دیرینه‌شناسی علوم انسانی در گفتار پسااستعماری

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس تهران

2 دکتری علوم سیاسی، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات علمی و پژوهشی استراتژیک خاورمیانه

چکیده

در سال 1985 گایاتری چاکراورتیاسپیواک، با انتقاد از مجامع علمی آکادمیک غرب این سؤال را مطرح کرد که «آیا شخص مغلوب می‌تواند سخن بگوید؟»، پاسخ به این سؤال نیازمند بررسی علوم انسانی و هر دستگاه معرفتی است که سبب ایجاد حاشیهها شده است. گفتار پسااستعماری به‌عنوان نظری‌های انتقادی، آزادیخواه و ضداستعماری این دستگاه معرفتی را مورد نقد و بررسی قرار می‌دهد. متفکر پسااستعماری با دیرینه‌شناسی علوم انسانی زمانی را جستجو میکند که چیزی تحت عنوان «شرقی» در برابر «غربی» تعریف شد. کیستیِ سوژه مدرن موضوعی است که متفکر پسااستعماری مانند میشل فوکو در دیرینه‌شناسی مورد سؤال قرار می‌دهد. ایجاد مفهوم شرقی به زمانی برمی‌گردد که وجود عالم خارج، از ذهن شناسا نتیجه گرفته می‌شد. شرقی هنگامی میتواند سخن بگوید که نقد خود را متوجه سوژه خودبنیادی کند که علوم انسانی بر اساس آن شکل گرفته است. دستیابی به تعریفی از انسان و چگونگی مواجهه او با جهان برای فهم آن، نخستین قدم برای معرفی بدیلی در برابر علوم انسانی سلطه‌گر است. روش متفکر پسااستعماری در فهم دیگری، و عالم خارج مبتنیبر بیناذهنیت است. این روش فهم، از طریق تبیین مطالعات انسانی در برابر علوم انسانی غربی و علوم انسانی بومی، و با دیدگاهی انتقادی نسبت به پارادایم فکری اسپیوک، به سؤال او ـ برخلاف پاسخ خودش ـ پاسخی مثبت می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


Ashcroft, B. (et. al) (1988) Key Concepts in Post-Colonial Studies, London and New
York: Routledge.
Caute, D. (1357 [1987 A.D]) Fanon (Persian Translation of Frantz Fanon), Translated
by Reza Barâhani, Tehran: Entešârât-e Xârazmi.
Couzens Hoy, D. (1380 [2001 A.D]) Foucault dar Bote-h Naqd (Persian Translation of
Foucault: a Critical Reader), Translated by Payâm Yazdânjo, Tehran: Našr-e Markaz.
Deleuze & Guattari, F. (1986) Kafka: Toward a Minor Literature, trans by Dana Polan,
Minneapolis: University of Minnesota Press.
Dreyfus, H. & Rabinow, P. (1378 [1999 A.D]) Michel Foucault: Farâso-ye Sâxtârgarâi
va Hermeneutics (Persian Translation of Michel Foucault: Beyond Structuralism
and Hermeneutics), Translated by Hossein Baširiye-h, Tehran: Našr-e Nay.
Foucault, M. (1973) The Order of Thing: An Archaeology of the Human Sciences,
London: Routledge.
Gandhi, L. (1998) Postcolonial Theory, Edinburgh: Edinburgh University Press.
Horaks, K. (1379 [2000 A.D]) Foucault (Persian Translation of Foucault), Translated
by Payâm Yazdânjo, Tehran: Našr-e Širâze-h.
Memi, A. (1349 [1970 A.D]) Čehre-h Estemârgar, Čehre-h Estemâr Šode-h (Persian
Translation of The Colonizer and the Colonized), Translated by Homâ Nâteq,
Tehran: Šerkat-e Sahâmi-ye Entešâr.
Nozari, H. (1379 [2000 A.D]) Post Modernity va Postmodernism: Taârif va Nazariyehâ
(Persian Translation of Post Modernity and Postmodernism: Definitions and
Theories), Tehran: Entešârât-e Naqš-e Jahân.
Šariati, A. (1359 [1980 A.D]) Târix-e Tamadon (Persian Translation of the History of
Civilization), Tehran: Entešârat-e Čâp Paxš.
Selden, R. (1372 [1993 A.D]) Râhnamâ-ye Nazariye-h Adabi-ye Moâser (Persian
Translation of A Reader`s Guide to Contemporary Literary Theory), Translated by
Abbâs Moxber, Tehran: Tarh-e No.
Sezer, E. (1356 [1977 A.D]) Goftâri dar Bâb-e Estemâr (Persian Translation of on
Colonialism), Translated by Manočehr Hezârxâni, Tehran: Entevârât-e Negâh.
Spivak, G. (1998) “Can the Subaltern Speak?”, in C., Nelson & L., Grossberg,
Marxist Interpretations of Culture, Basingstoke: Macmillan Education.
Spivak, G. (1998) “Can the Subaltern Speak?”, in C., Nelson & L., Grossberg,
Williams, P. & Chrisman, L. (et. al.) (1994) Colonial Discourse and Postcolonial
Theory: A Reader, New York: Columbia University Press.
Zeymarân, M. (1378 [1999 A.D]) Michel Foucault: Dâneš va Qodrat (Persian Translation
of Michel Foucault: Knowledge and Power), Tehran: Entešârât-e Hermes.

