 A.D]) Dar Âstâne-h Rastâxiz: Resâleh-i dar Bâb-e
Dinâmism-e Târix (Persian Translation of Eve of Resurrection; an Thesis on History
Dynamism), Tehran: -.
Âyati, M. (1363 [1984 A.D]) Andelos ya Târix-e Hokomat-e Moslemin dar Uoropa
(Persian Translation of Andalusia or History of Muslim's Government in Europe),
Tehran: University of Tehran.
Battomore, T. (1379 [2000 A.D]) Jâmeešenâsi-ye Siyâsi (Persian Translation of Political
Sociology), Trans by Manočehr Sabori, TehranL: Šab Tâb.
Dâyeratolmaâref-e Bozorg-e Islami (1385 [2006 A.D]) Dâyeratolmâaref-e Bozorg-e
Islami (Persian Translation of Islamic Great Encyclopedia), Tehran: Entešârât-e
Dâyeratolmâaref-e Bozorg-e Islami.
Durant, W. (1337 [1958 A.D]) Mašreq Zamin Gâhvâre-h Tamadon (Persian Translation
of Our Oriental Heritage), Trans by Ahmad Ârâm, Tehran: Eqbâl.
Ejtehâdi, M. (1377 [1998 A.D]) “Tahlili bar Tavânmandihâ va Kâstihâ-ye Nezâm-e
Âmozeš-e Âli dar Iran” (Persian Translation of an Analysis on Capabilities
and Problems of Higher Education System in the Islamic Republic of Iran), in
Faslnâme-h Pažoheš va Barnâme-h Rizi dar Âmozeš-e Âli, Vol.- (17):-.
Frey, R. (1380 [2001 A.D]) Târix-e Bâstani-ye Iran (Persian Translation of Ancient History
of Persia), Trans by Masood Rajab Niyâ, Tehran: Šerkat-e Entešârât-e Elmi va Farhangi.
Ghirshman, R. (1366 [1987 A.D]) Iran, az Âqâz tâ Islam (Persian Translation of
Iran, Des Original Al, Islam), Translated by Mohammad Moin, Tehran: Šerkat-e
Entešârât-e Elmi va Farhangi.

Golsani, M. (1387 [2008 A.D]) Avamel-e Moaser dar Sekofai-ye Elm dar Tamadon-e
Islami (Persian Translation of Factors in the Science of Islamic Civilization
Flourished), Tehran: Moâvenat-e Farhangi va Ejtemâi-ye Vezârat-e Olum, Tahqiqât
va Fanâvari.
Hâeri, A. (1372 [1993 A.D]) Noxostin Royâroihâ-ye Andiše-h Garân-e Irani bâ Doroye-h
Tamadon-e Qarb (Persian Translation of Iranian Intellectuals’` first Encounter with
Western Civilization), Tehran: Amir Kabir.
Halabi, A. (1372 [1993 A.D]) Târix-e Tamadon-e Islam (Persian Translation of The
History of Civilization of Islam), Tehran: Asâtir.
Huntington, S. (1381 [2002 A.D]) Nazariye-h Barxord-e Tamadonhâ: Huntington
va Montaqedânaš (Persian Translation of The Clash of Civilizations: Huntington
and his Critics), Translated by Mojtabâ Amiri Vahid, Tehran: Vezârat-e Omor-e
Xâreje-h.
Ibn al khaldon (1366 [1987 A.D]) Moqadame-h (Persian Translation of Moqadamah),
Trans by Mohammad Parvin Gonâbâdi, Tehran: Šerkat-e Entešârât-e Elmi va
Farhangi.
Lucas, H. (1382 [2003 A.D]) Târix-e Tamadon az Kohantarin Rozegâr tâ Sede-h mâ
(Persian Translation of The History of Civilization; From the Oldest Civilization
on Time, to our Century), Translated by Abdolhossin Âzarang, Tehran: Entešârât-e
Soxan.
Mayor, F. (1989) “Culture and the University”, in Higher Education in Europe, Vol.14
(1):-.
Mehtadi, M. (1369 [1990 A.D]) Dânešnâme-h Jahân-e Islam (Persian Translation of
Encyclopedia of Islamic World), Tehran: Bonyâd-e Dâyeratolmaâref-e Bozorg-e
Islami.
Mohimani, M. (1379 [2000 A.D]) Goftego-ye Farhanghâ va Tamadonhâ (Persian
Translation of Dialogue Between Cultures and Civilizations), Tehran: Sâles.
