رابطه میزان استفاده از بازی‌های رایانه‌ای با اهمال‌کاری تحصیلی: نقش واسطه‌گری جهت‌گیری هدف در دانش‌آموزان مقطع ابتدایی

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار مبانی تعلیم‌وتربیت، دانشکده علوم‌تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 کارشناس ارشد آموزش‌و‌پرورش ابتدایی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده

هدف این مقاله، بررسی رابطه بین میزان استفاده از بازی‌های رایانه‌ای و اهمال‌کاری تحصیلی با نقش واسطه‌گری متغیر جهت‌گیری هدف در دانش‌آموزان مقطع ابتدایی است. شرکت‌کنندگان پژوهش شامل 213 نفر از دانش‌آموزان پسر و دختر مقطع ابتدایی (112 دانش‌آموز دختر و 101 دانش‌آموز پسر) بودند که به‌صورت تصادفی و به‌ روشه خوشه‌ای چندمرحله‌ای، از بین دو ناحیه آموزش‌و‌پرورش شهرستان شیراز انتخاب شدند. ابزارهای مورداستفاده پژوهش، شامل پرسش‌نامه اهمال‌کاری تحصیلی (سواری، 1390، 100)، جهت‌گیری هدف (الیوت، 1999، 170؛ الیوت و مک‌گریگور، 2001، 510) و مدت‌زمان استفاده از بازی‌های رایانه‌‌ای در طول یک روز بود. برای تعیین پایایی پژوهش از روش آلفای کرونباخ، و تعیین روایی همبستگی گویه‌ها با ابعاد، و همبستگی ابعاد با نمره کل استفاده شد. نتایج به‌دست‌آمده، بیانگر روایی و پایایی مطلوب پرسش‌نامه‌ها بودند. به‌منظور بررسی الگو از روش تحلیل مسیر با به‌کارگیری نرم‌افزار Spss 21 استفاده شد. یافته‌های پژوهش حاکی از این بود که بین اهمال‌کاری تحصیلی، جهت‌گیری هدف تسلط‌ـ‌گرایشی و میزان استفاده از بازی‌های رایانه‌ای، رابطه منفی و معناداری وجود دارد. همچنین، جهت‌گیری هدف تسلط‌ـ‌پرهیزی، پیش‌بینی‌کنندۀ مثبت و معنادار اهمال‌کاری تحصیلی بود. همچنین، بین دانش‌آموزان دختر و پسر در متغیرهای جهت‌گیری هدف (عملکردـ‌گرایشی، تسلط‌ـ‌گرایشی، عملکرد‌ـ‌پرهیزی، تسلط‌ـ‌پرهیزی) و میزان استفاده از بازی‌های رایانه‌ای، تفاوت معناداری مشاهده نشد. یافته‌ها با توجه به پژوهش‌های پیشین به بحث گذاشته شدند و در پایان، پیشنهاد‌ها و محدودیت‌ها بیان شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی، سیروس (1377). بررسی تأثیرات بازی‌های رایانه‌ای بر دانش‌آموزان پسر کلاس‌های سوم راهنمایی شهر اصفهان )پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد(. دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

آقاتهرانی، مرتضی (1391). اهمال‌کاری: بررسی علل و راهکارهای درمان. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی(ره).

جدیدیان، احمدعلی؛ پاشاشریفی، حسن؛ و گنجی، حمزه (1391). فراتحلیل اثر بازی‌های رایانه‌ای خشن و غیرخشن بر پرخاشگری. فصلنامه فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 2(3)، 127-107.

جوادی، محمدجعفر؛ امامی‌پور، سوزان؛ و رضایی‌کاشی، زهرا (1388). رابطه بازی‌های رایانه‌ای با پرخاشگری و روابط والد - فرزند در دانش‌آموزان. مجله‌ پژوهش‌های روان‌شناسی، 1(3)، 90-79.

جوکار، بهرام (1381). بررسی ساختار ارتباطی، باورهای فرد پیرامون، ساختار کلاس، هدف‌گرایی و پیامدهای تحصیلی (رساله‌ی دکتری). دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

جوکار، بهرام؛ و دلاورپور، محمدآقا (1386). رابطۀ تعلل‌ورزی آموزشی با اهداف پیشرفت. مجله اندیشه‌های نوین تربیتی دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه الزهرا، 3(3)، 80-61. doi: 10.22051/jontoe.2007.312

دلاورپور، محمدآقا (1387). پیش‌بینی آگاهی فراشناختی و پیشرفت تحصیلی بر اساس جهت‌گیری هدف پیشرفت. فصلنامه پژوهش‌های نوین روانشناختی، 3(9)، 91-65.