دریفوس، ه. و پ. رابینو (1378) میشل فوکو فراسوی ساختگرایی و هرمنوتیک، ترجمه حسین بشیریه، تهران: نشر نی.
سزر، ا. (1356) گفتاری در باب استعمار، ترجمه منوچهر هزارخانی، تهران: انتشارات نگاه.
سلدن، ر. و پ. ویدوسون (1372) راهنمای نظریه ادبی معاصر، مترجم عباس مخبر، تهران: طرح نو.
شریعتی، ع. (1359) تاریخ تمدن، تهران: انتشارات چاپ و پخش بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی.
ضیمران، م. (1378) میشل فوکو: دانش و قدرت، تهران: انتشارات هرمس.
فوکو، م. (1384) نظم گفتار درس افتتاحیِ در کلژدوفرانس، ترجمه باقر پرهام، تهران: انتشارات آگه.
کات، د. (1357) فانون، ترجمه ابراهیم دانایی (رضا براهنی)، تهران: انتشارات خوارزمی.
کوزنزوی، د. (1380) فوکو در بوته نقد، ترجمه پیام یزدانجو، تهران: نشر مرکز.
ممی، آ. (1349) چهره استعمارگر، چهره استعمارشده، ترجمه هما ناطق، تهران: شرکت سهامی انتشار.
نوذری، ح. (1379) پست‌مدرنیته و پست‌مدرنیسم: تعاریف و نظریه‌ها، تهران: انتشارات نقش جهان.‌‌
هوراکس، ک. (1379) فوکو (قدم اول)، ترجمه پیام یزدانجو، تهران: نشر و پژوهش شیرازه.
Ashcroft, B. (et. al) (1988) Key Concepts in Post-Colonial Studies, London and New York: Routledge.
Deleuze & Guattari, F. (1986) Kafka: toward a Minor Literature, Trans by Dana Polan, Minneapolis: University of Minnesota Press.
Foucault, M. (1973) The Order of Thing: An Archaeology of the Human Sciences, London: Routledge.
Gandhi, L. (1998) Postcolonial Theory, Edinburgh: Edinburgh University Press.
Spivak, G. (1998) “Can the Subaltern Speak?”, in C., Nelson & L., Grossberg, Marxist Interpretations of Culture, Basingstoke: Macmillan Education.
Williams, P. & Chrisman, L. (et. al.) (1994) Colonial Discourse and Postcolonial Theory: A Readert, New York: Columbia University Press.