بازنمایی کلیشه‌های جنسیتی در رسانه؛ مطالعه موردی صفحه حوادث روزنامه همشهری

نویسنده

استادیار گروه مطالعات هند، دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران

چکیده

رسانه‌ها در کنار خانواده و آموزش و پرورش، از جمله عوامل جامعه‏پذیر کردن افراد یک جامعه هستند. آنچه رسانه‌ها به نمایش می‏گذارند هم برگرفته از فرهنگ جامعه است و هم تأثیرگذار بر‏ آن. تأثیرگذاری رسانه‌ها، در مراحل و مواردی چشمگیر است. به عنوان مثال افرادی که ارتباطات اجتماعی محدودتری دارند، فرصت بیشتری را با رسانه‌هایی همچون تلویزیون سپری می‏کنند و آنچه در آن می‏بینند، علاوه بر جنبه تفریح و سرگرمی، جنبه آموزشی نیز دارد. افرادی که به طور مداوم خواننده روزنامه طرفدار خود هستند نیز چنین آموزشی دریافت می‌کنند. در این مقاله به بررسی صفحه حوادث روزنامه و بررسی ساخت کلیشه‌های جنسیتی در آن می‌پردازیم. در این تحقیق با استفاده از نظریه نقش جنسیتی و جامعه‌پذیری جنسیت، مدل تحقیقی ـ ترکیبی ارائه می‌شود. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد مردان بیشتر از زنان مرتکب جرم می‌شوند و زنان در واقع سوژه انواع جرم هستند. بارزترین کلیشه‌ای که در مجموع به‌دست‌آمده این است که مردان در نقش «مهاجم و متعرض» به زنان، و در مقابل زنان به صورت قربانی بازنمایی شده‌اند. کلیشه‌های موجود در نمونه بررسی‌شده هم توصیفی و هم تجویزی است.

کلیدواژه‌ها


Abbott, P. & Wallace, K. (1380 [2001 A.D]) Jâmeeŝenâsi-ye Zanân (Persian Translation of An Introduction to Sociology: Feminist Perspective), Translated by Maniže-h Najm Arâqi, Tehran: Naŝr-e Ney.
Strinati, D. (1384 [2005 A.D]) Moqadamei bar Nazariyehâ-ye Farhang-e Âme-h (Persian Translation of Introduction to the Theories of Popular Culture), Translated by Sorayâ Pâk Nazar, Tehran: Gâm-e No.
Brown Nice, K. (1384 [2005 A.D]) “Talfiq-e Raveŝhâ-ye Kammi va Kayfi dar Pažoheŝ-e Ertebâti va Rasânei” (Persian Translation of Integrating Qualitative and Quantitative Methods in Communication and Media Research), Faslnâme-h Rasâne-h, Vol. 63(3): 7-38.
Baŝiriye-h, H. (1379 [2000 A.D]) Nazariyehâ-ye Farhang dar Qarn-e Bistom (The Theories of Culture in Twentieth Century), Tehran: Moasese-h Âyande-h Poyân.
De Floor, M. & Dennis, O. (1383 [2004 A.D]) Ŝenâxt-e Ertebâtât-e Jamii (Persian Translation of Understanding of Communication), Translated by Sirus Morâdi, Tehran: Enteŝârât-e Dâneŝkade-h Sedâ va Simâ.
Robertson, Y. (1377 [1998 A.D]) Darâmadi bar Jâmeeŝenâsi (Persian Translation of Introduction to Sociology), Translated by Hossein Behravân, Tehran: Enteŝârat-e Âstân-e Qods-e Razavi.
Râvdrâd, A. (1380 [2001 A.D]) “Taqiirât-e Naqŝ-e Zan dar Jâmee-h va Television” (Persian Translation of The Changes of Role of Women in Society and Television), Pažoheŝ-e Zanân, Vol. 1(1): -.
Rezâei, M. & Kâzemi, A. (1387 [2008 A.D]) “Siyâsat-e Jensiyat dar Television-e Iran” (Persian Translation of Politics of Gender in Iran`s Television), Pažoheŝ-e Zanân, Vol. - (1):-.
Severin, W. & Tankard, J. (1381 [2002]) Nazariyehâ-ye Ertebâtât (Persian Translation of Communication Theories: Origins, Methods and Uses in Mass Media), Translated by Alirezâ Dehqân, Tehran: Enteŝârât-e Dâneŝgâh-e Tehran.
Coser, L. & Rosenberg, B. (1385 [2006 A.D]) Nazariyehâ-ye Bonyâdi-ye Jâmeeŝenâsi (Persian Translation of Sociological Theory: a Book of Reading), Translated by Farhang Erŝâd, Tehran: Naŝr-e Ney.