Motahari, M. (1387 [2008 A.D]) Âyande-h Bašariyat az Didgâh-e Motahari (Persian
Translation of the Future Vision of Humanity Motahari), Tehran: Moasese-h
Âmozeši va Pažoheši-ye Imam Khomaini.
_________ (1362 [1983 A.D]) Xadamât-e Moteqâbel-e Iran va Islam (Persian
Translation of Iran and Islam mutual service), Qom: Daftar-e Entešârât-e Islami.
Narâqi, E. (1384 [2005 A.D]) Olum-e Ejtemâi va Seyr-e Takvini-ye ân (Persian
Translation of Social Sciences and its Development), Tehran: Farzân Roz.
Nasr, S. (1350 [1971 A.D]) Elm va Tamadon dar Islam (Persian Translation of

Islamic Science: an Illustrated Study), Translated by Ahmad Ârâm, Tehran: Našr-e
Andiše-h.
Pâšâi, A. (1369 [1990 A.D]) Farhang-e Andiše-h No (Persian Translation of The Culture
of New Idea), Tehran: Entešârât-e Mâziyâr.
Qorbâni, Z. (1370 [1991 A.D]) Târix-e Farhang va Tamadon-e Islami (Persian
Translation of The History of Islamic Culture and Civilization), Tehran: Daftar-e
Nasr-e Farhang-e Islami.
Râvandi, M. (1356 [1977 A.D]) Târix-e Ejtemâi-ye Iran (Persian Translation of Social
History of Iran), Tehran: -.
Rocher, G. (1380 [2001 A.D]) Taqiirât-e Ejtemâi (Persian Translation of Le Changment
Social), Translated by Mansoor Vosoqi, Tehran: Našr-e Nay.
Sajâdi, S. (1375 [1996 A.D]) Farhang-e Olum-e Falsafi va Kalâmi (Persian Translation
of The Dictionary of Philosophy and Theology), Tehran: Entešârât-e Amir Kabir.
Tavasoli, M. (1376 [1997 A.D]) Falsafe-h Tarix az Didgah-e Jameesenasi (Persian
Translation of The Philosophy of History from Sociological Perspective), Tehran:
Našr-e Nay.
Toynbee, A. (1366 [1987 A.D]) Tamadon dar Bote-h Âzmâyeš (Persian Translation of
Civilization Furnace), Trans by Yaqob žand, Tehran: Maolâ.
________ (1366 [1987 A.D]) Târix-e Tamadon (Persian Translation of The History of
Civilization: the Analytical World History from the Beginning to the Present Era),
Translated by Yaqob žand, Tehran: Maolâ.
Xoram Šad, M. (1385 [2006 A.D]) Dânšgšh-e Tamadon Sâz; Sanad-e Ahdâf va
Râhbordhâ-ye Moâvenat-e Farhangi va Ejtemâi-ye Vezârat-e Olum, Tahqiqât va
Fanâvari ( Persian Translation of Civilization Making University; Document Goals
and Strategies of Cultural and Social Deputy Ministry of Science, Research and
Technology), Tehran: Daftar-e Barnâme-h Rizi-ye Ejtemâi va Motâleât-e Farhangi.
Zâker Sâlehi, Q. (1384 [2005 A.D]) Dânešgâh-e Irani (Persian Translation of an Iranian
University), Tehran: Entešârât-e Kavir.
Zamâni, M. (1348 [1969 A.D]) Islam va Tamadon-e Jadid (Persian Translation of Islam
and New Civilization), Tehran: Ketâbxâne-h Sadr.
Zand, Z. (1387 [2008 A.D]) “Maneš va Vižegihâ-ye Irani dar Šâhnâme-h Ferdosi”
(Persian Translation of the Iranian Characteristics in Shahname Ferdosi), available
at http://anthropology.ir/node/284
Zarin Kob, A. (1357 [1978 A.D]) Târix-e Iran Bad az Islam (Persian Translation of
History of Persia in Islamic Period), Tehran: Vezârat-e âmouzesh va Parvaresh.

آدمی‌ابرقویی، ع. (1387) درآمدی بر دانشگاه تمدنساز اسلامی؛ بایسته‌های نظری، مقدمه دکتر محمدباقر خرمشاد، تهران: انتشارات دفتر برنامه‌ریزی اجتماعی و مطالعات فرهنگی
آربری، ا.ج. (1346) میراث ایران، ترجمه احمد بیرشک و دیگران، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب
آریانپور، ا. (بی‌تا) در آستانه رستاخیز؛ رسالهای در باب دینامیسم تاریخ، تهران: (بیجا).
آیتی، م. (1363) اندلس یا تاریخ حکومت مسلمین در اروپا، تهران: دانشگاه تهران.
