دوجهانی‌شدن‌ها و ارتباطات بین‌تمدنی: تحلیل روشمند ارتباط فرهنگی در جهان

نویسنده

دانشیار گروه ارتباطات و عضو وابسته گروه مطالعات آمریکا - دانشگاه تهران

چکیده

فرایند جهانی‌شدن یا جهانی‌سازی‌های ایدئولوژیک جدید که معلول ظهور «صنعت ارتباطات جهانی » است، منشأ سرعت بخشیدن به «فراملی‌شدن » فرهنگ‌ها و تمدن‌ها شده است. در واقع جهانی‌شدن، منشأ ظهور دو گفتگوی جهانی متضاد یعنی «گفتگوی جهانی ارادی» و «گفتگوی جهانی غیرارادی» همزمان در جامعه بشری شده است. پیش از ظهور صنعت ارتباطات جهانی یا به تعبیر مکتب فرانکفورد «صنعت جهانی فرهنگ » اعضای تمدن‌های جهان امکان دسترسی همزمان و تنفس فرهنگی در فضای واحد را نداشتند، به عبارتی «فضا‌های تمدنی»، متفاوت و دورافتاده از یکدیگر بودند و در عین حال بر همدیگر اثر می‌گذاشتند و از یکدیگر تأثیر می‌گرفتند اما این فرایند طی یک روند طولانی تاریخی صورت می‌گرفت. با ورود به عصر ارتباطات و «یکی شدن فضای ارتباطی »، فصل جدید و گریزناپذیری در مواجهه تمدن‌ها با یگدیگر تحقق پیدا کرده که نیازمند بازنگری جدی در فرایند گفتگوی تمدن‌هاست و لزوماً تحلیل‌های برخاسته از دوره مدرنیته پاسخگوی تحلیل‌ها و گفتگو‌های دوره جدید نیست. با سرعت گرفتن صنعت حمل‌ونقل و ظهور جهانی مجازی، جهان هم در فضای فیزیکی و هم در فضای مجازی کوچک شد و در این دو جهان کوچک‌شده فیزیکی و مجازی، گفتگوی بین‌فرهنگی و بین‌تمدنی، بازتعریف معنایی متفاوتی پیدا می‌کند.
در این مقاله تلاش می‌شود ابتدا تحلیل دقیقی از مفهوم تعمیم‌یافته گفتگو که متکی بر تفسیر هرمنوتیک «متن» می‌باشد، ارائه شود و سپس تعامل «متن» گفتگوی بین‌تمدنی را در ارتباط با «زمینه»های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی ناظر بر جهان مورد بحث قرار گیرد. با تحلیل ارتباط بین «متن » و «زمینه » است که به تأثیر فرایند جهانی‌شدن بر فرایند گفتگو منتقل خواهیم شد. با چنین تفسیری، چهار نگاه کلان تاریخی را به تمدن‌ها می‌توان ارائه نمود که نقطه پایانی این مقاله خواهد بود. این چهار نگاه بر منطق ریاضی نگاه به آغاز و استمرار روند تمدن‌ها تکیه زده است که عبارتند از: نگاه اروپامحوری نسبی ، اروپامحوری مطلق، امریکامحوری ، و نگاه چندمحوری به تمدن‌ها. در جمع‌بندی، نگاه جدیدی که منتزع از فضای عمومی جهان به تمدن‌ها یعنی نگاه جهان‌گرایی به تمدن‌هاست، مورد بحث و مداقه قرار خواهد گرفت.