Garret, S. (1382 [2003 A.D]) Jâmeeŝenâsi-ye Jensiyat (Persian Translation of Sociology of Gender), Translated by Baqâi, Tehran: Naŝr-e Digar.
Gunter, B. (1384 [2005 A.D]) Raveŝhâ-ye Tahqiq-e Rasânei (Persian Translation of Media Research Methods), Translated by Mino Niko, Tehran: Edâre-h Kol-e Pažoheŝhâ-ye Simâ.
Mohseni, M. (1383 [2004 A.D]) Moqadame-h Jâmeeŝenâsi (Persian Translation of Introduction to Sociology), Tehran: Âgâh.
Mc Quail, D. (1382 [2003 A.D]) Darâmadi bar Nazariye-h Ertebâtât-e Jamii (Persian Translation of Mass Communication Theory: An Introduction), Translated by Parviz Ejlâli, Tehran: Markaz-e Motâleât va Tahqiqât-e Rasânei.
Mehdizâdeh, M. (1384 [2005 A.D) “Barrasi-ye Mohtavâi va Herfei-ye Matâleb-e Haft Xabargozâri-ye Qeyr-e Dolati” (Persian Translation of The Study of Subjects of Seven Non-Governmental Agency), Faslnâme-h Rasâne-h, Vol. (3):- .
Nersisiyâns, A. (1383 [2004 A.D]) Mardomŝenâsi-ye Jensiyat (Persian Translation of Anthropology of Gender), Tehran: Naŝr-e Afkâr.
Vindal, S. and et al. (1376 [1997 A.D]) Kârbord-e Nazariyehâ-ye Ertebâtât (Persian Translation of The Implication of Communication Theories), Translated by Alirezâ Dehqân, Tehran: Markaz-e Motâleât va Tahqiqât-e Rasâneh-hâ.

ابوت، پ و والاس، ک. (1380) جامعه‏شناسی زنان، مترجم: منیژه نجم عراقی، تهران: نشر نی.
استریناتی، د. (1384) مقدمه‌ای بر نظریه‌های فرهنگ عامه، مترجم: ثریا پاک‌نظر،تهران: گام نو.
برون نیس، ک. (1384) «تلفیق روش‌های کمّی و کیفی در پژوهش ارتباطی و رسانه‌ای»، مترجم: اسماعیل یزدان‌پور، فصلنامه رسانه 3 (63), 38-7
بشیریه، ح. (1379) نظریه‌های فرهنگ در قرن بیستم، تهران: مؤسسه آینده‌پویان
دی فلور، م و دنیس، او. (1383) شناخت ارتباط جمعی، چاپ اول، مترجم: سیروس مرادی، تهران: انتشارات دانشکده صدا و سیما.
رابرتسون، ی. (1377) درآمدی بر جامعه‌شناسی، مترجم: حسین بهروان، تهران: انتشارات آستان قدس رضوی.
راودراد، ا. (1380) «تغییرات نقش زن در جامعه و تلویزیون» پژوهش زنان 1 (1), 156-133
رضایی، م و کاظمی، ع. (1387) «سیاست جنسیت در تلویزیون ایران» پژوهش زنان 6 (3), 113-85
سورین، و و تانکارد، ج. (1381) نظریه‌های ارتباطات، مترجم: علیرضا دهقان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
کوزر، ل و روزنبرگ، ب. (1385) نظریه‌های بنیادی جامعه‌شناسی، چاپ سوم، مترجم: فرهنگ ارشاد، تهران: نشر نی.
گرت، اس. (1382) جامعه‌شناسی جنسیت، چاپ دوم، مترجم: کتایون بقایی، تهران: نشر دیگر.
گونتر، ب. (1384) روش‌های تحقیق رسانه‌ای، مترجم: مینو نیکو، چاپ اول، تهران: اداره کل پژوهش‌های سیما.
محسنی، م. (1383) مقدمه جامعه‌شناسی، تهران: انتشارات آگاه.
مک کویل، د. (1382) درآمدی بر نظریه ارتباطات جمعی، مترجم: پرویز اجلالی، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
مهدی‌زاده، م. (1384) «بررسی محتوایی و حرفه‌ای مطالب هفت خبرگزاری غیردولتی» فصلنامه رسانه 3 (63)
نرسیسیانس، ا. (1383) مردم‌شناسی جنسیت، تهران: نشر افکار.
ویندال، س و دیگران (1376) کاربرد نظریه‌های ارتباطات، مترجم: علیرضا دهقان، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
Anderson, B. (1983) Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism London: Verso.