ابن خلدون، ع. (1366) مقدمه، ترجمه محمد پروین گنابادی، ویرایش سوم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ج 1.
اجتهادی، م. (1377) «تحلیلی بر توانمندیها و کاستیهای نظام آموزش عالی در جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه پژوهش و برنامهریزی در آموزش عالی (17), 95-85
باتومور، ت. (1379) جامعه‌شناسی سیاسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: شبتاب.
پاشایی، ع. (1369) فرهنگ اندیشه نو، ج 1، تهران انتشارات مازیار.
توسلی، م. (1376) ) فلسفه تاریخ از دیدگاه جامعهشناسی، تهران: نشر نی.
توینبی، آ. (1366) تاریخ تمدن: تحلیلی از تاریخ جهان از آغاز تا عصر حاضر، ترجمه یعقوب آژند، تهران: مولی.
_____ (1366) تمدن در بوته آزمایش، ترجمه یعقوب آژند، تهران: مولی.
حائری، ع. (1372) نخستین رویارویی‌های اندیشه‌گرایان ایرانی با دورویه تمدن غرب، تهران: امیرکبیر.
حلبی، ع. (1372) تاریخ تمدن اسلام، ج 2،تهران: اساطیر.
خرمشاد، م. (1385) دانشگاه تمدنساز؛ سند اهداف و راهبردهای معاونت فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، چاپ دوم، تهران: دفتر برنامهریزی اجتماعی و مطال
دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، (1385) دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، ج 10، تهران: انتشارات دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.
دورانت، و. (1337) مشرق زمین گاهواره تمدن، ترجمه احمد آرام، تهران: انتشارات اقبال.
_____ (1376) تاریخ تمدن، ج 1، ترجمه احمد آرام و دیگران ج 5، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ذاکرصالحی، غ. (1384) دانشگاه ایرانی، تهران: انتشارات کویر.
راوندی، م. (1365) تاریخ اجتماعی ایران، ج 1، چاپ چهارم، تهران (بینا).
روشه، گ. (1380) تغییرات اجتماعی، ترجمه منصور وثوقی، ویرایش دوم، تهران: نشر نی.
زرین‌کوب، ع. (1357) تاریخ ایران بعد از اسلام، تهران: بینا.
زمانی، م. (1348) اسلام و تمدن جدید، تهران: کتابخانه صدر.
سجادی، ج. (1375) فرهنگ علوم فلسفی و کلامی، چاپ اول، تهران: انتشارات امیرکبیر.
عباسی‌مقدم، م. (1386) سند اهداف، راهبردها و برنامههای معاونت فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران: معاونت فرهنگی و اجتماعی.
فرای، ن. (1380) تاریخ باستانی ایران، ترجمه مسعود رجبنیا، شرکت تهران انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ نخست.
قربانی، ز. (1370) تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، چ 2، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
گلشنی، م. (1387) «عوامل مؤثر در شکوفایی علم در تمدن اسلامی»، مجموعه مقالات مقدمهای بر دانشگاه تمدنساز اسلامی؛ بایستههای نظری، تهران: معاونت فرهنگی و اجتماع
گیرشمن، ر. (1366) ایران از آغاز تا اسلام، ترجمه محمد معین، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
لوکاس، ه. (1382) تاریخ تمدن از کهنترین روزگار تا سده ما، ترجمه عبدالحسین آذرنگ، ویرایش دوم، ج 1، تهران: انتشارات سخن.
مطهری، م. (1362) خدمات متقابل ایران و اسلام، چاپ هشتم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
_____ (1387) آینده بشریت از دیدگاه شهید مطهری، تهران: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مهتدی، م. (1369) دانشنامه جهان اسلام، ج 4، «ذیل ابننبی، مالک»، زیر نظر احمد طاهری عراقی و دیگران، تهران: بنیاد دایرهالمعارف اسلامی.
مهیمنی، م. (1379) گفت‌وگوی فرهنگها و تمدنها، تهران: نشر ثالث.
نراقی، ا. (1384) علوم اجتماعی و سیر تکوینی آن، تهران: فرزان روز.
نصر، ح. (1350) علم و تمدن در اسلام، ترجمه احمد آرام، تهران: نشر اندیشه.
هانتینگتون، س. (1381) نظریه برخورد تمدنها: هانتینگتون و منتقدانش، ترجمه و ویراسته مجتبی امیری وحید، وزارت امور خارجه، تهران: مرکز چاپ و انتشارات.
Mayor, F. (1989) “Culture and the University”, Higher Education in Europe, 14 (1)