کلیدواژه‌ها


Albrow, M., (1996) The Global Age, Cambridge: Polity Press.
Ali Abdullatif, A. (2009) “Beyond Orientalist, Colonial and Nationalist
Models: a Critical Mapping of Maghribi Studies (1951-2000)”, Third World
Quarterly, Vol. 30 (6(:1227-1236.
Âmeli, S. ( 1382 c [ 2004 A.D]) “Do Jahâni Šodanhâ va Hoviyathây-e
Hamzamân-e Âyandeh” ( Persian Translation of Dual Globalization and the
Future Synchronic Identities), Kârgâh-e Elmi-e Âyandeh Andiši, available at
www.iranwsis.org
_______ ( 1384 [ 2006 A.D]) “ Do Fazâee Šodan-e Jahân va Mobile va
Komputer: Jâmeeye Majâzi-e Farâgir va Bâzsâzi-e Hoviyat-e Fardi” ( Persian
Translation of The Duality of World Space, Mobile and Computer; The
Pervasive Virtual Society and Reconstruction of Individual Identity), Hamâyeš-e
Fannâvari-e Etelâat va Etrebâtât va Tose-h, Našriyeh Farhang va Fannâvari,
Vol.- (4): 41-42.
______ (1382 a [2004 A.D]) “Do Jahâni Šodanhâ va Âyandeye Jahân”
(Persian Translation of Dual Globalization and the Future of the World), Ketâb-e
Mâh-e Oloom-e Ejtemâee, Vol. - (69-70): 15-28.
______ (1382 b [2004 A.D]) “Do Jahâni Šodanhâ va Jâme`-ye Jahâni-e
Ezterâb” (Persian Translation of Dual Globalization and The World Stress
Society), Nâme-ye Oloom-e Ejtemâee, Vol.11 (1): 143-174.
_______ (1383 [2005 A.D] “Fanâvari-e Hamzamân-e Ertebâtât va Do Fazâee
Šodan-e Farhang” (Persian Translation of The Synchronic Communication
Technology and the Duality of Culture), Didgâh, Vol.1 (1):1-15.
______ (1388 [2010 A.D]) Šabakehây-e Elmi-e Majâzi (Persian Translation
of Virtual Scientific Webs), Tehrân: Pažooheškadeh Motâleât Farhangi
Ejtemâee.
Amin, S. (1989) Euro-centrism, USA: Monthly Review Press.
Amine, L. S. (2007) “Intercultural Approach to Americanism and Anti-
Americanism: British Muslim Impressions of America Before and After 11
September”, Comparative American Studies, Vol. 5 (1): 37-61.
Amine, L. S. (2008) “Country-of-origin, Animosity and Consumer Response:
Marketing Implications of Anti-Americanism and Francophobia”, International
Business Review, Vo. 17 (4): 402-422.
Bauman, Z. (1995) Life in Fragments, Oxford: Blackwell.
Boyed-Barrett, O. (1977) “Media Imperialism: Towards and International
Framework for the Analysis of Media Systems”, in” Curran, James & Curevitch,

Michael and Woollacott, Janet (eds.), Mass Communication and Society, Great
Britain: Edward.
Chang, K. C. (1976) Early Chinese Civilization: Anthropological
Perspectives, Cambridge: Massachusetts and London, Harvard University
Press.
Chaudhuri, K. N. (1990) Asia before Europe: Economy and Civilization
of the Indian Ocean from the Rise of Islam to 1750, Cambridge: Cambridge
University Press.
Clare, H. (2007) “What's in a Name? Bisexuality, Transnational Sexuality
Studies and Western Colonial Legacies”, The International Journal of Human
Rights, Vol. 11 (1-2): 13-32.
Cowen, N. (2001) Global History: A Short Overview, Cambridge: Polity
Press.
Danesi, D. (1994) Cool: The Signs and Meanings of Adolescence, Toronto,
Buffalo and London, University of Toronto Press.
Daniel, G. (1968) The First Civilizations: the Archaeology of Their Origins,
New York: Thomas Y. Crowell.
Dussel, E. (1998) “Beyond Euro-centrism”, in: Fredric Jameson & Masao
Miyoshi (eds.) (1998), The Cultures of Globalization, Durham and London:
Duke University Press.
Fox, E. (1992) Cultural Dependency Thrice Revisited, UCD Photocopy
Collection.
Frye, R. N. (1975) The Gold Age of Persia: The Arabs in the East, Great
Britain: Harper & Noble Import Division.
Gandhi, L. (1388 [2010 A.D]) Pasâ Estemâri (Persian Translation of Post
Colonialism), Translated by Maryam Alamzâdeh & Homâyoon Kâkâ Soltâni,
Tehrân: Pažooheškadeh Motâleât Farhangi Ejtemâee.
Habermas, J. (1989) The Structural Transformation of the Public Sphere:
An Inquiry into a Category of Bourgeois Society, Cambridge: MIT Press.
Halliday, F. (1999) Review Article: Islamophobia, Ethnic and Racial Studies,
Vol. 22 (5): 892-902.
Hallin, D. C. (1994) We Keep American on Top of the World: Television
Journalism and Public Sphere, London & New York: Routledge.
Held, D., & others (1999) Global Transformations: Politics, Economics and
Culture, Cambridge: Polity Press.
Labbock, J. (1870) The Origins of Civilization and the Origin Condition of
Man, London: Longman.
Lee, C. (1980) Media Imperialism Reconsidered, London: Beverly Hills,