دهقانی‌ناژوانی، علی؛ و زارع‌پور، مریم (1395). رابطه جهت‌گیری هدف با پیشرفت تحصیلی در دانشجویان دندانپزشکی شیراز. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، 16(25)، 218-210.

سپهریان، فیروزه (1390). اهمال‌کاری تحصیلی و عوامل پیش‌بینی‌کننده آن. مطالعات روانشناختی، 7(4)، 26-9. doi: 10.22051/psy.2011.1533

سواری، کریم (1390). ساخت و اعتباریابی آزمون اهمال‌کاری تحصیلی. فصلنامه اندازه‌گیری تربیتی، 2(5)، 15-1.

سواری، کریم (1392). رابطه ساده و چندگانه تبحرگرایی و رویکردگرایی با اهمال‌کاری تحصیلی. دو فصلنامه علمی‌ـ‌‌پژوهشی شناخت اجتماعی، 2(3)، 51-44.

شاوردی، تهمینه؛ و شاوردی، شهرزاد (1388). بررسی نظرات کودکان، نوجوانان و مادران نسبت به اثرات اجتماعی بازی‌های رایانه‌ای. فصلنامه تحقیقات فرهنگی، 2(3)، 76-47. doi: 10.7508/ijcr.2009.07.003

صیف، محمدحسن (1395). تدوین مدل علّی تعلل‌ورزی تحصیلی بر اساس جهت‌گیری هدف تحصیلی با نقش واسطه‌ای درگیری تحصیلی و خودکارآمدی تحصیلی. دو فصلنامه راهبردهای شناختی در یادگیری، 4(6)، 117-103. doi: 10.22084/J.PSYCHOGY.2016.1452

عاملی، سعیدرضا (1394). مطالعات دو فضایی‌شدن بازی‌های رایانه‌ای: رویکرد ارزشی‌ـ‌بومی به بازی‌ها. تهران: انتشارات امیرکبیر.

عرب‌نوزری، فاطره (1392). تأثیر بازی‌های رایانه‌ای بر بهداشت روان دانش‌آموزان دوره راهنمایی تحصیلی پایه سوم مدارس شهر تهران. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور تهران، تهران، ایران.

غلامی‌توران‌پشتی، مرضیه؛ و کریم‌زاده، صمد (1390). تأثیر بازی‌های رایانه‌ای بر خلاقیت و رابطه آن با سازگاری روانی دانش‌آموزان. فصلنامه اندیشه‌های تازه در علوم‌تربیتی، 7(1)، 68-55.

قربان‌جهرمی، رضا؛ حجازی، الهه؛ اژه‌ای، جواد؛ و خدایاری‌فرد، محمد (1392). بررسی نقش میانجی اهداف پیشرفت در رابطه بین نیاز به خاتمه و درگیری شناختی: اثر بافت تعلل‌ورزی. دو فصلنامه علمی پژوهشی شناخت اجتماعی، 2(4)، 99-87.

کهولت، نعیمه (1388). پیش‌بینی شادمانی بر اساس سبک‌های هویت، ابعاد هویت و جهت‌گیری هدف (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

گلستانی‌بخت، طاهره؛ و شکری، مهناز (1392). رابطه تعلل‌ورزی (اهمال‌کاری) تحصیلی با باورهای فراشناختی. دو فصلنامه علمی‌ـ‌پژوهشی شناخت اجتماعی، 2(3) ، 100-89.

مشتاقی، سعید (1391). پیش‌بینی پیشرفت تحصیلی بر اساس جهت‌گیری هدف پیشرفت. دو ماهنامه علمی‌ـ‌پژوهشی راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 5(2)، 94-89.

مطیعی، حورا؛ حیدری، محمود؛ و صادقی، منصوره‌السادات (1391). پیش‌بینی اهمال‌کاری تحصیلی بر اساس مؤلفه‌های خودتنظیمی در دانش‌آموزان پایه‌ اول دبیرستان‌های شهر تهران. فصلنامه روانشناسی تربیتی، 8(24)، 72-50.