Sage Publications.
Lerner, D. (1964) The Passing of the Traditional Society: Modernizing the
Middle East, New York, A Free Press.
Lowy, R. F. (1995) “Euro-centrism, Ethnic Studies, and the New World
Order: Toward a Critical Paradign”, Journal of Black Studies, Vol. 25 (6): 712-
736.
Luard, E. (1990) The Globalization of Politics, London, Macmillan.
Mazrui, A. A. (1998) “Globalization, Islam, and the West”, American
Journal of Islamic Social Sciences, Vol. 15(3):-.
McNeill, W. H. (1986) History of Western Civilization, Chicago & London:
The University of Chicago Press.
Mead, M., (1956) New Lives for Old, New York: A Mentor book.
Merrill, J. C., & Lee, J., & Friedlander, E. J. (1994) Modern Mass Media,
New York: Harper Collins College Publishers.
Noel, C. (2001) Global History: A Short Overview, Cambridge: Polity
Press.
Ohmae, K. (1995) The End of the Nation State, NewYork: Free Press.
Parrington, V. L. (1954) Main Currents in American Thought, London: A
Harvest Book.
Paxman, J. (1999) The English: a Portrait of a People, London, Penguin
Books.
Plamentaz, J. (1367 [1988 A.D]) Šarh va Naqdi bar Falsafey-e Ejtemâei va
Siyâsiy-e Hegel (Persian Translation of Man and Society: A Critical Examination
of Some Important Social), Translated by Hasan Baširiye, Tehrân: Našre Ney.
Robertson, R. (1992) Globalization: Social Theory and Global Culture,
London: Sage.
Said, E. (1382 [2004 A.D]) Naqše Ronšanfekr (Persian Translation of
Representations of the Intellectual: the 1993 Reith Lectures), Translated by
Hamid Azedânloo, Tehrân: Našre Ney.
_______ (1978) Orientalism, England: Penguin Books.
Sayyid, B. S. (1997) A Fundamental Fear: Euro-centrism and the Emergence
of Islamis, London & New York: Zed Books Ltd.
Sharae, D. (2008) “Reconstructing Hybridity: Post-Colonial Studies in
Transition”, The Modern Language Review, Vol. 103 (3): 815-816.
Shiller, H. (1976) Communication and Cultural Domination, New York:
International Arts and Sciences Press.
Stam, R. (1995) “Euro-centrism, Polycentrism, and Multicultural Pedagogy:
Film and the Quincentennial”, in: R. D. L. Campa, E. A. Kaplan and M. Sprinker

(eds.), Late Imperial Culture, London & New York: Verso.
Sundberg, J. (2009) Euro-centrism, International Encyclopedia of Human
Geography, PP. 638-643.
Taylor, E. (1881) Anthropology: an Introduction to the Study of Man and
Civilization, London: MaCmillian
Teshale, T. (2008) “Modernity, Euro-centrism, and Radical Politics in
Ethiopia”, African Identities, Vol. 6 (4): 345-371.
Tomlinson, J. (1999) Globalization and Culture, Chicago: The University
of Chicago Press.
Tunstall, J. (1977) The Media are American: Anglo-American Media in the
World, London: Constable.
Wallerstein, I. (1974) The Modern World System, New York: Academic
Press.
______ (1991) “The National and the Universal: Can There Be Such a Thing
as World Culture?” in A. King (ed.), Culture, Globalization and the World
System, London: McMillan Press Ltd.
Woolf, L. (1971) Imperialism and Civilization, New York and London:
Garland Publishing, Inc.