نبوی، سیدحمید؛ محمدی، سونا؛ قربانی، سارا؛ و لشکردوست، حسین (1394). ارتباط بازی‌های رایانه‌ای با هوش هیجانی در دانش‌آموزان. مجله دانشگاه علوم‌پزشکی خراسان شمالی، 7(4)، 927-917.

نوشادی، ناصر (1380). بررسی رابطۀ بین جهت‌گیری هدف با خودتنظیمی یادگیری، پیشرفت تحصیلی و رضایت از تحصیل در دانش‌آموزان دختر و پسر رشته‌های مختلف تحصیلی دوره‌ی پیش‌دانشگاهی شهر شیراز (پایان‌نامه‌ کارشناسی‌ ارشد). دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

هاشمی، تورج؛ مصطفوی، فریده؛ ماشینچی‌عباسی، نعیمه؛ و بدری، رحیم (1391). نقش جهت‌گیری هدف، خودکارآمدی خودتنظیم‌گری و شخصیت در تعلل‌ورزی. روانشناسی معاصر، 7(1)، 84-73.

Ames, C. (1992). Classrooms: Goals, structures, and student motivation. Journal of Educational Psychology, 84(3), 261-271. doi:10.1037/0022-0663.84.3.261

Baron, R. M., & Kenny, D. A. (1986). The moderator–mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173-1182. doi:10.1037/0022-3514.51.6.1173.

Binder, K. (2000). The effects of an academic procrastination treatment on student procrastination & subjective well-being (M.A. Thesis). Ottawa, Ontario: Carleton University.

 

Effert, B., & Ferrari, J. (1989). Decisional procrastination: Examining personality correlates. Journal of Social Behavior and Personality, 4, 151-156.

 

 Elliot, A. J. (1999). Approach and avoidance motivation and achievement goals. Educational Psychologist, 34(3), 169-189. doi:10.1207/s15326985ep3403_3

Elliot, A. J., & McGregor, H. A. (2001). A 2 × 2 achievement goal framework. Journal of Personality and Social Psychology, 80(3), 501-519. doi:10.1037/0022-3514.80.3.501

Ferrari, J. R. (1992). Procrastinators and perfect behavior: An exploratory factor analysis of self-presentation, self-awareness, and self-handicapping components. Journal of Research in Personality, 26(1), 75-84. doi:10.1016/0092-6566(92)90060-h

Ferrari, J. R., Jonson, J. L., & McCown, W. G. Procrastination and task avoidance: Theory, research, and treatment. New York: Plenum Press.

Hill, M. B., Hill, D. A., Chabot, A. E., & Barrall, J. F. (1978). A survey of college faculty and student procrastination. College Student Journal, 12(3), 256-262.

Kaplan, A., & Maehr, M. L. (2006). The contributions and prospects of goal orientation theory. Educational Psychology Review, 19(2), 141-184. doi:10.1007/s10648-006-9012-5

Levy-Tossman, I., Kaplan, A., & Assor, A. (2007). Academic goal orientations, multiple goal profiles, and friendship intimacy among early adolescents. Contemporary Educational Psychology, 32(2), 231-252. doi:10.1016/j.cedpsych.2006.06.001

Locke, E. A., & Bandura, A. (1987). Social foundations of thought and action: A social-cognitive view. The Academy of Management Review, 12(1), 169. doi:10.2307/258004

 Pintrich, P. R. (2000). An achievement goal theory perspective on issues in motivation terminology, theory, and research. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 92-104. doi:10.1006/ceps.1999.1017

Rothblum, E. D., Solomon, L. J., & Murakami, J. (1986). Affective, cognitive, and behavioral differences between high and low procrastinators. Journal of Counseling Psychology, 33(4), 387-394. doi:10.1037/0022-0167.33.4.387

Steel, P. (2007). The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure. Psychological Bulletin, 133(1), 65-94. doi:10.1037/0033-2909.133.1.65

Tuckman, B. W. (1991). The development and concurrent validity of the procrastination scale. Educational and Psychological Measurement, 51(2), 473-480. doi:10.1177/0013164491512022

Wolters, C. A. (2003). Understanding procrastination from a self-regulated learning perspective. Journal of Educational Psychology, 95(1), 179-187. doi:10.1037/0022-0663.95.1.179